Rechtvaardigheid op arbeidsmarkt is het lastigst

Beeld anp

In het publieke debat over de arbeidsmarkt was het deze week een drukte van belang. FNV-voorman Ton Heerts die geen sociale zekerheid wil voor zzp'ers. Het Centraal Planbureau dat voorstellen doet om de structurele werkloosheid onder ouderen te verminderen (en Asscher die daar als een vakbondsbaasje op reageert). PvdA, SP en GroenLinks die eendrachtig pleiten voor het schrappen van het minimumjeugdloon voor 18-plussers. En, de kers op de taart, gisteren in de Volkskrant, het nieuws dat PostNL bezwijkt onder de druk, en pakjesbezorgers de keus gaat geven zzp'er te blijven of gezellig bij Tante Pos in loondienst te komen.

Wat hebben de onderwerpen met elkaar gemeen?

O, dat is aardig. Ik hoor een deel van de lezers zeggen 'rechtvaardigheid'. En een ander deel zegt 'prijs'. U heeft gelijk, beiden. En die rechtvaardigheid is het lastigst.

Het jeugdminimumloon illustreert dit. Vanaf 23 jaar geldt in Nederland het minimumloon, en voor jongeren een veel lager, maar met elke verjaardag oplopend jeugdloon. Het voorstel van Linda Voortman (GroenLinks), Sadet Karabulut (SP) en Roos Vermeij (PvdA) is: laat voor 18-plussers het volwassen minimumloon gelden. De motivatie is vooral ethisch van karakter: gelijk loon voor gelijk werk. En: 'Het is niet acceptabel dat werkzame jongeren nu een beroep moeten doen op bijzondere bijstand om rond te komen', schreven ze gisteren in deze krant. Rechtvaardig moeten we zijn.

Het prijsaspect wordt niet vergeten. Wel omfloerst gebracht: 'Door de jeugdlonen te verhogen, verbetert de positie van oudere werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Dat is ook helemaal niet verkeerd.' De directere formulering is: door de lonen van 18-23-jarigen te verhogen, daalt de vraag van werkgevers naar hun diensten. Het effect zal zijn: minder jongeren met werk.

Dit dwingt ons opnieuw naar het aspect rechtvaardigheid te kijken. De keuze is niet: een hoger loon en een gelijk aantal banen (dat is niet moeilijk kiezen). Maar: een hoger loon en minder banen (oeps, dat is lastiger). Het linkse trio kiest voor het laatste, maar doet dat - typerend voor arbeidsmarktdiscussies - door het bijbehorende nadeel te bagatelliseren.

Bij de discussie over de arbeidsmarkt voor 50-plussers doet zich een soortgelijk dilemma voor. Deze werknemers zijn relatief duur en hebben veel opgebouwde rechten. Hier iets aan willen doen, heet al snel 'onrechtvaardig'. Maar dat is de onrechtvaardigheid uit de eerste ronde. 'Meer dan 40 procent van de langdurig werklozen is ouder dan 50 jaar', schrijft het CPB. 'Ze verliezen niet vaker hun baan, maar als ze werkloos raken, is de kans op langdurige werkloosheid bijna dubbel zo groot als gemiddeld.' De keuze is niet: behoud alle rechten en het hoge loon én de baankansen bij werkloosheid zijn even groot. Et cetera. De rechtvaardigheid in de tweede ronde, dat maakt arbeidsmarktkwesties zo lastig.

Daarom is het zwichten van PostNL zo interessant. Ik mag hopen dat de arbeidsmarktonderzoekers zich al bij het postbedrijf hebben gemeld. De vraag is: gesteld voor de keuze, wie van de zzp'ers kiest dan voor de baan? Zij zullen de prijzen vergelijken (winst uit onderneming versus het loon) en zullen ook alle arbeidsmarktperikelen bij hun keuze betrekken. Mijn voorspelling bij een identiek aanbod aan alle zzp'ers is dat leeftijd, gezondheid en achternaam elk voor zich een significant effect hebben.

Platter geformuleerd: mensen jonger dan 45 (en zeker die jonger dan 23) met een goede gezondheid en een Hollandse achternaam kiezen vaker voor zzp-schap. Ouderen, mensen met (zorgen over) een zwakke gezondheid, en mensen met ervaring met arbeidsmarktdiscriminatie kiezen vaker voor de baan. Als rechtvaardigheidsoverwegingen zich aandienen en de vorm aannemen van individuele risico's, snappen we ze namelijk heel goed. PostNL krijgt dus de 'slechte risico's' in dienst. En dit heeft iets rechtvaardigs.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren?
frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden