Reconstructie

Reconstructie Alphen: Een klus die wel fout moest gaan

Bouwers die zichzelf overschatten en de complexiteit van het project onderschatten. Het hijsongeluk van vorig jaar was onvermijdelijk, stelt de Onderzoeksraad voor de Veiligheid.

Alphen aan den Rijn, 3 augustus 2015: de chaos is compleet. Beeld null
Alphen aan den Rijn, 3 augustus 2015: de chaos is compleet.

Het komt wel goed. Met die instelling komen de medewerkers van kraanbedrijf Peinemann en pontonbedrijf Van der Wees bijeen op maandag 3 augustus 2015. Het is half negen in de ochtend. Die dag moet het gebeuren: de Koningin Julianabrug in Alphen aan den Rijn krijgt een nieuw brugdeel. Het is onderdeel van een grondige renovatie - een die de brug over de Oude Rijn al tijden nodig heeft. Ditmaal, heeft de gemeente belooft, knappen we de brug in het centrum van de stad goed op en veroorzaken we daarbij zo min mogelijk overlast. Zodat de brug weer decennia mee kan, is het idee.

Goede sfeer

De zon schijnt, er waait een matige wind, het kwik loopt snel op. De regionale krant is uitgenodigd om het indrukwekkende project te aanschouwen. In de Oude Rijn liggen drie pontons - drijvende platformen - al klaar. Op de ene staat een grote kraan met een mast van 45 meter, op de ander een kleinere van 36 meter en op de derde staat het brugdeel. Het doel van de dag: het 180 ton wegende rijdeel optillen met twee kranen en deze vervolgens op de pontons naar de 100 meter verderop gelegen brug varen. Daar aangekomen moet het nieuwe deel in de bestaande brugconstructie worden gemonteerd.

De sfeer zit er 's ochtends nog goed in, zal de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) bijna een jaar later beschrijven in een pittig rapport. Want wat niemand zich die ochtend realiseert, is dat het project gedoemd is te mislukken. Dat de betrokken bouwers zichzelf overschatten, ten onrechte denken dat ze te maken hebben met een routineklus, dat de stabiliteit van de pontons te wensen overlaat. En dat het plaatsen van het brugdeel op een ravage uit zal lopen.

Want, stelt de OVV woensdag, de kiem voor het hijsongeluk werd al gelegd aan de tekentafel. 'De voorbereiding op het plaatsen van het nieuwe brugdek schoot ernstig tekort.' De vier betrokken bouwbedrijven keken niet kritisch naar elkaar, het hijsplan en de onderliggende stabiliteitsberekeningen. En ook de gemeente had geen oog voor het veiligheidsrisico dat werken op drijvende platformen met metershoge hijskranen met zich meebracht voor omwonenden.

Wat ging er mis?

Heel langzaam beginnen de twee kraanmachinisten te hijsen. In kleine stapjes gaat het brugdeel de lucht in. Als we voorzichtig werken, moet het goed gaan, is het idee. Medewerkers van het pontonbedrijf houden in de gaten of de drijvende platformen stabiel blijven. Telkens als ze twee graden hellen, wordt er gestopt en wordt water in of uit de compartimenten van de pontons gepompt om ze horizontaal te houden. Niet dat die twee-gradenregel ergens is vastgelegd. Nee, dat hebben de medewerkers afgesproken op basis van 'ervaring'. Er is ook geen ballastplan. En er is geen rekening gehouden met bijvoorbeeld een stevige windvlaag.

Hijsplan

De twee bedrijven hebben vaker samengewerkt, er is een goede verstandhouding. Net als met de twee andere leden uit de bouwcombinatie: bouwbedrijf Mourik Groot-Ammers en staalbedrijf BSB. Het is bovendien niet de eerste keer dat ze vanaf pontons brugdelen vervoeren. Dat het project in Alphen aan den Rijn complexer is, met hogere hijskranen, in een drukbebouwde omgeving, daar hebben ze weinig oog voor: over de uitvoerbaarheid van hun hijsplan is geen twijfel.

In aanloop naar 3 augustus heeft het pontonbedrijf wel gemeld dat de stabiliteit van de platformen met de metershoge hijskranen niet gegarandeerd kon worden. Daarop is het zogenoemde hijsplan aangepast. Niemand rekent echter door of het plan nu wél klopt. En niemand maakt er een probleem van dat er geen rekening is gehouden met onverwachte bewegingen en windvlagen. En ook als het bouwbedrijf in juli meldt dat ze extra materiaal op de pontons willen vervoeren - zoals een container, hoogwerkers en betonplaten - maakt niemand zich druk over de eventuele gevolgen van het extra gewicht voor de stabiliteit.

Één bedrijf in charge

Eén partij moet aangewezen worden als de verantwoordelijke voor de totale veiligheid. Dat is een van de aanbevelingen van de OVV op basis van het onderzoek naar hijsongeval. Alleen op die manier zijn de risico's in samenspraak met alle ketenpartners tot een minimum te beperken. 'De partijen vertrouwden blind op elkaars kennis en ervaring en leunden op de verantwoordelijkheid van de ander', aldus de OVV. Woensdag bood de directeur van Mourik Groot-Ammers, Jaap Kruijt, namens zijn bedrijf nogmaals zijn verontschuldigingen aan. Dit bouwbedrijf had een spilfunctie, oordeelde de OVV.

Het komt wel goed

We zijn ervaren, is de gedachte. Vertrouwen elkaar. Het komt wel goed, is het idee. Toch dient zich al snel de eerste tegenslag aan op 3 augustus. Het hijsen en ballasten kost veel meer tijd dan gedacht. Aanvankelijk denkt men de klus in drie uur te klaren, maar als snel wordt duidelijk dat het vele uren zal duren.

Het is vier uur 's middags als het brugdeel in de lucht hangt. Het is tijd voor de vervolgstap: de machinist van de grote kraan haalt het massieve gevaarte naar zich toe met als doel het brugdeel goed tussen de kranen te manoeuvreren. De kleine kraan zwenkt langzaam naar links. De ponton waarop de kleine kraan staat begint te hellen. Er klinkt geschreeuw. De machinisten vluchten uit hun cabines. De mast van de kleine kraan breekt af, het ponton kantelt. De kleine kraan valt, samen met het brugdeel. De grote kraan komt erachter aan. Bewoners en winkelend publiek rennen voor hun leven. Huizen en winkels worden verwoest.

'Als bij wonder', zal het de OVV een jaar later concluderen, 'vielen er geen slachtoffers.'

Onderzoeksraad: omvallen kranen Alphen aan de Rijn was onvermijdelijk

De werkvoorbereiding voor het plaatsen van het nieuwe brugdek in Alphen aan de Rijn schoot dusdanig tekort, dat het omvallen van de twee kranen onvermijdelijk was. Dat heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) geconcludeerd in het rapport over het ongeluk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden