Nieuws Genderneutraal

Rechter vindt tijd rijp voor erkenning van derde gender

Geen man, geen vrouw: het geslacht is ‘niet kunnen worden vastgesteld’. Deze nieuwe mogelijkheid volgt uit een uitspraak van de rechtbank Limburg.

Een genderneutraal toilet in het Ministerie van OCW. Foto anp

‘Dit is revolutionair te noemen in het Nederlandse familierecht’, zegt Brand Berghouwer, voorzitter van Transgender Netwerk Nederland (TNN), over de uitspraak van de Roermondse rechtbank om toe te staan dat in de geboorteakte van iemand wordt vermeld dat ‘geslacht niet is kunnen worden vastgesteld’. Het is volgens Berghouwer voor het eerst dat een Nederlandse rechter heeft bepaald dat een persoon zonder mannelijk of vrouwelijk geslacht geregistreerd mag staan.

De meervoudige kamer van het team Familie- en Jeugdrecht van de rechtbank Limburg wees maandag het verzoek van de officier van justitie toe om de geboorteakte van een 57-jarige Nederlander aan te passen: het geslacht ‘vrouwelijk’ mag worden verbeterd in ‘geslacht is niet kunnen worden vastgesteld’.

Genderneutraal

Bij de geboorte van de belanghebbende in 1961 kon het geslacht niet worden vastgesteld. De ouders hebben toen in de geboorteakte laten opnemen dat het kind van het mannelijke geslacht was. ‘Dat was makkelijker voor het kind’, meenden de ouders. In de pubertijd kwam het kind erachter dat het zich geen man voelde. Ze heeft medische handelingen ondergaan om vrouw te worden, en in 2001 heeft ze het geslacht laten wijzigen in ‘vrouwelijk’.

Uiteindelijk bleek ook dit geslacht niet te passen. ‘Belanghebbende beleeft zichzelf als genderneutraal’, aldus de rechtbank. ‘Zij wenst dat erkend wordt dat er een ‘derde gender’ is, namelijk mensen die zich noch man noch vrouw voelen.’

In 2007 achtte de Hoge Raad de tijd nog niet rijp voor toewijzing van zo’n verzoek. Maar de rechtbank in Roermond vindt dat ‘gelet op de maatschappelijke en juridische ontwikkelingen’ de tijd nu wel rijp is voor erkenning van een derde gender. ‘Het is een inbreuk op het privéleven, het zelfbeschikkingsrecht en de persoonlijke autonomie als belanghebbende zich niet als genderneutraal kan laten registreren’, aldus de rechtbankvoorzitter.

Om registratie als derde gender (als ‘X’) mogelijk te maken, is echter een wetswijziging nodig. Daarom heeft de rechter gekozen voor de variant ‘geslacht is niet kunnen worden vastgesteld’. Dat kan nu ook al in het geval dat het geslacht van een net geboren kind niet kan worden vastgesteld. De rechtbank roept de wetgever op om wetgeving te maken die alle genderneutrale personen tegemoetkomt.

Toiletten

In de Nederlandse samenleving wordt steeds meer gekozen voor genderneutraliteit, constateren de rechters. Zo worden de reizigers van de NS sinds december niet meer aangesproken met ‘dames en heren’, maar met ‘reizigers’. Eerder werd al de aanduiding van het geslacht verwijderd van de ov-chipkaart. Er komen steeds meer genderneutrale toiletten en de Hema maakte vorig jaar bekend kinderkleding genderneutraal te gaan verkopen. De gemeente Amsterdam heeft een gids samengesteld met adviezen voor haar ambtenaren om het taalgebruik genderneutraler te maken.

Berghouwer noemt de uitspraak ‘erg goed nieuws, omdat er veel mensen zijn die af willen van dat M of V’. Volgens de TNN-voorzitter laat 6 procent van de Nederlandse bevolking zich niet eenduidig in het ene of het andere hokje stoppen. ‘Maar ik weet niet hoeveel mensen een X in hun paspoort willen.’ Malta en Nepal hebben volgens Berghouwer al wetgeving die een X in het paspoort mogelijk maakt.

TNN riep eerder dit jaar minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming op om snel met nieuwe wetgeving te komen voor transgenders en intersekse personen waardoor op grond van zelfbeschikking doorhaling van het geslacht mogelijk wordt gemaakt. ‘De tijd is rijp voor een stappenplan voor afschaffing van sekseregistratie’, aldus de TNN-voorzitter. ‘Je geslacht is van jezelf, niet van de overheid.’

Pastoor

De 57-jarige Leonne uit Breda zei maandag tegen het ANP heel blij te zijn met de uitspraak van de rechtbank. ‘De eerste dertig jaar probeerde ik me als jongen voor te doen, omdat mijn ouders dat graag wilden. Maar ik werd moe van dat man-zijn en ging als vrouw verder. Om uiteindelijk tot de conclusie te komen: ik ben geen van beide, ik wil zijn wie ik ben: genderneutraal’, aldus Leonne (geboren als Leon).

‘Ik ben niet als man of vrouw geboren. Ik heb allebei. Ik kon dus vroeger twee kanten op. Ik had het geluk dat de pastoor in Swalmen, waar ik als kind woonde, mijn ouders steunde. Ga er niks aan doen, zei de pastoor, want wat God heeft geschapen gaan we niet veranderen. Die pastoor nam me altijd in bescherming als iemand me pestte of voor meisje uitschold. Ik ben nooit een kwetsbaar kind geweest, dat is mijn geluk.

‘Toen ik in Amsterdam in de scene kwam begreep ik: wat heb ik een mazzel gehad. Wat hebben die transgenders allemaal moeten meemaken, wat zijn ze gepest. Sindsdien bied ik als hypnotherapeut hulp aan deze mensen.’ Leonne trouwde als vrouw met een man en kreeg een kind van hem. Later kreeg ze een relatie met een transseksuele man die vrouw was geweest, en weer later met een rechter en een notaris. ‘Zo kwam ik mensen tegen die erover hadden nagedacht.’

Leonne verwacht dat de uitspraak van de rechtbank in Roermond verregaande consequenties heeft. ‘Ambtenaren kunnen niet meer om ‘genderneutraal’ heen, maar ook winkels en websites moeten aanpassingen doorvoeren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.