Rechters worden steeds vaker gewraakt

UTRECHT - Het aantal verzoeken om de rechters te vervangen in een proces, zogeheten wrakingsverzoeken, is tussen 2005 en 2009 met ruim 80 procent toegenomen. Dit blijkt uit onderzoek van Majida Chrit en Rosa Venneman, studenten aan de Universiteit Utrecht, dat vandaag wordt gepubliceerd in Trema, het vaktijdschrift van de rechterlijke macht.

Geert Wilders en zijn advocaat Bram Moszkowicz, die de rechtbank succesvol wraakte. © anp

In 2005 werden 159 wrakingsverzoeken gedaan, in 2009 waren dit er 288. Slechts een klein deel, ongeveer 10 procent, wordt toegewezen. In het overgrote deel van de zaken zetten de behandelende rechters het proces gewoon voort. Wrakingsverzoeken staan extra in de belangstelling, sinds in het proces tegen Geert Wilders met succes een verzoek is gedaan de rechters te vervangen en het proces moet worden overgedaan.

'De stijgende tendens van het aantal wrakingsverzoeken lijkt zich door te zetten', aldus Philip Langbroek, hoogleraar rechtspleging en rechterlijke organisatie bij het Montaigne Centrum van de Universiteit Utrecht en begeleider van het onderzoek. Sinds de wraking in de zaak Wilders, eind oktober, zijn er volgens hem 89 wrakingsverzoeken gedaan, een nieuwe piek.

Anders

Des te urgenter is het volgens Langbroek om de behandeling van de wrakingsverzoeken anders te organiseren. Nu behandelen rechters van dezelfde rechtbank het verzoek, wat 'de indruk kan wekken van slagers die hun eigen vlees keuren'. De aanbeveling is dat rechters van andere rechtbanken de wrakingsverzoeken moeten gaan beoordelen. Daarover wordt nu volgens Langbroek serieus nagedacht bij de rechterlijke macht.

Hoewel slechts in een fractie van de rechtszaken een verzoek wordt gedaan om de rechters te vervangen, baart de forse stijging de rechters toch zorgen, blijkt uit het onderzoek. Veel rechters en advocaten denken dat het gezag van de rechter is afgenomen. Hij is niet meer vanzelfsprekend onkreukbaar in de ogen van het publiek.

Beeldvorming

Gerechtelijke dwalingen als bijvoorbeeld in de zaak van Lucia de Berk zouden aan deze veranderde beeldvorming hebben bijgedragen.
Een andere mogelijke reden die door een aantal rechters wordt genoemd als verklaring van de stijging, is de mondiger geworden burger. Daarnaast zou ook de rol van de advocaat kunnen meespelen. Die lijkt zich steeds meer met zijn cliënt te vereenzelvigen, menen sommige rechters.

De meest voorkomende reden om te wraken is als de rechter in een proces uitlatingen doet die als partijdig worden ervaren, of als een partij het gevoel krijgt niet genoeg gehoord te worden. Ook als een rechter een verzoek afwijst om bijvoorbeeld een getuige te horen, kan dat een reden zijn voor wraking.

Oneigenlijk

Vanwege het lage percentage toegewezen wrakingsverzoeken vragen sommige rechters zich af of er geen oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van het middel. Er gaat volgens hen een ontwrichtende werking van uit. Ook volgens Langbroek gebruiken veel advocaten het middel louter om tijd te winnen. 'Dat de mogelijkheid bestaat om te wraken, is belangrijk voor de controle van rechterlijke partijdigheid. Maar veel wrakingsverzoeken slaan nergens op en worden dan ook afgewezen.'

Advocaten zeggen in het onderzoek dat ze alleen in het uiterste geval het middel wraking inzetten. Volgens deze beroepsgroep zou een reden kunnen zijn voor het lage percentage toegewezen wrakingsverzoeken dat het moeilijk is de (schijn van) partijdigheid te bewijzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden