Rechterlijke macht worstelt met specialisatie

De rechter moet zich veel verder specialiseren, anders verliest hij zijn gezag. Hij loopt het risico te worden weggespeeld door supergespecialiseerde advocaten, die hem qua kennis en inzicht de baas zijn....

Steeds vaker klinkt de kritiek dat de kwaliteit van de Nederlandse rechtspraak wordt ondermijnd door een tekort aan specialistische kennis bij rechters. De Rotterdamse hoogleraar arbeidsrecht C. Loonstra waarschuwde begin november in de Volkskrant dat gebrekkige kennis in toenemende mate zal leiden tot rechtsongelijkheid.

Hij noemde de situatie op arbeidsrechterlijk terrein 'schrijnend' en 'zorgwekkend'. Loonstra constateerde dat Nederlandse rechters vaak de op Europese regelgeving gebaseerde jurisprudentie niet kennen. Ook de Hoge Raad gaf in juli toe, na een verontruste brief van het Europese Hof, dat Nederlandse rechters onvoldoende kennis hebben van het Europese recht.

Dat specialisatie een noodzaak is, dringt langzamerhand ook tot de rechters zelf door. Niet voor niets wijdde de NVvR, de belangenvereniging van de zittende en staande magistratuur, haar jaarvergadering eind vorige week in Den Bosch aan het thema specialisatie. Maar in Den Bosch werd ook duidelijk dat specialisatie niet van harte gaat. De aanwezige rechters en officieren van justitie beschouwen het als 'een noodzakelijk kwaad' en waarschuwen voor 'de adders onder het gras'.

'Specialisten menen soms dat algemene rechtsbeginselen op hun gebied niet gelden. Ze hebben vaak onvoldoende aandacht voor de feiten, omdat ze menen alles al te weten', meent J. Overgaauw. En hij kan het weten, hij is gespecialiseerd in belastingrecht. Overgaauw: 'Specialistische rechters zijn geneigd te zoeken naar super intelligente oplossingen. Hun uitspraken ontaarden vaak in geheimtaal. Ik noem dat duikboot-uitspraken. Je weet wel waar de duikboot ondergaat en weer bovenkomt. Maar hoe de boot van de ene naar de andere plek is gekomen, blijft voor buitenstaanders een raadsel.'

Strafrechtdeskundigen waarschuwen voor beroepsdeformatie. Als je elke dag weer zware criminelen en ander gespuis ziet langs trekken, loop je het risico cynisch te worden of een fanatieke crimefighter. Dat is ook niet gezond, menen zij.

M. Guensberg, waarnemend deken van de Nederlandse Orde van Advocaten, ziet de onvermijdelijke marktwerking als een gevaar. Supergespecialiseerde advocaten hebben een hoge marktwaarde, ze worden makkelijk weggekocht door grote, commerciële advocatenkantoren. 'De marktwaarde van gespecialiseerde rechters en officieren zal toenemen en dat zal ongetwijfeld meer jobhopping tot gevolg hebben', zegt Guensberg. Hij vraagt zich af of de rechterlijke macht, die toch al te kampen heeft met een krappe arbeidsmarkt, zich een dergelijke ontwikkeling kan permitteren.

Maar het allergrootste gevaar schuilt in het veronderstelde verlies van hun huidige specialisme: rechtspreken. J. Willems, vice-president van de Amsterdamse rechtbank, vreest dat de rechter het zicht op zijn core business verliest. 'De rechter is al in hoge mate gespecialiseerd.' Hij noemt het schiften van belangrijke en onbeduidende feiten, het luisteren naar argumenten, het wikken en wegen en uiteindelijk het doorhakken van knopen.

Dat dit moet gebeuren met juridische kennis en inzicht in de materie, mag duidelijk zijn. En ook dat de rechter soms tekortschiet. Willems, zuinigjes: 'Specialisatie is onvermijdelijk, maar mag niet verworden tot isolationisme of mandarijnenwetenschap.'

Op het terrein van het Europese recht is het kennistekort het nijpendst. Toch moet het Europese recht geen apart specialisme worden, meent A. Meij, rechter in het Europese Hof van Justitie. Hij wijst erop dat het Europese recht zich in alle sectoren van de maatschappij manifesteert. Meij: 'Een minimum aan basiskennis van het Europese recht is een vereiste voor alle rechters. Ze moeten zich op grote schaal bijscholen.'

Het ministerie van Justitie werkt met spoed aan de opzet van een juridische kennisinfrastructuur. Begin volgend jaar kunnen rechters een vorm van digitale ondersteuning verwachten. Ze kunnen dan Europese richtlijnen en jurisprudentie opvragen. Eind 2001 moet een meer gespecialiseerde helpdesk zijn geïnstalleerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden