NieuwsWanbetalers

Reclassering: geef mensen die boetes niet betalen geen celstraf, maar een werkstraf

Veroordeelden die hun boete niet kunnen betalen, kunnen beter niet meer naar de gevangenis worden gestuurd. Ze zouden een vervangende werkstraf moeten krijgen. Dat is beter voor hen, en kost de maatschappij minder geld.

Een werkstraf, onder toezicht van begeleiders (zoals op de foto de personen in het zwart gekleed), heeft minder negatieve gevolgen voor de wanbetaler en levert de samenleving wat op, is de redenering.Beeld Marcel van den Bergh

Dit bepleit Johan Bac, directeur van Reclassering Nederland. Hij krijgt bijval vanuit de wetenschap en verschillende partijen in de Tweede Kamer. Donderdag diende D66 een motie in om deze mogelijkheid te onderzoeken, die wordt gesteund door CDA, GroenLinks en de SP. ‘Je kan beter als werkstraf wortels plukken, dan in de cel op je kont zitten’, aldus Bac.

Boetes zijn de meest toepaste sanctie. Ze worden onder meer opgelegd wegens te hard rijden, winkeldiefstal of vernielingen. Verreweg de meeste mensen, zo’n 93 procent, betaalt de boete. ‘De rest kan soms niet betalen. Dan wordt de boete vaak omgezet naar een celstraf’, zegt Bac. Dat betekent dat ze – afhankelijk van de hoogte van de boete – maximaal een jaar de gevangenis in moeten. Meestal geldt: een boete van 50 euro staat gelijk aan één dag zitten. In 2017 ging het om 2.589 mensen die vanwege het niet betalen van hun boete de cel in moesten. Volgens Reclassering Nederland zitten alle wanbetalers samen jaarlijks meer dan 30 duizend celdagen uit.

En dat is zonde, aldus de directeur van Reclassering Nederland. Zijn organisatie is onder meer verantwoordelijk voor de uitvoering van werkstraffen en het toezicht op verdachten en daders die reïntegreren in de maatschappij. Wat Bac betreft is het beter voor de samenleving én de wanbetalers om in plaats van een celstraf een vervangende werkstraf op te leggen. ‘Een korte celstraf kan al veel consequenties hebben: mensen kunnen hun huis of baan verliezen. Bovendien kan het gevolgen hebben voor hun sociale netwerk.’ Een werkstraf heeft minder negatieve gevolgen, zegt Bac.

Peter van der Laan, hoogleraar reclassering aan de Vrije Universiteit, vindt dit een ‘uitstekend plan’. Hij onderschrijft Bacs stelling dat een korte vrijheidsstraf een vorm van vergelding is ‘die heel veel risico’s’ met zich meebrengt. ‘En zo’n korte straf draagt niet bij aan de vermindering van recidive. Een werkstraf wel.’

Te veel

Wat Van der Laan betreft worden er in Nederland sowieso te veel korte gevangenisstraffen opgelegd. ‘Meer dan de helft van de celstraffen duurt korter dan een maand. Een krankzinnig hoog percentage. Alle alternatieven zijn welkom om dit aantal terug te dringen. Een werkstraf is een goed alternatief.’

De werkstraf is op dit moment de op een na meest toegepaste sanctie. Jaarlijks legt de rechter zo’n 35 duizend werkstraffen op. Dat betekent dat daders maximaal 240 uur ‘gratis’ werk verzetten. Wat Bac betreft is dit een ‘waanzinnig goede sanctie’. ‘Critici zeggen vaak: dit is geen echte straf. Maar dat klopt niet. Het is niet vrijblijvend. Mensen moeten die uren wel werken, anders gaan ze alsnog de cel in. Criminaliteit maakt veel kapot, maar deze groep werkt nu zo'n twee miljoen uur per jaar in plantsoenen, helpt bij het opknappen van sportvoorzieningen of verbouwt groentes voor de voedselbank. Dat levert de maatschappij in ieder geval iets op.’

Wat hem betreft is het bovendien financieel voordeliger om de niet-betalers aan het werk te zetten. Een dag in de gevangenis kost zo’n 250 euro. Een dag werkstraf kost niet meer dan de helft. Volgens Bac zou gedacht kunnen worden aan voor elke 100 euro boete, één dag werken. 

Het plan is op dit moment niet uitvoerbaar: eerst is een wetswijziging nodig. ‘Het een creatieve oplossing. Je hebt mensen die niet willen betalen, dan is detentie een goede stok achter de deur’, zegt SP-Kamerlid Michiel van Nispen. ‘Maar je hebt ook mensen die niet kunnen betalen. Met deze tussenstap kan je detentieschade voor hen voorkomen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden