Rechter oordeelt: kabinet moet meer doen tegen fijnstof

De staat doet te weinig tegen luchtvervuiling. Dat heeft de rechter donderdag geoordeeld in een zaak die was aangespannen door Milieudefensie. Het kabinet belooft zo snel mogelijk met een plan te komen.

De Rotterdamse wijk Overschie langs de A13 is een van de plekken waar de Europese normen voor luchtkwaliteit eerder flink werden overschreden Beeld Martijn Beekman

Het demissionaire kabinet belooft binnen twee weken in kaart te brengen waar de luchtkwaliteit verbeterd moet worden. Zo snel mogelijk daarna komt er een plan om die knelpunten aan te pakken. Daarmee volgt staatssecretaris Dijksma (Milieu) de uitspraak van de rechtbank in Den Haag. Die oordeelde donderdag dat de overheid op de kortst mogelijke termijn een nieuw plan moet maken om de uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide terug te dringen. Ook verbood de rechter nieuwe overheidsmaatregelen die ertoe leiden dat de uitstoot boven Europese normen komt.

Daarmee gaf de rechter donderdag Milieudefensie en de stichting Adem in Rotterdam op alle punten gelijk. Die hadden een kort geding aangespannen tegen de staat omdat de overheid de Europese regels schendt over de verbetering van de luchtkwaliteit. Nederland overschrijdt de Europese normen waaraan het sinds 2011 voor fijnstof en 2015 voor stikstofdioxide (NO2) had moeten voldoen.

Te vrijblijvend

Om die normen te halen kwam in 2009 het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. De rechtbank vindt dat plan veel te vrijblijvend. Het nieuwe plan dat binnen twee weken klaar moet zijn, moet van de rechter 'maatregelen bevatten die ertoe leiden dat alle overschrijdingen op de kortst mogelijke termijn zullen zijn verdwenen'.

Dijksma zegt die termijn van twee weken zeker te gaan halen. 'Schone lucht is van levensbelang.' Ze is niet van plan tegen de uitspraak in beroep te gaan. Haar nieuwe plan richt ze op bekende plekken waar het maar niet lukt de uitstoot van fijnstof en NO2 terug te dringen, zoals binnensteden in de Randstad, gebieden met zware (staal)industrie en rondom intensieve veehouderij.

Of het plan ook concrete maatregelen bevat zoals het terugschroeven van de maximumsnelheid van 130 kilometer per uur, kon Dijksma's woordvoerder niet zeggen. In een Kamerdebat over de kwestie hebben de vier formerende partijen geen zin, zo bleek donderdag.

'Het huidige kabinet maakt totaal geen haast met maatregelen tegen luchtvervuiling. Sterker nog: de maximumsnelheid is op allerlei plaatsen verhoogd tot 130 kilometer per uur.' Beeld anp

'prachtuitspraak'

De staatssecretaris betoogt dat ze allang probeert de uitstoot terug te dringen op de gekende knelpunten. Dat resultaat uitblijft, zou komen door het moeizame overleg met gemeenten en provincies. Zonder hen kan ik plaatselijke knelpunten niet oplossen, is het verweer van Dijksma.

De rechter is ongevoelig voor dat argument. Samenwerken met lokale overheden is een keuze van de staat, vindt de rechtbank. Die keuze ontslaat Dijksma niet van haar verantwoordelijkheid zich aan de Europese normen te houden die nota bene in de Nederlandse wet zijn vastgelegd.

Campagneleider Anne Knol van Milieudefensie is blij met de uitspraak. 'Dit is een regelrechte doorbraak voor gezonde lucht. We zijn blij dat de rechter de staat dwingt om de gezondheid van de burgers beter te beschermen. Ook voor de miljoen longpatiënten in Nederland is dit zeer hoopvol nieuws.' Milieudefensie-advocaat Phon van den Biesen spreekt van een 'prachtuitspraak'. 'Het gebeurt zelden dat je eisen zo volledig worden overgenomen door een rechter.'

Milieudefensie stelt dat Nederland al jaren laks is met het halen van de Europese normen voor stikstofdioxide en fijnstof. Door luchtvervuiling leven Nederlanders gemiddeld 13 maanden korter en is de kans groter op onder meer hart- en vaatziekten en longkanker. 'We voeren al jaren actie voor schone lucht, maar de urgentie dringt niet door tot het Binnenhof', zegt Knol. 'Nederland heeft jarenlang van Brussel uitstel gekregen om aan de afspraken te voldoen, maar haalt de normen nog steeds niet.'

De timing van het kort geding kan bijna niet beter, oordeelde Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht in Leiden voorafgaand aan het kort geding. 'Het huidige kabinet maakt totaal geen haast met maatregelen tegen luchtvervuiling. Sterker nog: de maximumsnelheid is op allerlei plaatsen verhoogd tot 130 kilometer per uur. De formateurs van het beoogde conservatieve kabinet zullen niet met hemelbestormende maatregelen komen. Milieudefensie geeft de broedende kip een koekje van eigen deeg.'

Meer lezen?

We keken een week lang naar de pioniers van de groene revolutie: wat komt er van die initiatieven terecht?
Lees hier het hele artikel. (+)

Nederlandse CO2-uitstoot stijgt, maar Kamp houdt vol dat we de norm makkelijk halen
Onlangs werden de nieuwe cijfers bekend over de uitstoot van CO2. Die blijkt (een beetje) te zijn gestegen in plaats van te zijn gedaald, zoals we allemaal hadden afgesproken. Lees hier het hele artikel. (+)

Staat moet broeikasgasuitstoot van rechter sterk terugdringen

Actiegroep Urgenda, die de rechtszaak had aangespannen, heeft die geheel onverwacht gewonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden