Rechts activisme bloeit op in VS

Achtergrond..

WASHINGTON ‘Ik heb nog nooit aan politiek gedaan, maar ik vind dat het de spuigaten uitloopt met onze tekorten. Dat kunnen we toch niet maken tegenover onze kleinkinderen?’

John Allen, een gepensioneerde leraar uit North Carolina, was in december in de nacht en ochtend naar Washington gereden om aan de voet van het Capitool te protesteren tegen president Obama en diens gezondheidsplannen. Hij is een van de tienduizenden ‘Tea Party’-activisten die het afgelopen jaar in Amerika zijn opgestaan.

De naam verwijst naar de ‘Boston tea party’, de revolte tegen het Britse belastingregime in 1773, een mijlpaal op weg naar Amerika’s onafhankelijkheid. Ook deze burgers zijn tegen hoge belastingen. En tegen de begrotingstekorten en het staatsingrijpen van het Obama-tijdperk, en vóór een harde lijn inzake nationale veiligheid.

Ze willen de federale overheid in Washington kleiner en minder machtig maken, en de staten de rechten ‘teruggeven’ die ze in de Grondwet hebben gekregen. Ze zijn teleurgesteld in Democraten én Republikeinen omdat onder de vorige president, Bush, de tekorten en de overheid zijn gegroeid.

Het is een volksbeweging van bezorgde burgers, verbonden via internet en zwaar gepromoot door rechtse media als kabelzender Fox News. Internet maakt het mogelijk razendsnel gelijkgestemden te vinden. De afgelopen jaren was links de pionier: moveon.org organiseerde een sterk protest tegen president Bush. Obama wist in zijn campagne honderdduizenden activisten en donateurs te vinden.

Maar nu is de ijver ter linkerzijde ingezakt. En omdat de president ambitieuze veranderingen wil doorvoeren, is de energie naar de tegenstanders van staatsingrijpen gevloeid. Overal in het land worden spontaan ‘Tea Party’-afdelingen opgezet. Centrale leiders zijn er niet. Het afgelopen weekeinde vond in Nashville wel de eerste nationale conventie plaats van de beweging. Sarah Palin riep de revolutie uit en werd luid toegejuicht.

Maar ze waarschuwde zelf dat de Tea Party-beweging niet van bovenaf wordt geleid: ‘Het is een oproep tot handelen van onderop, die beide partijen dwingt hun manier van werken te veranderen – en dat is prachtig.’

‘De beweging is veel krachtiger met veel hoofden’, zegt Mark Skoda, ondernemer, radio-presentator en oprichter van de Memphis Tea Party. ‘De verandering moet uiteindelijk lokaal plaatsvinden; daar worden de volksvertegenwoordigers gekozen.’

Er liepen in Nashville mensen rond in 18de-eeuwse pruiken en met een theepot aan hun riem, die pleitten voor het ‘aftreden van deze tirannieke regering’. Je kon er halskettingen met een zilveren theezakje kopen. Maar wat ontbrak waren de portretten van Obama als ‘The Joker’ uit Batman of met een Hitler-snorretje, die je nogal eens aantrof op de demonstraties van vorig jaar.

‘We worden nu volwassen’, zegt Skoda, een van de organisatoren. ‘We moeten verder komen dan het protest en de demonstraties. Niet alleen zeggen waar we tegen zijn. We moeten verkiezingen winnen.’

Om geld in te zamelen en kandidaten te steunen is een PAC (political action committee) opgericht onder de naam Ensuring Liberty. Skoda noemt de grote demonstratie van september in Washington, de verkiezing van twee Republikeinse gouverneurs en natuurlijk de verrassende overwinning van Scott Brown in Massachusetts een lelijke streep door Obama’s plannen.

Maar volgens politiek analisten kunnen die overwinningen niet rechtstreeks worden toegeschreven aan de Tea Party-beweging. Ze wijzen erop dat alle drie de kandidaten zich gematigder opstellen dan de activisten. Vorige week zijn bij voorverkiezingen in Illinois juist een paar kandidaten gesneuveld die door de Tea Party werden gesteund. Het conservatieve basisactivisme zou rechts kunnen splijten, waardoor de Democraten er met de winst vandoor gaan, zoals gebeurde bij een Congresverkiezing in de staat New York.

‘We leren nog bij’, zegt Mark Skoda hierover. ‘We willen de Republikeinen terugdwingen naar hun oorspronkelijke opvattingen.’

Voor de Republikeinen is de mobilisering van conservatieve burgers zeer welkom. Maar de rechtse ideologie kan beknellen. Verkiezingen worden doorgaans in het midden gewonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden