analyse Schietpartijen VS

Rechts-extremistisch terrorisme is een factor in het vuurwapengeweld in de VS

Personeelsleden van Walmart hebben zich in veiligheid gebracht terwijl een schutter in hun winkel in El Paso 20 mensen doodt. Beeld AP

Amerika werd dit weekend opgeschrikt door twee massaschietpartijen, in El Paso (Texas) en Dayton (Ohio). In ieder geval één schutter had een racistisch motief, die in Texas. Hij had het gemunt op Mexicanen, om de ‘latino-invasie van Texas’ tegen te houden.

Het waren massaschietpartijen (meer dan vier slachtoffers) nummer 249 en 250 dit jaar, en toch waren ze anders. De aanslagen dit weekend in El Paso en Dayton, waarbij binnen een half etmaal twintig en negen doden vielen, waren niet alleen ongekend omdat ze zo dicht op elkaar volgden. Ook de racistische motivatie van de eerste aanval (het motief van de tweede is nog niet bekend) heeft duidelijk gemaakt dat rechts-extremistisch terrorisme een factor aan het worden is in het vuurwapengeweld in de VS.

Zaterdagochtend opende een 21-jarige man uit een welvarende voorstad van Dallas na een rit van tien uur het vuur op een parkeerplaats van een Walmart in de grensplaats El Paso, om daarna de supermarkt binnen te lopen en meer mensen neer te schieten. Naast de twintig doden (onder wie drie Mexicanen) vielen er 26 gewonden. De schutter legde na zijn aanval zijn semi-automatische geweer naast zich neer en werd gearresteerd.

Zaterdagnacht opende een 24-jarige man het vuur voor een populaire bar in een uitgaanswijk in Dayton, de stad  die de afgelopen jaren weer economisch is opgebloeid. Hier vielen naast de negen doden 27 gewonden. De schutter, die een kogelwerend vest droeg en extra magazijnen, werd binnen een minuut door politieagenten doodgeschoten.

Doelwit Mexicanen

In El Paso had de schutter het expliciet op Mexicanen gemunt, zo zei hij volgens tv-zender ABC tegen de politie. In een aan hem toegeschreven document dat vlak voor de aanslag werd gepost op de website 8chan, beschrijft de auteur de ‘latino invasie van Texas’. ‘Als we er zo veel mogelijk kwijt kunnen raken, dan wordt onze manier van leven beter houdbaar.’

In Dayton waren zes van de negen dodelijke slachtoffers zwart, maar ook de zus van de dader behoorde tot de doden. Volgens politiechef Matt Carper is het ‘moeilijk voor te stellen’ dat de dader onderscheid in huidskleur maakte tijdens het schieten, omdat het in korte tijd gebeurde. Wel was de bar vooral populair onder zwarte Afro-Amerikanen.

Jessica (links) and Kalani Windham laten bloemen en een kaars achter buiten de Walmart in El Paso. Beeld Getty Images

In de reacties bleek dat de aanslagen dubbel terugslaan op de politiek verantwoordelijken. Naast de gebruikelijke discussie over vuurwapenbezit (de Democraten willen dat reguleren, de Republikeinen niet) gaat de discussie nu ook over de vraag in hoeverre de president, rechtse politici en tv-zenders het racisme van de dader in El Paso hebben aangewakkerd.

Nadat de Republikeinse gouverneur van Texas Greg Abbott, president Donald Trump en de Republikeinse Senaatsleider Mitch McConnell hadden gezegd of getwitterd in gedachten en/of gebed bij de slachtoffers te zijn, zei de (Democratische) sheriff van El Paso, Richard Wiles, ‘ziek’ te zijn van ‘mensen die voor de camera springen en hun gebeden en condoleances aanbieden terwijl het alleen maar steeds slechter gaat’. ‘Ik wil volksvertegenwoordigers die opstaan tegen racisme.’

Trump, die zijn campagne begon met de mededeling dat Mexicanen ‘verkrachters en criminelen’ zijn, heeft anti-immigratiebeleid tot kern van zijn presidentschap gemaakt. De afgelopen weken keerde hij zich tegen gekleurde volksvertegenwoordigers, die ‘terug moeten naar hun eigen land’.

De progressieve commentator Paul Krugman zei dat ‘het racisme van Trump natuurlijk een rol heeft gespeeld bij de groei van wit racistisch terrorisme’. Hij stelde dat de Republikeinse partij medeplichtig is, omdat die ‘het afslachten van onschuldige mensen een acceptabele prijs vindt voor lagere belastingen’.

Trump hield zich zondag, behoudens een paar tweets, in elk geval tot de middag stil. Woordvoerder KellyAnne Conway noemde de twee aanslagen ‘terreurdaden’. Trumps stefchaf Mick Mulvaney verdedigde de president bij tv-zender NBC. ‘Ik geef de mensen die de trekker hebben overgehaald de schuld. Lieve hemel, is er echt iemand die de president de schuld geeft? Die lui zijn ziek.’

Schoenen die zijn blijven liggen na de schietpartij in Dayton, Ohio, waarbij 9 mensen werden vermoord en 27 anderen gewond. Beeld EPA

Het afgelopen jaar zijn er meer rechts-extremistische aanslagen en schietpartijen geweest. In oktober vorig jaar schoot een man elf mensen dood in een synagoge in Pittsburgh, omdat hij dacht dat joden de karavaan van Midden-Amerikaanse immigranten financierden. Later die maand schoot een man met een racistisch Twitter-account twee zwarte bejaarden dood in een supermarkt in Kentucky. In november schoot een misogyne ‘onvrijwillig celibataire’ man twee vrouwen dood in een yoga-studio. In april dit jaar schoot een man met antisemitische ideeën een vrouw dood in een synagoge in Californië.

Wat het motief was van de man die vorige week op een populair knoflookfestival in Californië drie mensen doodschoot is nog niet helder – wel bleek hij boos te zijn op de hordes van ‘halfbloed’ mensen en ‘watjes uit Silicon Valley’, die het platteland van zijn staat zouden verpesten. Ook verwees hij naar een 19de-eeuws boek dat populair is in kringen van neo-nazi’s en andere rechtsextremisten.

FBI-directeur Christoper Wray vertelde een week geleden tegen de Senaat dat de meeste arrestaties op verdenking van terrorisme dit jaar witte nationalisten betreffen.

De aanslag in El Paso van zaterdag wordt ook gezien als binnenlandse terreurdaad, zo zei federaal aanklager John Bash zondag. ‘We gaan doen wat we in dit land doen met terroristen. Dat is het leveren van snelle en zekere gerechtigheid.’

Hoe de witte schutters elkaar inspireren: van Utoya naar Christchurch naar El Paso.

8chan is de plek waar alles – hoe verwerpelijk en extremistisch ook – bespreekbaar is. 

Amerika verslindt zichzelf, schrijft columnist Peter Giesen. Witte racisten bedreigen de open samenleving

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden