Rechter verbiedt 95 procent van Böhmermanns Erdogan-gedicht

De Duitse rechter verbiedt het grootste gedeelte van het satirische Erdogangedicht van cabaretier Jan Böhmermann. Daarmee komt het gerechtshof in Hamburg vergaand tegemoet aan de aanklacht van de Turkse president dat het gedicht beledigend zou zijn voor Erdogan als persoon. De advocaat van Böhmermann ziet dat als een wezenlijk verkeerde inschatting.

Jan Böhmermann.

Het gedicht was onderdeel van een college waarin Böhmermann zich afvroeg of satire in Duitsland wettelijke grenzen kende. Het college was deel van het cabaretprogramma Neo Magazine Royal op de publieke zender ZDF.

Dinsdag kreeg Böhmermann dus antwoord op zijn vraag: ja, er zijn in Duitsland grenzen aan de vrijheid die kunstenaars en journalisten in Duitsland genieten. Want Jan Böhmermann mag 95 procent van zijn gedicht Schmähkritik (hoonkritiek) niet herhalen. 'Erdogan hoeft lasterlijke inhoud niet te aanvaarden', oordeelde de rechter.

De rechterlijke uitspraak werd gedaan in het proces dat Recep Tayyip Erdogan aanspande als persoon. Parallel loopt nog een proces dat hij als president aanspande, voor het beledigen van een buitenlands staatshoofd. Daarin is nog geen uitspraak gedaan.

Drie regels

Van de 24 regels die het gedicht telt, mogen er maar drie worden verspreid. Het gaat om de eerste zin: 'Stom, laf en verkrampt is Erdogan de president.' En de zinnen: 'Hij is een man die meisjes slaat en daarbij gummimaskers draagt.' En: 'En minderheden onderdrukken, Koerden trappen, Christenen rammen...' Maar het vervolg op die laatste zin '...terwijl hij kinderporno kijkt', mag dan weer niet.

Die volgens de rechter geoorloofde passages geven ook niet bepaald een zonnig beeld van het Turkse staatshoofd, maar, zo redeneerde de rechter, ze gaan over het handelen van Erdogan in zijn functie als president en de beperkte vrijheid van meningsuiting in Turkije. Daar mag een cabaretier satirische kritiek op uitoefenen.

De rest van de beledigingen zouden te veel over de persoon Erdogan gaan. Wie nu de passage herhaalt dat Erdogan voor het slapen gaan orale seks heeft met schapen, is dus bijvoorbeeld strafbaar.

Niet één Turkse Duitser die het voor de komiek opneemt

'Dat Duitsers vrijheid van meningsuiting belangrijk vinden, betekent nog niet dat ze de Turkse president mogen beledigen.' Sommige Duitsers van Turkse komaf zijn gekwetst door het gedicht van Böhmermann. Lees hier een artikel van onze Duitslandcorrespondte.

Satire

'Ik ben zeer gelukkig met de Duitse rechtspraak', zei Erdogans Duitse advocaat Hubertus Von Sprenger. Voorafgaand aan het proces was de grote vraag of de rechter het gedicht binnen de context van het college wel of niet als satire zou opvatten.

Zo ja, zo was de algemene verwachting, dan was er voor Böhmermann niet zoveel aan de hand. Niemand had verwacht dat de rechter voor een soort tussenoplossing zou kiezen waarin hij het geheel van gedicht en context inderdaad als satire beschouwt, maar losse passages desalniettemin als onaanvaardbaar bestempelt.

Schertz

Böhmermanns advocaat, luisterend naar de naam Christian Schertz ('Schertz' is het Duitse woord voor 'grap') is van mening dat het 'fileren van het gedicht' zoals de rechter dat heeft gedaan, niet kan. Als het geheel als satire wordt bestempeld, kan hij geen losse onderdelen verbieden omdat ze te beledigend zouden zijn.

De rechter motiveerde zijn oplossing door te stellen dat het besluit is gebaseerd 'op het evenwicht tussen de vrijheid van meningsuiting enerzijds en de algemene rechten van degene die de aanklacht indiende anderzijds.' Daarbij vond hij de 'kracht van de inhoud' doorslaggevender dan het satirische 'jasje.'

Schertz gaat in beroep, dus het laatste woord is hierover nog lang niet gezegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden