Rechts-populistische AfD schudt in eerste week de Bondsdag flink op

Duitsland maakte deze week kennis met oppositievoeren op z'n AfD's. Dat gaat gepaard met veel kabaal en veel getwitter.

De AfD fractie in de Rijksdag. Beeld afp
De AfD fractie in de Rijksdag.Beeld afp

Kamer 3241 van het Paul-Löbe-Haus, het moderne gebouw naast de Rijksdag waar de Duitse parlementariërs kantoor houden, staat vol geopende verhuisdozen. Daartussen rommelt Stephan Brandner (51) met onderdelen van zijn nieuwe computer. 'Eindelijk kan ik bezoek ontvangen in een behoorlijke werkkamer', zegt de volksvertegenwoordiger van de rechts-populistische AfD opgetogen. Hij houdt zijn bezoek een zak drop voor, een souvenir van een recente vakantie op Texel.

Het is donderdag 15 maart, de eerste werkdag van het kabinet-Merkel IV, en dus ook de eerste dag dat de AfD officieel de grootste oppositiepartij is. De meeste EU-landen zijn al een jaar of tien gewend aan (rechts-)populistische partijen in het parlement, en weten dat die de boel opschudden. Duitsland maakt dat de afgelopen maanden voor het eerst mee, tenminste op landelijk niveau.

Verdwaald

Met ingehouden adem, en met de last van het verleden op de schouders, volgen de Duitsers het parlementaire debuut van de eerste partij die de kiesdrempel heeft gehaald met een programma dat een flink stuk rechtser is dan dat van de CDU/CSU. Vanaf nu moeten Brandner en de overige 91 fractieleden de belofte inlossen die voorzitters Alexander Gauland en Alice Weidel op de verkiezingsavond deden: 'We zullen op Merkel jagen!'

In Brandners boekenkast staat alvast een vilten jagershoedje klaar, naast het enige boek dat tot nu toe is uitgepakt, getiteld 'Zwartboek Communisme'. Op zijn werktafel ligt een printje van een wetsvoorstel om de Duitse grenzen hermetisch te sluiten.

Vrijdagochtend wordt het voorstel behandeld, dus dan moet de verhuizing voltooid zijn. 'Dat mag ook wel, een half jaar na de verkiezingen. Ongelofelijk wat een bureaucratie hier, we werden er soms wanhopig van.'

Het begon ermee dat de meeste AfD'ers in eerste weken steeds verdwaalden - de kamernummering van de Duitse parlementsgebouwen lijkt ontworpen door een wiskundige die alleen zelf de genialiteit van het systeem inzag.

Op hulp van de andere fracties hoefden de dolende rechts-populisten niet te rekenen; die lieten hen al dan niet gniffelend aan hun lot over, als brugklassers. 'De meeste collega's groeten niet eens', zegt Brandner. 'Maar ze schelden ons tenminste ook niet dagelijks uit voor nazi, zoals in het parlement van Thüringen.'

Aan de muur hangt een groepsfoto van de Thüringse AfD-fractie waarvan Brandner drie jaar deel uitmaakte. In het midden glimlacht voorzitter Björn Höcke, omstreden vanwege zijn extreem-rechtse uitspraken. Brandner stond in Thüringen bekend als 'etterbak van het parlement'.

Officiële waarschuwingen

Een geuzennaam, vindt hij zelf, die hij verdiende door een record 'officiële waarschuwingen' te vestigen. 'Wel 32!' Een kleine greep: Brandner zei dat het gemiddelde moslimgezin bestaat uit 'een man, een vrouw en twee geiten'. En hij twitterde een fotostilleven met een glas bier en een dolk. 'Wachten op de antifa', luidde het onderschrift.

Het was door mensen als Brandner dat sommige Duitsers vreesden dat de AfD de parlementaire democratie per direct aan het wankelen zou brengen. Die vrees blijkt tot nu toe ongegrond, mede met dank aan Bondsdagvoorzitter Schäuble, die als een onderkoelde bovenmeester onvermoeibaar de regels blijft uitleggen. 'Kunnen de leden van de AfD die daar in de hoek staan óók plaatsnemen, er zijn stoelen genoeg voor iedereen.'

