ReportageKort geding mondkapjesplicht

Rechter moet oordelen over ‘hygiëne-nikab’

Bij de rechtbank in Amsterdam dient een kort geding tegen de plicht om in bepaalde delen van de stad een mondkapje te dragen. Eisers noemen de maatregel ‘misdadig’. De rechter doet woensdag uitspraak.

Ab Gietelink en Jeroen Pols in de rechtbank, tijdens een kort geding over de mondkapjesplicht in Amsterdam.Beeld ANP

De spanning is te snijden, maandag in de rechtbank van Amsterdam. ‘Fundamentele grondrechten’ staan er tegenover het beschermen van de ‘publieke gezondheid’. Dit is een rechtszaak die met argusogen zal worden gevolgd door ambtenaren, politici en bezorgde burgers. Onderwerp van discussie: de mondkapjesplicht in de hoofdstad.

In Amsterdam en Rotterdam wordt die mondkapjesplicht gezien als een belangrijke maatregel tegen de verdere verspreiding van het coronavirus. De vraag is nu of deze maatregel proportioneel is, of juist het tegenovergestelde bereikt wat zij beoogt: een aanslag op de fysieke, sociale en psychologische gezondheid.

‘Cultureel ondernemer’ op de Wallen Ab Gietelink, die het kort geding aanspande tegen de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland, windt er al meteen geen doekjes om: het boerkaverbod (waarmee hij het overigens niet eens is) kwam er ook niet zonder een wet. Het mondkapje is volgens Gietelink niets anders dan een ‘hygiëne-nikab’. Waarom zou de overheid dat dan wel mogen verplichten zónder wet?

Fantasiebevoegdheden

‘De afgelopen vijf maanden wordt ons leven beheerst door talrijke gedragsinterventies’, betoogt Jeroen Pols van de Actiegroep Viruswaarheid, die zich bij Gietelink heeft aangesloten. De actiegroep vindt dat fundamentele grondrechten van de burger onterecht worden ingeperkt.

Bovendien, vindt ook Pols, is de Veiligheidsregio niet bevoegd om grondrechten via een noodverordening te beperken; dat kan alleen in een door het parlement aangenomen wet. ‘Bestuurders horen zich net als burgers aan de wet te houden. Hier is sprake fantasiebevoegdheden.’

Ook heeft de Veiligheidsregio volgens de eisers niet duidelijk gemaakt waarom de mondkapjesplicht noodzakelijk is. Volgens Pols is het virus ongevaarlijk voor 98 procent van de bevolking en is de sterfte even hoog als bij de griep. ‘Er is geen sprake van een uitzonderingssituatie, ziekenhuizen en mortuaria zijn leeg.’ 

Mondkapjes dragen volgens Pols zelfs bij aan de verspreiding van het coronavirus en zorgen voor een vals veiligheidsgevoel. Oftewel, stellen zij, de maatregel is ‘misdadig’ en is alleen bedoeld om mensen bang te maken.

Tweede lockdown

De Veiligheidsregio stelt daartegenover dat de overheid verplicht is om de ‘publieke gezondheid’ van burgers te beschermen. De drukte in Amsterdam is de afgelopen twee maanden sterk toegenomen, en dat heeft geleid tot een sterke stijging van het aantal besmettingen.

‘Wij moeten een tweede golf voorkomen’, legt advocaat Jessey Liauw-A-Joe van de Veiligheidsregio gedecideerd uit. Een tweede lockdown is veel ingrijpender dan een mondkapje. Het mondkapjesbesluit ‘is niet over één nacht ijs gegaan’.

Er was al van alles geprobeerd – hekken, borden, een alcoholverbod, een NL-Alert, looprichtingen, extra handhaving – maar de anderhalve meter raakte steeds verder uit zicht, stelt de advocaat. De Veiligheidsregio ziet zich gesteund door gezondheidsminister Hugo de Jonge die eind juli in een brief de mogelijkheid noemde om te beginnen met een mondkapjesplicht als experiment.

Noodverordening

Noodverordeningen beperken bovendien wel vaker de grondrechten, beklemtoont de advocaat van de Veiligheidsregio. Bijvoorbeeld wanneer een bom uit de Tweede Wereldoorlog onklaar moet worden gemaakt en honderden mensen tijdelijk hun huis moeten verlaten. Dat is ‘inherent aan het indammen van potentieel gevaar.’

Afgezien daarvan: in het geval van de mondkapjesplicht worden volgens de Veiligheidsregio geen grondrechten beperkt. Slechts een deel van het gezicht wordt bedekt en vrije beweging is nog mogelijk. Als er al sprake zou zijn van een beperking, dan is die ‘heel gering’, citeert advocaat Liauw-A-Joe een uitspraak van hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert in de Volkskrant.

De Veiligheidsregio weerspreekt de beschuldiging van Viruswaarheid dat ze met andere regio’s zou wedijveren in het beperken van grondrechten. ‘Er is maar één wedstrijd gaande: wij allemaal tegen het coronavirus.’

De rechter doet woensdag uitspraak. Mocht die de eisers in het ongelijk stellen, dan, zegt Pols, ‘loopt heel Nederland volgende week met een mondkapje’.

Maakt een rechtszaak tegen de mondkapjesplicht kans?

De noodverordening zou een te grote inbreuk zijn op de burgerrechten. Kan zo’n plicht juridisch gezien wel?

Kabinet gaat mondkapje in openbare ruimte niet verplichten

Er komt geen landelijke mondkapjesplicht in de openbare ruimte. Het kabinet wil hier (voorlopig) niet aan, zo stellen Haagse ingewijden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden