Rechtop zitten mag, maar hoeft niet

Van oudsher wordt onderuithangen in een stoel slecht geacht. Volgens Canadese onderzoekers valt dat mee. Een beetje hangen is zelfs wel goed.Door Broer Scholtens..

Broer Scholtens

Zittende poppetjes verschijnen in snel tempo op papier. Met ruggengraat, wervels, tussenwervelschijven en zitbeenknobbels. De schetsjes zijn onlosmakelijk verbonden met een biomechanicacollege van Chris Snijders.

Dit keer bij uitzondering aan de keukentafel, bij hem thuis. Tot voor twee weken was Snijders hoogleraar aan de TU Delft en bij het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. Eind vorige week toeterde het de hele wereld rond, vanuit Chicago. Daar, op een internationaal radiologencongres, presenteerden onderzoekers van de universiteit van Alberta hun MRI-onderzoek. Ter onderbouwing van hun idee over de ideale zithouding: onderuithangen.

Leuk en theoretisch interessant, dat Canadese onderzoek over de ideale zithouding, zegt emeritushoogleraar Snijders. ‘Maar wat moet je achter je bureau met een relaxfauteuil’, bekritiseert Snijders, biomechanicus van het eerste uur, de conclusie van de Canadezen.

Een ruggengraat heeft 24 wervels. Tussen die wervels zitten ringvormige schijven van bindweefsel. Die hebben een gelatine-achtige kern. Samendrukbaar voor het opvangen van krachten op de starre wervelkolom.

De druk op de tussenwervelschijven is minimaal bij een zithoek van 135 graden tussen bovenbenen en bovenlichaam, blijkt uit hun MRI-opnamen. Een gemiddelde over 22 mensen die bij de MRI-studie waren betrokken.

Geen wet

Geen wet
Onderuithangen is dus minder belastend voor de onderrug, is hun opvallende conclusie die ze de wereld in slingerden. En rechtop zitten is geen wet.

Geen wet
Ach, zegt Snijders enigszins gelaten, die 135 graden is al heel lang bekend. Sinds 1953, uit onderzoek van de Amerikaanse chirurg J. Jay Keegan. ‘Het nieuwe is dat die hoek nu ook met een geavanceerde techniek als MRI in beeld is gebracht.’

Geen wet
Waarna een verhandeling volgt over rusthoudingen. Een hand gaat de lucht in. In ontspannen toestand is die niet gestrekt, niet recht. Maar enigszins gekromd, net als de vingers.

Geen wet
In die stand zijn dan geen dwingende krachten. Pezen en spieren aan weerskanten houden elkaar in evenwicht, zegt Snijders. Met de ruggengraat is dit niet anders.

Geen wet
In de ideale S-vorm - het bovenlichaam enigszins bol gekromd, het onderlichaam hol - is er rust. Er zijn dan geen eenzijdige, dwingende krachten. In die positie is de hoek tussen heup en rug ongeveer 135 graden.

Geen wet
Astronauten nemen die houding automatisch aan als ze zweven door de ruimte, zonder zwaartekracht. Ook is het de ideale slaaphouding.

Geen wet
Iets achterover liggende autostoelen zitten prettig, met de weg recht vooruit. Maar zitten achter een bureau onder een hoek van 135 graden is ingewikkeld.

Geen wet
Het computerscherm op het bureau is dan niet te zien. Wanneer iemand dan toch op het beeldscherm wil kijken of wil lezen, moet hij vooroverbuigen. En daar zit de vermoedelijk pijnoorzaak, stelt Snijders. Teruggrijpend op een oude hypothese van hemzelf, uit zijn proefschrift van 1970.

Geen wet
In de ideale S-vorm is de onderrug hol. Wanneer het bekken kantelt, als iemand in elkaar gaat zitten, uitgezakt, ontstaat er een bolling in de onderrug.

Geen wet
Het zwaartepunt komt dan ver achter beide zitbeenknobbels te liggen. Dat geeft een extra belasting van het bovenlichaam op de onderste tussenwervelschijven. Die extra belasting geeft lage rugpijn, zegt Snijders.

Geen wet
Apen, zegt de Delftse biomechanicus, hangen altijd voorover met het zwaartepunt voor de heupbeenderen. Zo kan de onderrug niet worden gebold, en zijn er geen pijnklachten.

Geen wet
Evolutionair is de mens uiteindelijk rechtop gaan lopen. Het zwaartepunt is daardoor naar achteren komen te liggen. Door een verkeerde houding komt dit zwaartepunt sneller in het risicogebied, verder achter de zitbeenknobbels.

Geen wet
Wanneer een (bureau)stoel een hoge, rechte rugleuning heeft, met het steunpunt boven de schouderbladen, dan wordt de onderrug in zo’n belastende bolvorm gedrukt.

Geen wet
Banden onderin de rug, tussen de onderste lendenwervel en heupbeen, komen dan te veel op spanning. Dat geeft op den duur pijnklachten, zegt Snijders. Dat is ook de verklaring dat zwangere vrouwen vaak rugklachten hebben. Ook zij krijgen, in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, een bollere onderrug naarmate de zwangerschap vordert.

Lage leuning

Lage leuning
Om pijnlijke bollingen te voorkomen, heeft de ideale stoel een iets achteroverhangend rugleuning. Tot net onder de schouderbladen. Alleen al op dit simpele criterium vallen de meeste bureaustoelen af, zegt Snijders.

Lage leuning
‘Veel stoelen hebben juist een te hoge rugleuning, onder het motto hoe hoger, des te beter de rugsteun. Dat is een denkfout, deels ingegeven door designwensen.’

Lage leuning
Een bureaustoel moet een iets omhooglopende zitting hebben, zeven graden, vindt Snijders. Het onderlichaam wordt dan achter in de stoel gedrukt.

Lage leuning
Onderuit zakken, bekken kantelen, kan dan niet. Zeker niet als daar een ondersteunend kussentje zit. Het onderlichaam is gefixeerd in de stoel. De rest van het stoelontwerp doet er dan niet veel meer toe, vindt hoogleraar Snijders.

Lage leuning
De Amsterdamse bewegingswetenschapper Jaap van Dieën van de Vrije Universiteit deelt die visie van Snijders. Van Dieën is echter wat minder strak in de biomechanicaleer. ‘Het is niet nodig, maar de bovenkant van een stoel mag best hoog zijn’, vindt de VU-hoogleraar.

Lage leuning
‘Als die maar over vele centimeters verstelbaar is en de lendenen goed contact hebben met de stoel. Het onderlichaam van de meeste mensen is redelijk identiek, de grootste variatie zit bovenin.’

Lage leuning
Eigenlijk, zegt Van Dieën, is er geen bewijs dat lage rugpijn wordt veroorzaakt door veel zittend werk. Verkeerd en zwaar tillen is de belangrijkste oorzaak, zegt hij.

Lage leuning
En niet zo zeer het stoelontwerp of de zithouding, als wel de werktaak is bepalend voor mogelijke pijnklachten, vindt Van Dieën. ‘Mensen die de hele dag tekstverwerken achter een scherm bewegen maar weinig. Kan er af en toe worden getelefoneerd of gelezen, dan wordt er al wat meer bewogen in een stoel. Variatie in bewegingen en in taken is zoals altijd de beste remedie. Voor de spieren en voor de tussenwervelschijven.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden