NieuwsRechten slachtoffers

Rechter van het Holleeder-proces: Slachtoffers in de rechtszaal hebben te veel rechten gekregen

De rechten voor slachtoffers in de rechtszaal zijn te ver doorgeschoten. Slachtofferverklaringen en de toelichting van advocaten daarop vormen een te grote belasting voor het strafproces. ‘Dit is een heilloze weg.’ 

Rechter Frank Wieland (midden) tijdens de strafzaak tegen Willem Holleeder. Beeld Raymond rutting / de Volkskrant

Dat zegt strafrechter Frank Wieland in een interview met de Volkskrant. Wieland veroordeelde afgelopen zomer Willem Holleeder tot levenslang. Volgens hem heeft de politiek ‘een desastreuze fout gemaakt door het slachtoffer steeds meer in de handen van de strafrechter te duwen’. Het gevolg daarvan is dat de rechter sympathisch moet zijn tegenover het slachtoffer, en zich tegenover de verdachte neutraal moet gedragen, stelt hij. ‘Dat is erg ongemakkelijk.’

De positie van het slachtoffer in het strafproces moet volgens hem worden heroverwogen. ‘Als je het slachtoffer vrij baan geeft en laat vergezellen van een slachtofferadvocaat, wordt het strafproces heel kostbaar.’

Volgens Wieland duren zaken langer doordat slachtoffers en hun advocaten ook gehoord moeten worden tijdens zittingen, met als gevolg dat het langer duurt voordat andere zaken behandeld kunnen worden. Dit is een van de oorzaken van de achterstanden in de rechtspraak, stelt hij. ‘Dan denk ik: je bent bezig de sociale advocatuur af te knijpen, en intussen maak je het strafproces steeds duurder. En er komen niet meer rechters bij, want daar is geen geld voor.’

Mitch Henriquez

Slachtoffers eisen afgelopen jaren een steeds prominentere plek op in de rechtszaal. Zo achterhaalden de nabestaanden in de strafzaak van Mitch Henriquez in 2017 scherpere filmopnames van de fatale arrestatie in het Haagse Zuiderpark in 2015. Volgens hen waren er fouten gemaakt door de rijksrecherche.

Wieland: ‘Sinds 2016 mogen slachtoffers alles zeggen. En dat doen ze. Slachtoffers zijn niet allemaal nette mensen. Sommigen vallen geweldig uit.’ Als voorbeeld noemt hij het strafproces tegen ‘CS-steker’ Jawed S. Daar noemde een van de slachtoffers, agent ‘Thijs’, de verdachte ‘een klootzak’. ‘Misschien is Jawed S. dat wel, maar het is feitelijk een belediging’, zegt Wieland. Eigenlijk had de rechter het slachtoffer moeten terechtwijzen, stelt hij. ‘Maar dat zou heel ongemakkelijk zijn geweest.’

De Tilburgse hoogleraar Marc Groenhuijsen is het grotendeels oneens met Wielands kritiek. Hij is gespecialiseerd in slachtofferrechten en benadrukt dat er veel is verbeterd. Volgens hem schrijft de wet voor dat het slachtoffer door de rechter ‘correct’ wordt bejegend. ‘Dat lijkt me het minste wat een rechter kan doen, er is deze mensen iets naars overkomen.’ 

Duur spreekrecht ‘gemiddeld een kwartier’

De stelling dat strafzaken door de uitbreiding van het slachtofferrecht langer duren, bestrijdt Groenhuijsen. ‘Uit onderzoek blijkt dat het spreekrecht van het slachtoffer gemiddeld een kwartier duurt. Dus dat valt reuze mee.’ Wel deelt hij de kritiek van Wieland dat de rechten van het slachtoffers na 2016 te ver zijn doorgeschoten: ‘Je hebt in sommige zaken slachtofferadvocaten die de zaak overnemen, waardoor zittingen soms inderdaad een halve dag langer duren. Zo heeft de wet het niet bedoeld.’ 

Wat slachtofferadvocaat Richard Korver betreft, gaat de kritiek van Wieland ‘nergens over’. ‘Rechtsgebieden ontwikkelen zich, en het werd hoog tijd dat het slachtoffer een serieuze rol krijgt. Daardoor vergroot je de acceptatie van de rechtsstaat. En rechters die zich op deze manier uitlaten, verkleinen juist de acceptatie van de rechtsstaat.’

Wieland begrijpt dat slachtoffers hun plek opeisen. ‘Maar organiseer het dan zo dat je er ook op een praktische manier mee uit de voeten kunt.’ Volgens hem zou de officier meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor het slachtoffer. ‘Nu is de aanklager soms een beetje losgezongen van het slachtoffer, dat is niet goed. Hij of zij staat daar namens de samenleving én het slachtoffer. Laat de officier tijdens de zitting het slachtoffer ondervragen over de consequenties van het misdrijf. Dan ben je ook van dat rare fenomeen van de slachtofferadvocaat af die nu spreektijd wil, en ook nog eens wil zeggen wat hij ervan vindt. Dan denk ik: hallo, zeg.’

Afscheidsinterview met strafrechter Frank Wieland

Een van de markantste rechters spreekt over emoties in de rechtszaal - ‘als je naar boven kijkt lopen je tranen weg’ en experimenteerde zelf met cannabis. ‘Als de VVD zegt dat het troep is - kom op, het is een godsgeschenk. Doe niet zo benepen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden