Nieuws

Rechter verklaart stikstof-gedoogbeleid provincies onwettig

Het huidige gedoogbeleid voor bedrijven die zonder natuurvergunning stikstof uitstoten, staat op gespannen voet met de wet. Dit blijkt uit vonnissen die de rechtbank in Zwolle maandag uitsprak in vier gelijksoortige rechtszaken. De overheid moet naast het ondernemersbelang ook het natuurbelang meewegen.

Yvonne Hofs
In Bathmen in Deventer worden de koeien in de wei gelaten. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
In Bathmen in Deventer worden de koeien in de wei gelaten.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Rijk en provincies wegen de natuurbelangen onvoldoende mee bij het gedogen van illegale stikstofemissies, oordeelt de rechtbank in Zwolle. Minister van Stikstof Christianne van der Wal heeft er nu een groot probleem bij. Het gedoogbeleid dat het kabinet de komende jaren wil voortzetten, een belangrijk onderdeel van het landelijk stikstofbeleid, is waarschijnlijk onhoudbaar. De rechtbank in Utrecht sprak in september al eenzelfde vonnis uit.

Bijna 3.500 bedrijven met een kleine stikstofuitstoot opereren al bijna drie jaar buiten de wet, omdat ze niet over een geldige natuurvergunning beschikken. Dit zijn voornamelijk veehouderijen. De Raad van State heeft de regelgeving waaronder deze bedrijven waren vrijgesteld van de wettelijke vergunningsplicht, de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS), in 2019 vernietigd. Alle bedrijven die gebruikmaakten van de vrijstelling, de zogenoemde PAS-melders, werden daardoor in een klap illegaal.

Stikstofruimte

Zij moeten nu alsnog een natuurvergunning aanvragen. Maar om die te krijgen, moeten zij aantonen dat zij hun extra stikstofuitstoot zodanig compenseren dat die geen negatieve invloed heeft op het nabijgelegen natuurgebied. De meeste bedrijven kunnen die compensatie niet zelf regelen. Ze zijn daarvoor afhankelijk van overheidsmaatregelen die de stikstofuitstoot in hun omgeving verminderen.

Die overheidsmaatregelen bestaan onder andere uit het opkopen en verduurzamen van veehouderijen. De vorige minister van Landbouw, Carola Schouten, beloofde de PAS-melders in december dat zij binnen drie jaar gelegaliseerd worden. Het stikstofbeleid moet dus al snel genoeg stikstofruimte opleveren om de uitstoot van de PAS-melders te compenseren.

Totdat de illegale stikstofuitstoters gelegaliseerd zijn, willen provincies en Rijk deze bedrijven gedogen. Maar natuurbeschermingsorganisatie Mobilisation for the Environment heeft provinciale gedoogbesluiten bij de rechter aangevochten. De provincies voeren in al die rechtszaken hetzelfde argument aan: het handhaven van de vergunningsplicht zou onevenredige gevolgen hebben voor de betreffende ondernemer.

Legalisatieprogramma

Twee rechtbanken hebben dat argument nu van tafel geveegd. De rechters vinden dat de overheid niet zomaar mag gedogen, maar naast het ondernemersbelang ook het natuurbelang moet meewegen. De provincies hebben de invloed van de illegale stikstofemissies op zwaar belaste natuurgebieden niet onderzocht, maar beweren desondanks dat dit effect klein is.

De rechters gaan ook niet mee in het argument dat gedogen aanvaardbaar is omdat de bedrijven op korte termijn gelegaliseerd zullen worden. De Zwolse rechtbank wijst de provincie erop dat er pas vergunningen afgegeven kunnen worden als het stikstofreductiebeleid van het kabinet substantiële vruchten afwerpt. Daar is voorlopig geen zicht op, aldus de rechters. Het nieuwe kabinet moet dit beleid grotendeels nog vormgeven.

In de praktijk kan de gedoogsituatie dus nog jaren blijven bestaan. Schoutens toezegging dat het legalisatieprogramma binnen drie jaar wordt afgerond, lijkt onrealistisch. In het voorlopige programmaschema staat dat de landelijke opkoopregeling voor veehouderijen vanaf juli dit jaar stikstofreductie moet opleveren. Die datum is waarschijnlijk onhaalbaar. De provincies weten nog niet eens welke veehouderijen ze willen en kunnen opkopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden