Nieuws

Rechter: Volkert van der G. hoeft zich niet meer bij reclassering te melden en kan emigreren

Volkert van der G. hoeft zich niet meer te melden bij de reclassering. Dat heeft de Haagse rechtbank vandaag geoordeeld. Het is ‘onmiskenbaar dat Van der G. een zeer ernstig feit heeft gepleegd’, aldus de rechtbank. Maar dit speelt geen rol bij de beoordeling van de vraag of de meldplicht nog zin heeft. Het risico op recidive is volgens de rechtbank zeer laag.

Aquarel van Volkert van der G. de moordenaar van politicus Pim Fortuyn. Foto -

De familie van Pim Fortuyn heeft de uitspraak in een reactie toegejuicht. Ze willen bij voorkeur nooit meer met Van der G. worden geconfronteerd en hopen dat hij naar het buitenland vertrekt. 

De moordenaar van Pim Fortuyn vocht zijn meldplicht twee weken geleden via een kort geding aan. Hij noemde zijn gesprekken met de reclassering zinloos. 

Zestien jaar geleden schoot Van der G., negen dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen, LPF-voorman Fortuyn dood op het Media Park in Hilversum. In 2014 kwam Van der G. onder voorwaarden vrij nadat hij tweederde van zijn achttienjarige celstraf had uitgezeten. Een van de voorwaarden was dat hij zich eerst wekelijks, later eens in de drie weken en momenteel eens in de zes weken, zou melden op het kantoor van Reclassering Nederland. Volgens het OM blijft het nodig om toezicht op hem te houden.

Maar Van der G. stelt dat de meldplicht in praktijk niets meer voorstelt en wil ervan af. ‘Nota bene in de tijd dat er Tweede Kamerverkiezingen werden gehouden, was er in het geheel geen toezicht meer op mijn cliënt. Dat leidde overigens niet tot recidive of enig ander probleem’, betoogde advocaat Willem Jebbink twee weken in de Haagse rechtbank tijdens het kort geding.

Het OM zei toezicht te willen houden ‘op de beschermende factoren’ zoals huisvesting, dagbesteding en het contact dat Van der G. heeft met zijn familie. ‘De meldplichtgesprekken zijn niet ingrijpend, hij hoeft slechts antwoord te geven op basale vragen. Momenteel moet hij zich eens in de zes weken melden, mogelijk kan dat later worden afgebouwd’, aldus de landsadvocaat destijds.

Wat Van der G. betreft, gaat het al jaren goed met hem en heeft hij tal van stabiele ‘beschermende factoren’. De meldplicht heeft volgens hem geen toegevoegde waarde meer. Het belemmert hem bovendien om naar het buitenland te verhuizen. Advocaat Jebbink: ‘Hij wil elders in de wereld een bestaan opbouwen. Het lukt mijn cliënt hier niet om aan betaald werk te komen.’

Een recent rapport, opgemaakt door onafhankelijke deskundigen van het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) bevestigt dat de meldplicht niets meer toevoegt, en ook de reclassering onderschrijft dat in een rapport. De kans op recidive wordt al jaren ingeschat op het laagste niveau, ‘lager kan niet’.

Toch weigerde het OM vooralsnog de meldplicht op te schorten. Volgens de landsadvocaat vindt de reclassering toezicht nog wel zinvol, maar gezien de ‘stroeve houding’ van Van der G. is het houden van toezicht momenteel in praktijk haast onmogelijk. Er zijn geen andere gevallen waarin de voorwaardelijke invrijheidstelling zo moeizaam verloopt, stelde de reclassering twee weken geleden in de rechtbank.

Volgens de landsadvocaat heeft de reclassering nog wel degelijk zin. ‘Reclassering vraagt zich af hoe Van der G. zal reageren in een situatie die hij als bedreigend ervaart. En hoe verloopt het als hij naar het buitenland gaat? Gaan zijn partner en dochter mee? Hoe worden zijn dagen ingevuld? Het OM wil daarop zicht houden, zodat erop ingespeeld kan worden als een van de beschermende factoren wegvalt. Daar is de voorwaardelijke invrijheidstelling ook voor bedoeld. Door de houding van Van der G. krijgt het OM niet het vertrouwen dat het wel goed zit.’

Wantrouwen

De relatie tussen Van der G. enerzijds en het OM en de reclassering anderzijds kenmerkt zich al jaren door wantrouwen. Aanvankelijk verliep het toezicht zonder veel problemen. Maar in 2015 werd Van der G. heimelijk gefilmd door een ‘vriend’. Op de opname, uitgezonden door tv-programma Brandpunt, laat hij zich laatdunkend uit over de reclassering.

In de rel die na de uitzending ontstond, stelde een woordvoerder van Reclassering Nederland dat Van der G. mogelijk een van de andere voorwaarden, het mediaverbod, had geschonden. Volgens Van der G. schond de reclasseringswoordvoerder daarmee haar geheimhoudingsplicht en maakte zij zich schuldig aan smaad en laster.

Na de rel liet toenmalig justitieminister Ard van der Steur weten dat Van der G. zich wel aan de voorwaarden hield, maar dat hij aanvullende begeleiding van een psycholoog zou krijgen. Tegen deze nieuwe voorwaarde maakte Van der G. bij de rechter bezwaar – hij werd door de rechter in het gelijk gesteld. De onderlinge verhoudingen verslechterden dusdanig, dat Van der G. nauwelijks meer antwoorden gaf op vragen van zijn begeleiders. ‘De reclassering gaf hem het gevoel tegen hem te zijn’, aldus zijn advocaat. ‘De werkmethode van de reclassering levert bovendien volgens gedragsdeskundigen een gevoel van onveiligheid en stress bij hem op.’

Terug naar de gevangenis

Uiteindelijk gaf Van der G. alleen nog summiere antwoorden op vragen van de reclassering. Dat was reden voor het Openbaar Ministerie om begin 2017 te eisen dat Van der G. teruggestuurd zou worden naar de gevangenis. Volgens het OM dacht Van der G. ten onrechte dat hij al een vrij man was – zijn voorwaardelijke invrijheidstelling loopt tot 2020. Dan pas zit zijn achttienjarige gevangenisstraf erop. Volgens het OM moet hij zich tot die tijd aan de voorwaarden houden.

Van der G. betoogde destijds dat hij van nature geen prater is en dat zijn summiere antwoorden pas een probleem werden na de uitzending van Brandpunt, en de rel die daarop volgde. De rechter gaf Van der G. in 2017 gelijk.

Het OM gaat eerst het vonnis van de Haagse rechtbank 'grondig bestuderen' en zal vervolgens besluiten of er een hoger beroep volgt, aldus een woordvoerder. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.