Reconstructie: wekenlang zagen aan de stoelpoten van Sap

Al op 15 september zegde Heleen Weening intern het vertrouwen in Jolande Sap op. Een reconstructie van een wekenlange strijd, op basis van gesprekken met direct betrokkenen.

Jolande Sap Beeld anp

Op donderdag 13 september, de dag na de dreun van zes zetels verlies, stuurt het partijbestuur van GroenLinks 's avonds een persbericht de wereld in: Jolande Sap blijft fractievoorzitter en partijleider. Het bestuur staat achter haar. Er is veel misgegaan, maar dat ligt niet alleen aan Sap. Het verlies was al min of meer ingecalculeerd. Een speciale commissie zal de oorzaken onderzoeken.

Op 14 september, nog geen 24 uur later, heeft partijvoorzitter Heleen Weening spijt. Het besluit stuit op te veel onbegrip. Er bereiken Weening te veel signalen vanuit de partij die erop duiden dat Saps positie wel degelijk onhoudbaar is. Had ze nou maar geluisterd, denkt Weening. Geluisterd naar diegenen die haar dat een dag eerder al duidelijk probeerden te maken.

Partijtop
Want die zijn er wel degelijk, op die 13e september. Een hele dag duurt het overleg van wat 'de partijtop' heet: Weening, de fractievoorzitters Tof Thissen (Eerste Kamer) en Judith Sargentini (Europees Parlement). De nummer twee op de lijst, Bram van Ojik, is erbij net zoals de 'strateeg' van de Tweede-Kamerfractie, Rutger Groot Wassink. Persvoorlichter Anita de Horde maakt het gezelschap compleet. In twee sessies - Sap moet tussendoor naar de Kamervoorzitter om over de formatie te spreken - gaat het vooral over Saps positie.

Vooral Sargentini gaat er met gestrekt been in. 'Ik heb steeds gezegd dat het beste is dat Jolande de eer aanzichzelf houdt', blikt zij terug. 'Zo'n ongelooflijke nederlaag van zes zetels, dan moet de leider verantwoordelijkheid nemen. Maar Jolande wilde dat niet.' Bovendien is het oordeel niet eensluidend. Groot Wassink en De Horde zijn op Saps hand. Weening, die zelf hevig twijfelt, is daar gevoelig voor. Zij laat zich overtuigen.

Maar dat duur slechts even. Maarten van Poelgeest, GroenLinks-wethouder in Amsterdam, die donderdag al had verkondigd dat Sap moet opstappen, meldt zich op vrijdag opnieuw. Maar nu indringender. Mirjam de Rijk, wethouder in Utrecht, komt door met dezelfde boodschap. Dat doet ook Bas Eickhout uit het Europees Parlement. De toekomst van de partij staat op het spel, is de unanieme boodschap. Diverse wethouders peperen Weening in dat in maart 2014 alweer gemeenteraadsverkiezingen zijn. 'Dan moet GroenLinks er wel staan', is de boodschap.

Achterkamertjes
Weening realiseert zich dan dat ze het verkeerd heeft gedaan. Ze had Sap donderdag de wacht moeten aanzeggen. Het vertrouwen opzeggen desnoods, want een partijbestuur kan een partijleider of Kamerlid niet ontslaan. Maar wat nu? Weening weet dat ze na de steunbetuiging van donderdag niet publiekelijk 180 graden kan draaien.

Dat kan wel in de achterkamertjes. Zaterdag 15 september is de eerste gelegenheid. Dan is er overleg van de nieuwe Kamerfractie met Weening, Sargentini, Thissen en Dineke Oldenhof, vice-partijvoorzitter. De ingehuurde gesprekstherapeut Jan Andreae leidt de sessie. Hij heeft in de afgelopen jaren vaker geprobeerd vastgelopen persoonlijke verhoudingen in de GroenLinks-fractie vlot te trekken. Ook in het halfjaar voor de val van het kabinet Rutte.

Weening vertelt Sap indringend over haar voortschrijdend inzicht: Sap moet de verantwoordelijkheid voor de nederlaag op zich nemen en opstappen. Ze kan best zeggen dat ze in eerste instantie wilde blijven maar na een nachtje slapen toch tot inkeer is gekomen. Weening en Oldenhof zeggen het vertrouwen in Sap op, 48 uur nadat zij hun volledige steun aan Sap gaven. Ook voor de anderen is nu duidelijk dat Saps dagen zijn geteld. Maar Sap buigt niet. 'Mij is steun toegezegd', is haar reactie. De verhoudingen die in de aanloop naar de verkiezingen al niet best waren, maar in de aanloop naar 12 september met de mantel der liefde waren toegedekt, zijn weer volledig verziekt.

Niet gezellig
Weening krijgt haast. 'Over vier maanden komt Andrée van Es met haar rapport over de verkiezingsnederlaag. Over 14 maanden zijn gemeenteraadsverkiezingen. We kunnen niet nog eens vier maanden wachten', legt ze uit. De druk op Sap wordt in de dagen daarna opgevoerd. Wethouders nemen contact met haar op op, Weening voert een reeks 'gesprekjes', maar ook in de mini-fractie op het Binnenhof wil het niet gezellig worden. Dat zo'n 25 medewerkers ontslag boven het hoofd hangt, als direct gevolg van de verkiezingsnederlaag, helpt daarbij niet.

Het bestuur heeft formeel geen mogelijkheden om Sap de wacht aan te zeggen. Wel een informele. En die komt twee weken later. NRC Handelsblad werkt aan een reconstructie van de nederlaag. Die moet daags verschijnen voor de partijraad waar de nederlaag centraal zal staan. Tijdens een belrondje binnen de partijtop valt donderdag het besluit.

De krant krijgt informeel te horen dat Sap het vertrouwen van het bestuur kwijt is. De krant brengt dat vrijdagmiddag via de site naar buiten.

Nog wil Sap niet wijken. Pas als het bestuur dreigt in een verklaring het vertrouwen in haar formeel op te zeggen, kiest Sap eieren voor haar geld en kondigt haar vertrek aan. 'Tot de dag van vandaag is mij onduidelijk welke oplossing een overhaast vertrek biedt', schrijft zij.
Na weken zagen aan haar stoelpoten heeft het partijbestuur inderdaad geen plan klaarliggen. In plaats daarvan stapt het een dag later zelf ook op en de chaos is compleet.

Beeld anp
Beeld anp
Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.