Er zijn wel degelijk veranderingen opgetreden sinds de AfD in oktober aanschoof in het Rijksdaggebouw. Zo zijn ze bijna altijd allemaal aanwezig, in tegenstelling tot de andere fracties. De AfD'ers maken graag foto's van de lege rijen bij de CDU en SPD die ze op Twitter posten om te laten zien dat die er de kantjes van af lopen. Ook is het aantal decibellen in de Bondsdag toegenomen. Niet alleen omdat de AfD steevast euforisch klapt en juicht voor de eigen sprekers, ook omdat de andere partijen iets van dat gedrag over lijken te nemen. Geen van de andere partijen klapt ooit voor de AfD, ook niet als ze het inhoudelijk met hen eens zijn, zoals af en toe gebeurt. De Groenen en Die Linke laten geen kans onbenut om te vermelden dat de 'ondemocratische' AfD wat hun betreft niets in het parlement te zoeken heeft.

Groenen-politica Britta Hasselmann, vindt het verontrustend dat door de AfD 'de grens van het zegbare verschuift'. Ter illustratie haalt ze de AfD'er Gottfried Curio aan, die in een discussie over dubbele nationaliteit sprak over 'ontaarde paspoorten'. Het Duitse woord voor ontaard, 'entartet', werd door de nazi's gebruikt om onder meer Joodse kunst in een kwaad daglicht te stellen.

De welgevulde AfD-bankjes, met vooraan Alice Weidel en Alexander Gauland. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
De welgevulde AfD-bankjes, met vooraan Alice Weidel en Alexander Gauland.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Voor de camera's

'Het irritantste is', zegt Hasselmann, dat ze het alleen doen als er camera's bij zijn. 'In commissies zijn de AfD'ers doorgaans stil en vaak ook gewoon coöperatief.' Ze groet haar AfD-collega's overigens wel in het voorbijgaan, zegt ze. Maar als ze hoort dat AfD'er Brandner net als zij graag vakantie viert op de Nederlandse Waddeneilanden, ontglipt haar wel een 'O jee, ik hoop maar niet dat ik hem daar tegenkom!'

Bij het debat vrijdagochtend over het sluiten van de grenzen houden veel leden van de Groenen geschokt hun hand voor hun mond. Stephan Brandner zit glunderend te filmen met z'n telefoon. Het is opnieuw Gottfried Curio die de gemoederen hoog doet oplopen, onder andere door vluchtelingen 'vakantiegangers' en 'vakkrachten voor steekpartijen' te noemen.

Het voorstel wordt met een immense meerderheid van stemmen verworpen, hoewel behalve de AfD ook één lid van de liberale FDP voor stemt. Een CDU'er noemt het voorstel in een reactie 'pure tijdverspilling'. 'Ik had gehoopt dat de leercurve van de AfD wat steiler was geweest.'

Brandner had niets anders verwacht. 'We doen het voor onze achterban, je moet het ook een beetje als entertainment zien. We hebben de kijkcijfers van politieke livestreams flink opgekrikt de afgelopen maanden.'

Maandag ondertekenden Angela Merkel (CDU), Olaf Scholz (SPD) en Horst Seehofer (CSU) het Duitse regeerakkoord, na de langste en moeizaamste kabinetsformatie in de naoorlogse geschiedenis. Woensdag wordt het zestienkoppige kabinet beëdigd. Deze vijf ministers zijn de troeven uit Merkels ploeg.

SPD'er Olaf Scholz wordt gezien als de derde hond die er met het been vandoor gaat bij de Duitse sociaal-democraten. Hij heeft tien jaar geduldig gewacht, nu grijpt hij zijn grote kans.

Verdere integratie en groei: bij die nieuwe fase voor de Eurogroep passen nieuwe gezichten. Zoals dat van een Duitse SPD-minister van Financiën. Is Scholz de man die Europa de bezuiniger Schäuble doet vergeten?

Annegret Kramp-Karrenbauer is met 99 procent van de stemmen gekozen tot nieuwe secretaris-generaal van de Duitse regeringspartij CDU. Ze wordt getipt als toekomstig Bondskanselier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden