Rechters: smartegeld voor familie gaat niet werken

De rechterlijke macht heeft kritiek op het wetsvoorstel van staatssecretaris Teeven (Justitie) om in strafzaken ook familieleden van misdrijfslachtoffers smartegeld toe te kennen. De rechters wijzen erop dat veel daders financieel niet in staat zijn om grote bedragen te betalen.

Het wetsvoorstel vloeide voort uit de Amsterdamse zedenzaak tegen Robert M. Beeld anp
Het wetsvoorstel vloeide voort uit de Amsterdamse zedenzaak tegen Robert M.Beeld anp

Volgens hen wordt in de nieuwe wet de indruk gewekt dat de dader zal moeten betalen, terwijl dat in praktijk vaak de overheid zal zijn. Dat schrijven de Nederlandse rechters, vertegenwoordigd door de Raad voor de rechtspraak, in een wetgevingsadvies dat vandaag openbaar wordt gemaakt. Ze onderschrijven weliswaar het streven om de positie van 'naasten' in de rechtszaal te verbeteren en hen ook als slachtoffer te zien. Maar ze vinden de verwachtingen die met het wetsvoorstel worden gewekt niet realistisch.

Want nu al is de praktijk dat veel daders de schadeclaims van slachtoffers niet kunnen opbrengen. Daardoor worden deze vaak door de overheid betaald. Als ook familie, partner en andere naasten claims kunnen indienen, zal de overheid nog dieper in de buidel moeten tasten.

Het wetsvoorstel vloeit mede voort uit de Amsterdamse zedenzaak rond Robert M. Ook de ouders van de misbruikte kinderen wilden zich als slachtoffer in de strafzaak voegen om smartegeld of een materiële schadevergoeding te krijgen. De rechtbank en het gerechtshof wezen al hun claims af, omdat de wet daarin niet voorzag. Daarop kondigde Teeven aan spoedig met een wetsvoorstel te komen. De advocaat van 54 kinderen en hun ouders in die zedenzaak, Richard Korver, noemt het wetsvoorstel 'een belangrijke stap voorwaarts'.


In het wetsvoorstel wordt het begrip 'affectieschade' in het Nederlandse recht geïntroduceerd. Dat is het verdriet dat een ouder of andere naaste lijdt als gevolg van het overlijden of ernstig letsel van een slachtoffer. Daarnaast wordt zorgschade voor naasten claimbaar, bijvoorbeeld als iemand minder moet gaan werken om de zorg voor het slachtoffer op zich te nemen.


De Raad voor de rechtspraak vindt dat Teeven te makkelijk veronderstelt dat verzekeraars het groeiende aantal claims zullen dekken. In veel zaken met letselschade is de schade niet verzekerd. Als de strafrechter een schadevergoeding toekent, wordt die meestal voorgeschoten door de overheid. Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) probeert het geld vervolgens te verhalen op de dader of zijn verzekeraar. Vooral bij daders van ernstige gewelds- en zedendelicten kunnen de kosten oplopen. Zo veroordeelde de Amsterdamse rechtbank Robert M. tot betaling van in totaal 830 duizend euro smartegeld, alleen aan de misbruikte kinderen, niet aan de ouders. Teeven noemt forse normbedragen voor immateriële schade, variërend van 12.500 euro voor een volwassen kind van een slachtoffer met ernstig blijvend letsel tot 20 duizend euro voor de echtgenote van een man die is vermoord.

undefined

Onduidelijk

De rechters vinden dat het wetsvoorstel ook op andere punten moet worden 'verduidelijkt'. Alleen bij 'ernstig' en 'blijvend' letsel kunnen slachtoffers aanspraak maken op een vergoeding van affectieschade. In veel gevallen is niet duidelijk wanneer daarvan sprake is. 'Deze onduidelijkheden kunnen leiden tot discussie', vindt de Raad.

Ze verkleinen ook de kans dat een strafrechter het verzoek om schadevergoeding 'simpel en snel' zal behandelen. Hij zal de claims waarschijnlijk doorverwijzen naar de civiele rechter, wat veel vertraging en ergernis bij de slachtoffers oplevert.

Teeven wil nog niet reageren op de kritiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden