Nieuws

Rechter ‘Super Sérgio’ Moro wilde Brazilië opschonen maar maakte zelf vuile handen

Hij was de onderzoeksrechter die de strijd aanbond met de Braziliaanse elite van politici en zakenlui, en die zelfs oud-president Lula achter de tralies kreeg. Maar nu het Hooggerechtshof heeft geoordeeld dat Moro partijdig was, komen mogelijk alle veroordeelden weer vrij.

Demonstranten dragen een levensgrote kartonnen beeltenis van Sérgio Moro mee tijdens een betoging in Rio de Janeiro in 2016. Beeld Yasuyoshi Chiba / AFP / Getty Images
Demonstranten dragen een levensgrote kartonnen beeltenis van Sérgio Moro mee tijdens een betoging in Rio de Janeiro in 2016.Beeld Yasuyoshi Chiba / AFP / Getty Images

Jarenlang was de Braziliaanse rechter Sérgio Moro een volksheld die zelfs Super Sérgio werd genoemd. Niet kleurrijk en flamboyant, zoals Braziliaanse helden doorgaans zijn, maar een welbespraakte jurist in een zwart maatpak. ‘Een nerd’, typeerde een vriend de nu 48-jarige Moro in de pers. Als jonge jurist groeide hij tussen 2014 en 2018 uit tot de schrik van corrupt Brazilië. In die jaren stond hij als onderzoeksrechter aan het hoofd van Operação Lava Jato – Operatie Wasstraat – het grootste corruptieonderzoek uit de Braziliaanse geschiedenis.

Dinsdag donderde de zo bewonderde nerd van zijn inmiddels wankele sokkel. Zijn reputatie liep sinds 2018 kras na kras op. Nu is hij door drie rechters van het Braziliaanse Hooggerechtshof beschuldigd van partijdigheid. Hij handelde vooringenomen, stellen de rechters, toen hij in 2017 oud-president Lula da Silva twaalf jaar celstraf oplegde wegens corruptie. Door de uitspraak komt heel Operatie Wasstraat op losse schroeven te staan, veel veroordeelden mogen hopen op herziening van hun zaken.

Weinigen konden in 2004 bevroeden dat een rechter uit de provincie, toen begin dertig, tien jaar later zou uitgroeien tot de beul van Braziliës onaantastbaar gewaande elite. In dat jaar schreef Moro een artikel over Mani pulite, ‘Schone handen’, het beroemde Italiaanse proces dat in de jaren negentig banden blootlegde tussen maffia en politiek en dat duizenden machtige Italianen de kop kostte. Schone handen was voor Moro zowel een inspirerend voorbeeld als een les – na Mani pulite kreeg Italië Berlusconi.

Harvard

Moro groeide op en studeerde rechten in Maringá, de derde stad van de zuidelijke deelstaat Paraná. Een studiegenoot zei terugblikkend dat Moro nooit afkeek en netjes zijn militaire dienstplicht vervulde, in tegenstelling tot veel van zijn leeftijdsgenoten. In 1996, 24 jaar oud, begon hij als federaal rechter. Onderwijl leerde hij door, specialiseerde zich in witteboordencriminaliteit en witwassen, nam deel aan een uitwisselingsprogramma van Harvard en later aan een leiderschapscursus van de Amerikaanse overheid. Moro trouwde met een advocaat en sprak in 2018 trots over hun dochter die rechten ging studeren.

De gedreven jongen die altijd het rechte pad bewandelde, maakte na zijn afstuderen in rap tempo naam als rechter met lef. Landelijke roem volgde toen hij vanaf 2014 leiding gaf aan zijn eigen Mani pulite, het Braziliaanse mega-onderzoek naar corruptie rondom staatsoliebedrijf Petrobras. Van zijn grote voorbeeld, de Italiaanse rechter Giovanni Falcone, keek hij af hoe je criminelen kan laten klikken in ruil voor strafvermindering.

Odebrecht-schandaal

Operatie Wasstraat kwam voor miljoenen Brazilianen als een grote verfrissende schoonmaak. De dappere Moro toonde aan hoezeer Brazilië en Latijns-Amerika waren vergeven van corruptie: bouwgigant Odebrecht bleek tot ver over de grens met geld te strooien in ruil voor lucratieve contracten. En Moro greep in: hij veroordeelde de machtigste Brazilianen tot jaren cel, precies zoals in Italië was gebeurd. Hij stuurde (onder vele, vele anderen) Marcelo Odebrecht, kleinzoon van de oprichter, en voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Eduardo Cunha naar de gevangenis. Het onderzoek breidde zich uit tot negen grote bouwbedrijven.

Net als in Italië keerde door Lava Jato de publieke opinie zich tegen het establishment: de arbeiderspartij PT die sinds 2003 regeerde, eerst onder Lula, die het land leidde in een periode van economische bloei, en vanaf 2011 onder zijn opvolger Dilma Rousseff. De liefde voor de PT verbleekte, tijdens protesten tegen Rousseff gingen mensen met kartonnen afbeeldingen van Moro de straat op.

In 2017 ving Moro zijn grootste vis: Lula. Moro veroordeelde hem tot twaalf jaar cel in een omstreden proces. Het jaar daarop moest Lula vanuit de gevangenis toezien hoe zijn tegenpool, de rechtse populist Bolsonaro, tot president werd gekozen.

Sérgio Moro geeft in april 2020 een interview in zijn hoedanigheid van minister van Justitie in de regering van president Jair Bolsonaro.  Beeld Andre Coelho / Getty Images
Sérgio Moro geeft in april 2020 een interview in zijn hoedanigheid van minister van Justitie in de regering van president Jair Bolsonaro.Beeld Andre Coelho / Getty Images

Op het hoogtepunt van Moro’s roem, in het voorjaar van 2018, verscheen de Netflix-serie O Mecanismo, een geromantiseerde versie van Operatie Wasstraat. Kort daarna begon zijn val. Eind dat jaar verruilde Moro zijn toga voor het pak van Justitieminister. In 2004 schreef hij: ‘Juridisch handelen kan geen vervanging zijn van de democratie in de strijd tegen corruptie.’ Hij hoopte Brazilië te behoeden voor het lot van Italië, waar de ‘schone handen’ van korte duur bleken, maar stapte in een bootje met de Braziliaanse Berlusconi.

Ten tijde van Lava Jato beweerde een advocaat van Odebrecht het al: ‘Moro begint met de aanname dat iedereen schuldig is.’ In 2019 publiceerde nieuwssite The Intercept, van onderzoeksjournalist Glenn Greenwald, chatgesprekken tussen Moro en openbaar aanklagers. Partijen die onafhankelijk zouden moeten opereren, werkten samen om Lula veroordeeld te krijgen – opdat die, zo leek het, niet kon meedoen aan de verkiezingen.

Drie hoge rechters kwamen dinsdag eveneens tot die conclusie: Moro’s vonnis tegen Lula was niet zuiver juridisch. De oud-president is van zijn strafblad verlost en kan het volgend jaar opnemen tegen Bolsonaro. Moro, die vorig jaar gefrustreerd zijn ministerschap weer opgaf, volgde het Italiaanse voorbeeld tot in de valkuilen die hij hoopte te ontwijken. Operatie Wasstraat is een modderpoel geworden, alle veroordelingen komen opnieuw ter discussie te staan. Het zwarte pak van de gevallen held zit vol vlekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden