Rechter moet Herculesramp ontrafelen

Mocht de brandweer op vliegveld Eindhoven worden ingekrompen? En zo ja, waarom werd het rampenplan dan niet aangepast? Vijf jaar na de Herculesramp staan deze vragen vandaag in een rechtszaak centraal....

Bijna vijf jaar na de fatale crash op vliegbasis Eindhoven, staan vandaag twee luchtmachtofficieren terecht voor hun aandeel in de Herculesramp, die aan 34 mensen het leven kostte. Het Openbaar Ministerie heeft de luchtverkeersleider en de brandweercommandant dood door schuld ten laste gelegd.

De twee functionarissen zouden hebben gefaald bij de hulpverlening meteen na het neerstorten van het vrachtvliegtuig op 15 juli 1996 om 18.03 uur. Volgens justitie heeft de verkeersleider verzuimd het aantal inzittenden door te geven aan de brandweer. Die opereerde daarom volgens rampenscenario 2 (vier tot tien slachtoffers) in plaats van scenario 3 (meer dan tien slachtoffers).

De verdachte beweert het aantal ook niet geweten te hebben. Hij had via via wel vernomen dat de muziekkapel van de Koninklijke Luchtmacht uit Italië zou terugkeren op Eindhoven. Maar om hoeveel mensen het ging, en of ze echt in het vliegtuig zaten, was hem niet bekend.

De brandweercommandant wordt ervan verdacht veel te laat met de redding van de inzittenden te zijn begonnen. Pas vanaf 18.34 uur, een halfuur na de ramp, werden pogingen ondernomen mensen uit het toestel te halen. Volgens justitie had dat veel eerder gekund, waardoor wellicht meer mensen - dan de zeven - de ramp zouden hebben overleefd. De brand zou reeds om 18.09 uur redelijk onder controle zijn geweest.

Die lezing wordt echter door de brandweercommandant en verschillende deskundigen in de brandbestrijding betwist. De kleine brandweerploeg (de commandant en zes spuitgasten) had de handen nog vol aan steeds oplaaiende branden. Volgens brandweerdeskundige Vos was het een mission impossible. Hij wordt vandaag als getuige gehoord tijdens de rechtszaak voor de militaire rechtbank in Arnhem.

Het is voor het eerst dat de Herculesramp inhoudelijk wordt getoetst door de rechter. Eerdere rechtszaken gingen om de vraag of het OM wel voldoende gronden had om de luchtmachtofficieren strafrechtelijk te vervolgen. De commandant van de vliegbasis werd om die reden enkele jaren geleden reeds buiten vervolging gesteld door het gerechtshof in Arnhem.

De rechtbank besloot vorig jaar ook de verkeersleider en brandweercommandant niet verder te vervolgen. Maar dat besluit werd vervolgens door het gerechtshof herroepen. Het hof vond niet dat 'een veroordeling zo onwaarschijnlijk is dat voortzetting van de strafvervolging onbehoorlijk zou zijn'.

Volgens advocaat H. van der Meijden is het onterecht om twee hulpverleners uit het veld te vervolgen, terwijl duidelijk is dat vooral de organisatie van de rampenbestrijding niet deugde. Om die reden worden vandaag ook twee verantwoordelijken uit die tijd als getuige gehoord: generaal-majoor b.d. Macco, destijds directeur operaties bij de Koninklijke Luchtmacht, en zijn stafofficier Van Harmelen, nu eveneens buiten dienst.

Het was Macco die - uitgerekend twee weken voor de ramp - besloot om de brandweer op vliegbasis Eindhoven in te krimpen van drie auto's met elf man tot twee auto's met acht man. De basiscommandant maakte daartegen ernstig bezwaar. Toen hij daarover bij stafofficier Van Harmelen telefonisch zijn beklag deed, verklaarde deze dat de brandweer zich primair moet bezighouden met het blussen van de brand en dat de inzittenden zich maar zelf moeten redden.

Hoe hard zo'n verklaring ook klinkt, strikt genomen klopt ze volgens de internationale luchtvaartregels van de ICAO. Maar de vraag is of de inkrimping gerechtvaardigd was. En zo ja, waarom de training en het 'aanvalsplan' van de verkleinde brandweer niet werden aangepast?

Advocaat Van der Meijden spreekt van 'een kansloze vervolging'. Tot die slotsom kwam de rechtbank vorig jaar, weliswaar in een andere samenstelling, immers ook.

Bovendien opperde procureur-generaal Steenhuis in het hoger beroep dat hij niet zozeer uit is op een veroordeling van beide officieren, maar vooral op een inhoudelijke toetsing van de Herculesramp door de rechtbank.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.