Rechts-nationalisten geven Merkels CDU klinkende oorvijg in deelstaatverkiezingen

De CDU is bij de verkiezingen in de deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren voor het eerst rechts ingehaald door de AfD. Een klinkende oorvijg voor Angela Merkel. De rechts-nationalistische partij komt vanuit het niets met 18 zetels in het parlement, 2 meer dan de christendemocraten. De SPD blijft de grootste partij in het uiterste Noordoosten van Duitsland, maar leed de grootste verliezen.

Aanhangers van de AfD reageren op de eerste exitpolls. Beeld reuters

'Misschien is vandaag het begin van het einde van het kanselierschap van Angela Merkel', zei de lijsttrekker Leif-Erik Holm, die van gelukzaligheid bijna licht gaf. 'Dat moet ons doel zijn.' Hij zei ook: 'Eindelijk is er weer echte oppositie.'

Waarmee hij duidelijk maakte hoe de daadwerkelijke winnaar van de verkiezingen heet: ressentiment. De uitslag in 'Meck-Pomm' is te lezen als een aanklacht tegen de gevestigde politieke orde, en tegen de grote coalitie van de CDU en de SPD in het bijzonder. Ook in Mecklenburg-Voorpommeren regeren de twee 'volkspartijen' al acht jaar.

Symboolwaarde

Mecklenburg-Voorpommeren staat hoog op lijstjes waar je niet op wilt staan: vergrijzing, ontvolking, armoede een op de vier mensen is er arm, en het land heeft de meeste vroegtijdige schoolverlaters. Dat is waarom deze kleine deelstaat (1,3 miljoen kiesgerechtigden) zo'n grote symboolwaarde heeft: je ziet waar in Duitsland de schoen wringt.

De AfD voerde vooral campagne tegen vluchtelingen en een gevreesde islamisering wat, zo blijkt uit onderzoek, voor 82 procent van de AfD-kiezers de belangrijkste reden was om op de partij te stemmen. Mecklenburg was de enige deelstaat waar de neo-nazi's van de NPD in het parlement zaten. Die halen nu de kiesdrempel niet, door de AfD.

Dit terwijl er in Meck-Pomm maar krap 2.500 vluchtelingen wonen. Het mocht niet baten dat er in de afgelopen regeringsperiode wel degelijk veel positiefs werd gemeld uit Meck-Pomm: het toerisme aan de Oostzee stranden bloeit en de werkloosheid is er in tien jaar gehalveerd.

Lees ook:

'Wir schaffen das', zei Angela Merkel een jaar geleden over de komst van honderdduizenden vluchtelingen naar Duitsland. De vraag is: heeft ze gelijk gekregen?

Het ging bij deze verkiezingen minder om feiten dan om drie sentimenten: wantrouwen, wrok en angst. Rond die sentimenten hangt meer onvrede dan ressentiment tegen vluchtelinge alleen. Het is het verhaal van de vergeten Europese plattelandsgebieden, waar de bevolking zich misdeeld voelt, vanwege de infrastructuur en ontbrekende banen en door een groot wantrouwen tegen iedere gevestigde orde. Een narratief dat populistische en rechtse partijen overal in Europa vleugels geeft. In die zin is de verkiezingsuitslag in Meck-Pomm de de bevestiging van een trend en van een Europees probleem.

In Meck-Pomm liepen vanuit alle partijen kiezers over naar de AfD, van de CDU de meeste. Maar de winst kwam vooral van de mensen die voorheen niet stemden. De opkomst was met 61 procent 10 procent hoger dan vier jaar geleden. Die kiezers, de vergetenen, zijn de monsters onder het bed van Merkel.

Merkel moest de nederlaag van haar partij verwerken in China bij de G20 in Hangzhou, letterlijk en figuurlijk in een andere wereld dan de glooiende leegheid van de deelstaat waar nota bene haar eigen kieskring is. Maar zelfs China is niet ver genoeg om aan de onverwikkelijke boodschap uit de provincie te ontkomen.

Merkel op de G20 in China. Beeld ap

In de tang

Waarschijnlijk zal er niet direct veel veranderen. De kans dat coalitie van SPD en CDU in Mecklenburg-Voorpommeren doorregeert is groot. En Merkel zal doen wat ze altijd doet, eerst een paar dagen 'Merkelen' afwachtten en zwijgen dan rustig haar ingeslagen koers nog eens bevestigen.

Maar de CDU zit nu in de tang tussen de AfD op rechts en de SPD op links. De een zegt: Merkel moet weg. SPD-leider Gabriel zegt: het de schuld van Merkels vluchtelingenpolitiek dat de AfD in Mecklenburg-Voorpommeren zo groot is geworden. De SPD claimt deze uitslag als een winst, al is de weg nog erg lang naar de verkiezingen van volgend jaar.

Dat maakt dat de druk op de CDU om van koers te veranderen, naar rechts op te schuiven, groter dan ooit tevoren. Volgens de statuten van de partij mag er op rechts geen ruimte ontstaan voor een andere partij. En nu is, voor het eerst sinds de oprichting van de Bondsrepubliek, een partij rechts van de CDU groter dan de CDU.

Als die partij tot de conclusie komt dat een koerswijziging noodzakelijk is, leidt dat tot de vervolgvraag: kan dat, met Merkel aan het roer?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden