Rechtse bohémien op Vlieland

In zijn jonge jaren was Jacques Gans (1907-1972) communist en veelbelovend romancier, maar toen hij in 1955 voor De Telegraaf ging schrijven, werd hij door de literaire goegemeente in de ban gedaan....

Daar probeert de neerlandicus Willem Maas iets aan te verhelpen. Vorig jaar verscheen bij De Prom zijn biografie over deze onverbeterlijke uitvreter en bohémien, en nu bezorgt hij een uitgave van de ruim zestig stukjes die Gans tussen 1966 en 1971 bijdroeg aan zijn lijfblad, handelend over het rustieke Vlieland waar de conservatieve scribent bij voorkeur rond de feestdagen vertoefde: Bladstil op Vlieland. Gans verbleef dan altijd in Hotel Bruin aan de Dorpsstraat, waar nog altijd een portret van de bebrilde dikkerd in de gelagkamer hangt.

Op Vlieland is het heel best bier drinken en koekeloeren naar eidereend, kiekendief, mantelmeeuw, riet- en rotgans. Een paradijselijk lustoord voor wie de helse drukte van Amsterdam met zijn linkse oproerkraaiers wil ontvluchten, zo verklaart Gans. Geen provo's, geen happenings. Die zijn ook niet nodig op een eiland waar iedereen (negenhonderd man, dertig clubs, zomer en winter onvermoeibaar feestvierend) al happy ís: 'Zelfs Ceesje Nooteboom, die ik vluchtig voorbij zag schimmen, viel er niet op', schrijft hij op 4 juni 1966. Of Nooteboom wellicht in gezelschap van zijn toenmalige (op Vlieland geboren) vriendin Liesbeth List voorbij schimde, blijft in het ongewisse.

Misschien is de tijd rijp om een literaire wandeling op het waddeneiland uit te zetten. Slauerhoff, zoon van een Vlielandse, is er geweest en heeft er over gedicht, de oud-uitgever van de Arbeiderspers Theo Sontrop woont er alweer enige jaren, en Vonne van der Meer voltooide onlangs een trilogie die zich daar afspeelt.

Anders dan Jan Wolkers, die als een hedendaagse Jac. P. Thijsse de flora en fauna in zijn achtertuin op Texel luidkeels blijft bejubelen, beschouwt Gans zijn ongerepte eiland vooral als een wijkplaats. De natuur staat hem aan, maar weet hem slechts zelden van de barkruk te halen. Ernaar kijken vanachter een 'handvat bier', met in de andere hand een sigaret, dat doet hij het liefst. Heel af en toe maakt hij zich kwaad, op een opgewonden PvdA'er of op de techneuten die dreigen met hun plannetjes inzake indijken en -polderen de schoonheid van de Waddengebied barbaars te verminken. Hij roept de lezer op onverwijld lid te worden van de Vereniging die het Behoud voorstaat.

Gans als milieuactivist in De Telegraaf: 'ongewild misschien' (aldus Maas in zijn nawoord) was hij me daar zowaar progressief! Na lezing van deze genoeglijke cursiefjes van een journalist die de hem omringende natuur zelden anders dan beneveld kan hebben waargenomen, kunnen we dat 'misschien' gevoeglijk schrappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden