Rechtszaak om discriminatie leverde Wilders stemmen op

PVV-leider Geert Wilders heeft profijt gehad van de beslissing van het Amsterdamse gerechtshof om hem te vervolgen wegens haatzaaiende en discriminerende uitlatingen. Na deze beslissing werd de PVV aantrekkelijker voor kiezers met een gematigd anti-immigratiestandpunt.

PVV-leider Geert Wilders. Beeld epa

Waarschijnlijk speelde de vervolging van Wilders een rol in de sterke groei van de PVV, die uiteindelijk resulteerde in een grote verkiezingswinst - van 9 naar 24 zetels - in 2010. Dat stellen politicologen Joost van Spanje en Claes de Vreese van de Universiteit van Amsterdam in een artikel voor het wetenschappelijk tijdschrift Party Politics.

Meteen na de beslissing van het hof in januari 2009 veronderstelden veel mensen dat de rechtszaak Wilders in de kaart zou spelen. Hij steeg ook direct vier zetels in de peilingen.

Van Spanje en De Vreese laten zien dat de PVV vooral winst boekte onder kiezers met een gematigd anti-immigratiestandpunt. Voor kiezers met een radicaal anti-immigratiestandpunt maakte de beslissing van het hof niet zo veel uit. Zij stemden toch al op de PVV.

Aantrekkingskracht
Door de vervolging wist Wilders zijn basis te verbreden, waardoor de aantrekkingskracht van de PVV structureel hoger was dan voordien. De PVV kwam in een spiraal omhoog terecht. Hoe groter zij werd in de peilingen, hoe meer mensen de PVV als een geloofwaardige en effectieve partij gingen zien.

In 2010 haalde zij net genoeg zetels om het minderheidskabinet van CDA en VVD te gedogen. Zonder de vervolging zou de PVV wellicht niet in die sleutelrol terecht zijn gekomen, aldus Van Spanje en De Vreese.

Aanvankelijk wilde het Openbaar Ministerie Wilders ook niet vervolgen. Een groot aantal mensen en groeperingen, onder wie advocaat Gerard Spong en cabaretier Jörgen Raymann, ging hiertegen in beroep bij het Amsterdamse gerechtshof. Ironisch genoeg lijken zij hiermee Wilders' weg naar de macht te hebben geplaveid, aldus Van Spanje en De Vreese.

Uit de zaak kan echter niet worden afgeleid dat politici die zich tegen immigratie keren altijd profiteren van vervolging. Hans Janmaat, de leider van de Centrum-Democraten, lijkt niet te hebben geprofiteerd van zijn vervolging in de jaren negentig.

Hetzelfde geldt voor vervolgde anti-immigratiepolitici in Duitsland en Wallonië. Bij politieke randfiguren kan vervolging de indruk versterken dat zij extreem en onfatsoenlijk zijn, opperen Van Spanje en De Vreese als verklaring. Wilders was al een populaire politicus met een flinke invloed op het debat. In zo'n geval kan vervolging de indruk wekken dat de gevestigde orde critici de mond snoert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden