Reconstructie: James Foley was de zondebok van zijn gijzelnemers

Aan de onthoofding van de Amerikaanse fotojournalist James Foley, waarvan gisteren een video verscheen, ging een gevangenschap van twee jaar vooraf. Tijdens zijn gevangenschap was Foley volgens medegevangenen de zondebok: hij had namelijk de Amerikaanse nationaliteit en zijn broer was piloot voor de Amerikaanse luchtmacht. Een reconstructie van zijn ontvoering, vanaf begin tot het noodlottige einde van Foley.

James Foley in Aleppo in 2012. Beeld ap
James Foley in Aleppo in 2012.Beeld ap

Een journalist van Vanity Fair beschrijft de ontvoering van journalisten in Syrië. Daarbij komt ook Foley uitgebreid aan bod. De journalist sprak hiervoor met de Syrische taxichauffeur van Foley.

Op 22 november 2012 vertrekt Foley van de Syrische plaats Binnish naar de Turkse grens. Samen met nog een westerse journalist en een Syrische fixer deelt hij een taxi. Het is Thanksgiving, dus de journalisten stoppen bij een internetcafé om berichten naar familie en vrienden te sturen. Daarna maken ze nog een paar korte stops en kunnen ze eindelijk op weg.

James Foley in Aleppo in 2012. Beeld anp
James Foley in Aleppo in 2012.Beeld anp

Busje
Zes kilometer onderweg. De taxichauffeur ziet in zijn spiegel een Hyundai busje verschijnen. Het busje racet achter zijn auto aan.

Vlak voor Taftanaz haalt het busje de mannen in. De chauffeur wordt gedwongen te stoppen. Uit de Hyundai springen drie mannen: allemaal met geweren, één van hen draagt een masker. De journalisten willen de deur niet open doen. De mannen uit het busje schreeuwen tegen de journalisten in het Arabisch. Ze schieten in de lucht, net zo lang tot de journalisten uiteindelijk de deur open doen.

Foley en de andere mannen uit de taxi moeten op de grond gaan zitten, ze worden stuk voor stuk vastgebonden.

De taxichauffeur beweert dat het gevangennemen van de journalisten geen toeval is - de militanten moeten een tip hebben gehad.

Een jaar later
De familie van Foley weet dat hij is ontvoerd, maar hoort een jaar lang niets van de ontvoerders. Geen eisen, geen vraag om losgeld, geen teken van leven. Het eerste bericht komt in november 2013, van een terugkerende Europese jihadist. Samen met Foley was hij in Aleppo. Volgens de jihadist werd Foley veel verplaatst en had hij verschillende gijzelnemers gehad.

Dan verschijnt ook de eerste eis om losgeld. Volgens de GlobalPost gaat het om 100 miljoen euro. Er wordt door de militanten bewijs geleverd dat Foley nog in leven is.

De Amerikaanse regering betaalt in principe geen losgeld aan gijzelnemers. Ze moedigen derde partijen aan omdat ook niet te doen. Of het losgeld in deze zaak is betaald of niet, is onduidelijk.

Er worden maar weinig berichten uitgewisseld tussen de familie van Foley en de militanten. Na een tijdje wordt het weer stil en dat blijft het tot dit jaar.

James Foley in 2011. Beeld ap
James Foley in 2011.Beeld ap

Gevangenschap
Na de verdwijning is het vaag waar Foley precies is en door wie hij is ontvoerd. Aanvankelijk wordt gedacht dat Foley is ontvoerd door Shabiha, islamitische militanten die getolereerd worden door Bashar al-Assad. Maar in het filmpje is een IS-strijder te zien. Volgens de GlobalPost is Foley tijdens zijn gevangenschap veel verplaatst. Waar hij de laatste dagen voor zijn dood gevangen zat, is onduidelijk.

De periode waarin Foley gevangen zat is er dus één vol zwarte gaten. Een Franse oorlogscorrespondent, Didier Francois, werd van augustus vorig jaar tot april dit jaar gevangen gehouden in Syrië. Hij deelde een cel met Foley in oktober.

Francois is bijna zeker dat Foley de hele tijd gevangen is gehouden door IS of broedergroepen van de organisatie. 'De man die hem gedood heeft, is de man die hem gekidnapt heeft', zei Francois tegen persbureau Reuters. De oorlogscorrespondent had gezwegen over zijn kennismaking met Foley, omdat de militanten hem hadden verteld dat ze de andere gegijzelden zouden vermoorden als Francois over ze sprak.

Een andere vrijgelaten Fransman, Nicolas Henin, vertelt aan het Franse Express Magazine dat Foley erger behandeld werd dan andere gevangen. De militanten waren er namelijk achter gekomen dat hij een broer bij de Amerikaanse luchtmacht had. Dit maakte van Foley de zondebok.

Didier Francois (midden). Beeld reuters
Didier Francois (midden).Beeld reuters
De Franse freelance journalist Nicolas Henin. Beeld ap
De Franse freelance journalist Nicolas Henin.Beeld ap

Reddingsactie
Het Amerikaanse leger probeert Foley deze zomer wel te redden. Amerikaanse elite-troepen krijgen informatie binnen dat verschillende Amerikanen vastgehouden worden door islamitische extremisten van IS. Onder die Amerikanen was Foley, maakte de regering-Obama bekend. De president gaf opdracht tot de reddingsoperatie, één van de eerste Amerikaanse operaties op Syrisch grondgebied sinds het begin van de burgeroorlog.

De Amerikanen zouden gevangen worden gehouden in een dunbevolkt gebied in Syrië. Met helikopters vertrekken tientallen Special Operations-militairen naar het gebied.

De soldaten landen bij de plek en gaan te voet naar de plaats waar Foley gevangen zou worden gehouden. Onderweg komen ze onder vuur te liggen, kogels afkomstig van kleine wapens. Een van de strijders raakt licht gewond. De gevangenen vinden ze niet.

Executie
Op 13 augustus van dit jaar krijgt de familie van Foley opnieuw een bericht: Foley wordt geëxecuteerd vanwege de Amerikaanse luchtaanvallen op IS-doelwitten.

Foley's familie geeft de boodschap door aan de Amerikaanse regering, waar de FBI helpt met het formuleren van een antwoord op het bericht. De familie vraagt om genade. In het statement staat dat Foley een onschuldige journalist was, die de Syrische bevolking respecteerde. De familie had nog hoop: misschien wilden de militanten gewoon geld zien. Het mocht niet baten: een week later dook de video van Foley's executie op.

Scotloff
Met Foley's dood eindigt het verhaal niet. De Amerikaanse journalist Steven Scotloff, die als freelancer werkt voor Time, zit nog vast. Zijn lot hangt volgens de jihadstrijder uit de onthoofdingsvideo af van Obama's volgende besluit.

Volgens het Committee to Protect Journalists, gevestigd in New York, zijn er nog tachtig journalisten vermist in Syrië. Het is onduidelijk welk lot hen wacht. Van veel van deze journalisten is al lang niets meer vernomen.

Foley in de video. Beeld ap
Foley in de video.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden