NieuwsPesticiden

Rechter veegt verbod pesticiden in de stad van tafel: Amazone tussen de stoeptegels?

De gemeenten mogen hun onkruid weer met gif bestrijden, meldde Trouw zaterdag. Sinds 2016 was dat verboden. 

Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Wat is hier gebeurd?

Het gerechtshof in Den Haag veegde afgelopen dinsdag het verbod om gewasbeschermingsmiddelen buiten de agrarische sector te gebruiken van tafel. Dat betekent dat gemeenten weer landbouwgif, zogeheten pesticiden, mogen spuiten om het onkruid op wegen en stoepen aan te pakken. Het kabinet Rutte-II maakte daar in 2016 een eind aan, maar de Nederlandse Stichting voor Fytofarmacie (Netyfo) en belangenvereniging Artemis bestreden die beslissing in de rechtbank. Na vier jaar procederen oordeelde de rechter in hoger beroep dat een wettelijke grondslag voor het verbod ontbreekt.

Hoe motiveert het hof deze uitspraak?

Dat is een complex juridisch verhaal. De rechtbank vond eerder een wettelijke grondslag voor het verbod in de samenhang van een Europese pesticidenrichtlijn, de statuten van de EU en nationale wetgeving. Allereerst die richtlijn: die stelt dat EU-lidstaten ‘alle nodige maatregelen’ moeten nemen ‘om bestrijding met lage pesticideninzet te bevorderen’. Die oproep past binnen de kaders van het Werkingsverdrag van de Europese Unie, dat de bevoegdheid van Brussel ten opzichte van nationale wetgeving beschrijft. 

De EU-statuten stellen ook een grens. Het Werkingsverdrag staat de Nederlandse regering toe om vergaande maatregelen te nemen, maar ‘de vraag is of er binnen een lidstaat ook daadwerkelijk een wetgevend orgaan bevoegd is om dat te beslissen’, aldus het hof dinsdag. Het antwoord is nee, aldus de uitspraak. De wet biedt slechts de mogelijkheid in ‘specifieke, nader omschreven gebieden’ actie te ondernemen, dit verbod gaat veel breder.

Zijn pesticiden op straat gevaarlijk?

Nee, beweert Netyfo-secretaris Jan Ottenheim in Trouw, want in Nederland mogen alleen bestrijdingsmiddelen worden verkocht die niet schadelijk zijn. Dat is ‘een drogargument’, vindt Martin van den Berg, emeritus hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht. Volgens hem kan elk bestrijdingsmiddel tegen onkruid bij excessief gebruik schadelijk zijn voor de omgeving. ‘Het gaat erom hoeveel je spuit.’ 

Het klopt volgens de hoogleraar ‘helemaal niet’ dat in Nederland alleen milieuvriendelijke bestrijdingsmiddelen op de markt zijn. De verschillen tussen de soorten pesticiden zijn relatief en niet zo relevant, vindt hij, want je moet het spul überhaupt niet tussen je stoeptegels willen. ‘Als het gaat regenen, komt het via het riool in het oppervlaktewater terecht.’ Dat verandert het ecosysteem rondom poeltjes, meren en rivieren. Een hoge prijs voor een iets schoner ‘uiterlijk’ van het straatbeeld, betoogt Van den Berg, want onkruid bestrijden in de stad is toch vooral ‘window dressing’. Eerder ‘luxe’ dan noodzaak. 

Test uw kennis over pesticiden
Een bedrijf moet in de Verenigde Staten tientallen miljoenen betalen aan mensen die ziek zouden zijn geworden na contact met RoundUp, dat ook in Nederland wordt gebruikt. Wat weet u van pesticiden?

Dan maar een stukje Amazone tussen de Hollandse stoeptegels?

Dat is voor velen geen aanlokkelijk vooruitzicht. Gemeenten hebben in de afgelopen jaren dan ook andere bestrijdingsmethoden omarmd, zoals borstelen, branden of stomen. Ook kan onkruid met heet water worden bestreden.

Die omschakeling ging niet van een leien dakje. De alternatieven voor pesticiden zijn veel duurder, minder efficiënt en lastiger uit te voeren. Een ander nadeel is dat ook deze technieken niet heel milieuvriendelijk zijn, omdat ze uiteindelijk brandstof gebruiken en zodoende CO2 uitstoten.

Toch valt te betwijfelen of gemeenten nu massaal zullen teruggrijpen naar de ouderwetse bestrijdingsmiddelen. Ze hebben veel moeten investeren in bijvoorbeeld de aanschaf van een heetwatermachine, en die kosten zijn ze dan kwijt. Bovendien zal het kabinet de strijd tegen pesticiden niet na één verloren rechtszaak laten rusten.

Wat staat het kabinet dan nu te doen?

De beslissing van het hof is een tegenvaller voor de overheid, die ernaar streeft Nederland in 2030 pesticidevrij te maken. Tegelijkertijd weet dit kabinet, of zijn opvolger, waarmee het aan de slag kan. Het probleem zit immers in het nationale wetboek.

Het oordeel van het hof heeft maar een beperkte invloed op de haalbaarheid van het regeringsstreven, denkt toxicoloog Van den Berg, want de kans op succes daarvan is sowieso nihil. Daarvoor gaat de ontwikkeling van milieuvriendelijke bestrijdingsmiddelen niet snel genoeg. ‘Over tien jaar volledig biologisch zou prachtig zijn, maar ik zie het somber in. Zulk politiek gepraat is meer gestoeld op wensdenken dan op realisme.’

Pesticiden zijn op dit moment nog onmisbaar in de Nederlandse landbouw, zegt Van den Berg. De samenleving wil immers dat de ‘appels en aardappels niet te duur zijn’. Anno 2020 kun je dan nog niet om gewasbeschermingsmiddelen heen. 

LEES OOK:

Er is nog veel onbekend over wat pesticiden in de landbouw doen met mens en milieu. De Wageningse hoogleraar Violette Geissen leidt een grootschalig onderzoek. Is er een verband met ziekten als Parkinson?

Aanvankelijk werd gedacht dat pesticiden vooral dicht langs landbouwpercelen overwaaiden op de natuur, maar ze blijken ook door te dringen tot de kern van de gebieden.

Honingbijen die worden blootgesteld aan de veelgebruikte onkruidverdelger glyfosaat gaan sneller dood aan infecties. Onderzoekers vermoeden dat dat komt omdat glyfosaat de darmflora van de beestjes aantast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden