Update

'Rechter moet nuancering Wilders' minder-Marokkanen-uitspraak niet meewegen'

Donderdag zal het Openbaar Ministerie de strafeis tegen PVV-voorman Geert Wilders bekendmaken. Het wordt het sluitstuk van het 189 pagina's tellend requisitoir waarmee de aanklagers woensdag, op de zesde zittingsdag, al begonnen. Officieren van justitie Wouter Bos en Sabina van der Kallen zeiden toen dat het OM niet anders kon dan Wilders vervolgen voor zijn oproep om 'minder Marokkanen' op 19 maart 2014, en een  vergelijkbare uitspraak een week daarvoor. 'We zijn gebonden aan de wet.'

Officieren van justitie Wouter Bos en Sabina van der Kallen in de rechtbank op Schiphol aan het begin van het requisitoir van de strafzaak tegen Geert Wilders.Beeld anp

Sterker nog: de interne richtlijnen van het OM schrijven voor dat in discriminatiezaken altijd een 'strafrechtelijke reactie moet volgen'. Doe je dat niet, dan geef je een verkeerd signaal. De Nederlandse regels staan daarin niet op zich, ze komen voort uit internationale afspraken en verdragen waaruit blijkt dat de 'gemeenschap grote waarde toekent aan de strijd tegen rassendiscriminatie', aldus Van der Kallen. Dat de verdachte - die spreekt van 'een heksenjacht' en een 'politiek proces in optima forma' - zo vlak voor de verkiezingen de kans krijgt om in de rol van martelaar te kruipen, is geen reden om van die regels af te wijken, aldus de aanklagers. 'Het is niet aan het OM om zulke factoren mee te wegen.'

Wat de officieren betreft staat het vast dat Geert Wilders op 12 en 19 maart 2014 de grens overschreed toen hij opriep tot minder Marokkanen.

Miljoenenpubliek

Zo blijkt uit getuigenverhoren dat de speech die Wilders gaf in een Haagse café op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen 'doordacht en gepland was', dat de PVV-voorman zelf was betrokken bij het opstellen ervan en dat er bewust is gekozen om te praten over álle Marokkanen, en niet alleen over criminele Marokkanen - een groep waarop Wilders zijn pijlen tot die tijd had gericht.

'Het was de bedoeling om de zaken zo scherp mogelijk te benoemen. Wilders deed zijn uitspraken voor een batterij aan cameraploegen, waaronder zowel lokale als nationale media. Van tevoren was duidelijk dat Wilders in beeld en geluid een miljoenenpubliek zou bereiken', aldus Bos. De uitspraken hadden geschokte reacties tot gevolg. Zo zei een moeder van drie jonge kinderen die aangifte deed: 'De uitspraken gaan over je bestaan, alsof je er niet mag zijn.' Een andere Marokkaanse-Nederlander liet bij de politie optekenen dat het voelde 'alsof wij rommel zijn. En dat Wilders de straten wilde schoonvegen'.

Niet achteraf nuanceren

Tijdens eerdere zittingen heeft Wilders' raadsman, Geert-Jan Knoops, betoogt dat de PVV-voorman niets nieuws had gezegd. Zijn uitspraken zouden in lijn zijn met eerdere uitspraken en het PVV-programma, en moesten ook in die context worden beoordeeld. Zo zei Wilders kort na de uitlatingen dat hij alleen criminele Marokkanen had bedoeld. Wat het OM betreft gaat die redenering niet op. Kort na de uitspraken stapten meerdere PVV'ers op omdat ze vonden dat hun partijleider te ver was gegaan, en ook veel van de aangevers vonden dat de uitspraken alle Marokkaanse-Nederlanders raakten.

'Officiële instanties en zelfs diverse actieve PVV'ers dachten niet bij het zien van de speech: kijk, hier zegt Wilders eigenlijk wat hij al veel langer zegt, maar dan in het kort', aldus Bos.

Volgens het OM is deze poging van de verdediging een 'volstrekt kunstmatige exercitie'. Politici kunnen een discriminatoire speech niet neutraliseren door kort daarna wat nuanceringen te geven of te verwijzen naar een partijprogramma, aldus de aanklagers. 'De speech heeft zijn schadelijke effect dan allang bereikt.'

Olie op het vuur

Tijdens het vorige proces tegen Geert Wilders in 2010 oordeelde de rechtbank nog dat Wilders uitspraken toelaatbaar waren, omdat ze gericht waren tegen een godsdienst: de islam. Ditmaal draait de strafzaak om uitspraken waarmee 'een hele bevolkingsgroep over één kam wordt geschoren'. Volgens het OM kan Wilders zich daarom niet verschuilen achter de vrijheid van meningsuiting - de laatste vrijheid die de zwaarbeveiligde politicus zegt te hebben.

Uit uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens blijkt dat er veel gezegd mag worden, ook uitspraken die beledigen, shockeren of verontrusten mogen volgens dit grondrecht. Zo verwezen de officieren woensdag onder andere naar het arrest in een Franse zaak, waarin een politicus tijdens 'niet bepaald vlekkeloos verlopen verkiezingen' de zittende burgemeester van verkiezingsfraude beschuldigde. Volgens de Europese rechters mocht de beklaagde deze uitspraken doen: politici hebben 'een welhaast onbeperkte uitingsvrijheid' als het gaat om het bekritiseren en controleren van de machthebbers.

Interview met PVV-Woordvoerder Michael Heemels

'O god', denkt Heemels. 'Daar gaan we.' Een week geleden heeft Wilders op een markt iets over Marokkanen geroepen. Nu gaat het opnieuw gebeuren. En het is voorbereid.

Advocaat Geert-Jan Knoops installeert zich in de rechtbank op Schiphol voor de inhoudelijke behandeling van de strafzaak tegen Geert Wilders op 31 oktober. De advocaat en de verdachte zelf zijn er woensdag niet bij.Beeld anp

Dat wordt anders in zaken die draaien om het 'aanwakkeren van intolerantie en discriminatie' van een groep mensen. Zo oordeelde het Europees Hof in een Belgische zaak waarin een politicus discriminatoire pamfletten had verspreid, dat 'het van cruciaal belang is dat politici in hun speeches uitspraken vermijden die voeding geven aan onverdraagzaamheid.'

Deze twee interpretaties van de vrijheid van meningsuiting lijken op het eerste oog op gespannen voet te staan, aldus het OM. Maar kijk je goed, dan is er geen sprake van tegengestelde stromingen, bepleitte Van der Kallen. 'Dat komt omdat de vrijheid van meningsuiting volgens vaste jurisprudentie staat voor een pluralistische, tolerante en ruimdenkende democratische samenleving. En juist omdat discriminatoire uitlatingen zelf inbreuk maken op de fundamenten van zo'n samenleving is het logisch dat zulke uitlatingen niet snel onder de vrijheid van meningsuiting vallen.' Oftewel: politici mogen veel, maar hebben tevens een verantwoordelijkheid en mogen geen olie op het vuur gooien. En dat is volgens het OM juist wat Wilders deed.

Zo citeerden de aanklagers uit een deskundigenverslag van James Unnever. Deze Amerikaanse criminoloog constateerde dat in Nederland etnische discriminatie systematisch voorkomt. Alleen al daarom is het van belang dat politici bestaande sociale spanningen niet verder aanwakkeren, aldus het OM. Zo deed een docent aangifte omdat Wilders' uitspraken de relatie tussen 'leerlingen had verstoord en voor spanning had gezorgd in de klas.' De moeder van Farah vertelde de politie hoe ze zag dat haar dochter een telefoontje kreeg: 'Ik zag aan de gezichtsuitdrukking van mijn dochter dat ze erg geschrokken was. Ik zei: geef je telefoon maar even aan mij. Ik hoorde meerdere meisjesstemmen zeggen: Meer of minder Marokkanen, minder, minder.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden