Rechters willen voortaan eigen begroting, maar krijgen ze die ook? Tweede Kamer debatteert vandaag

auteur: Hessel von Piekartz

Michiel van Nispen (SP)Beeld ANP

Wie bepaalt wat de rechtspraak mag kosten? De SP hoopt een meerderheid van de Tweede Kamer achter het plan te krijgen om rechters daarin voortaan zelf het voortouw te geven. Niet de minister van Justitie maar de Raad voor de Rechtspraak maakt dan voortaan de begroting. Dat is hard nodig, schrijven negen rechters vandaag in een opinieartikel in de Volkskrant. ‘Een stem voor dit wetsvoorstel is een stem voor een sterkere rechtsstaat.’

Nu is het ministerie van Justitie en Veiligheid verantwoordelijk voor de begroting voor de rechtspraak. Met een initiatiefwet hoopt het SP-Kamerlid Michiel van Nispen dat te veranderen. Hij spreekt van een ‘weeffout in de wet’ die ingaat tegen de scheiding der machten. ‘Als de minister als uitvoerende macht bepaalt hoeveel geld er naar de rechtspraak gaat, komt die onafhankelijkheid in het geding’, zegt hij. ‘De rechtspraak mag niet worden beïnvloed door de minister.’

In Van Nispens voorstel wordt de begroting voortaan gemaakt door de Raad voor de Rechtspraak, het bestuur van de rechtbanken en de gerechtshoven. Die moet vervolgens wel worden goedgekeurd door de Tweede Kamer. Frits Bakker, voorzitter van de Raad, is enthousiast. Hij hoopt op meer consistentie in het beleid. ‘We moeten nu genoegen nemen met de politieke wind die er waait.’

VVD-Kamerlid Foort van Oosten ziet er juist weinig in. Hij denkt niet dat er nu sprake is van beïnvloeding van de rechtspraak door de minister. ‘Er is geen rechter die de inhoud van een vonnis laat afhangen van hoe de rechtbank gefinancierd wordt.’ Hij ziet daarom het nut van het voorstel niet en gaat tegen stemmen. Dat geldt ook voor het CDA. De meeste andere partijen staan sympathiek tegenover het SP-plan, maar hebben nog wel vragen.

Henda Phaff, familierechter, hoopt op een meerderheid. In haar ogen ondervinden rechters dagelijks de invloed van de minister. ‘Bij een uithuisplaatsing van een kind moet je met veel mensen spreken. Het kind, de ouders, instanties. Daar hebben we nu nog maar twintig of dertig minuten voor. Dat is het gevolg van politieke keuzes.

‘Rechters horen geld te krijgen per zaak. Nu is het bedrag onderdeel van de dezelfde begroting als die van politie en veiligheid’, zegt Phaff. Ze denkt dat het daardoor vaak niet duidelijk is dat bezuinigingen ook invloed hebben op de rechtspraak. Met een aparte begroting wordt dat zichtbaarder en is de kans op tekorten kleiner, denkt Phaff.

Die lezing kan niet rekenen op steun van Van Oosten. ‘De minister heeft nu de rol in de ministerraad om te knokken voor geld voor de rechtspraak. Dat verdwijnt met het voorstel. Het lost niks op en het creëert nieuwe problemen.’ Maar dat vindt Van Nispen te makkelijk gezegd. ‘Een open discussie in de Tweede Kamer benadrukt juist het belang van de rechtspraak.’

Van Nispen heeft goede hoop dat het voorstel door de Kamer komt. ‘Twee jaar geleden heb ik precies hetzelfde voorstel ingediend. Dat heeft het bijna gehaald.’ In 2016 zag de PvdA onder druk van coalitiepartner VVD af van steun aan het voorstel. De partij sprak toen wel sympathie uit. Naast de PvdA stemden ook VVD en CDA tegen. Als de partijen in de Kamer hetzelfde stemmen als twee jaar geleden zou het voorstel erdoorheen moeten komen.

Of dat gebeurt, is niet zeker. D66 stemde twee jaar geleden voor, maar heeft nu twijfels. Kamerlid Maarten Groothuizen wijst op het kritische advies van de Raad van State over het voorstel. Volgens de Raad is de noodzaak van het voorstel niet aangetoond en heeft het alleen een symbolische betekenis.

Van Nispen kan zich niet vinden in het kritische advies van de Raad. ‘Het wetsvoorstel is een symbool, maar wel een heel belangrijk symbool. En het gaat ook verder dan dat. De begroting wordt transparanter en bezuinigingen op de rechtspraak worden apart behandeld. Het belangrijkste is dat het voorstel de rechtsstaat versterkt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden