nieuws

Rechter legt seismisch onderzoek Shell bij Zuid-Afrika stil, overwinning voor lokale bevolking

Shell heeft dinsdag een gevoelige nederlaag geleden in Zuid-Afrika. Het bedrijf moet van de rechter voorlopig stoppen met het zoeken naar olie en gas voor de kust van de provincie Oost-Kaap. Het seismisch onderzoek daar dreigt ‘onherstelbare’ schade toe te brengen aan het zeeleven.

Mark Schenkel
Milieuactivisten van Extinction Rebellion protesteren bij een garage van Shell in Johannesburg, Zuid-Afrika.  Beeld EPA
Milieuactivisten van Extinction Rebellion protesteren bij een garage van Shell in Johannesburg, Zuid-Afrika.Beeld EPA

Bovendien heeft Shell onvoldoende geluisterd naar lokale bewoners, voor wie de oceaan zowel een economische als een spirituele betekenis heeft. Of Shell definitief met zijn project moet stoppen, wordt later bepaald.

De stevige tik op de vingers van Shell is een tussentijdse overwinning voor een reeks burgerorganisaties, die gezamenlijk eisen dat de olie- en gasexploratie permanent wordt gestaakt. Het gebied waarom het gaat, ligt buiten de Wildkust, een 250 kilometer brede kuststrook die bekendstaat om zijn rijke en gevarieerde ecologie. Dat Shell hier in de afgelopen weken met behulp van het schip Amazon Warrior van start kon gaan met zijn speurtocht naar olie en gas, had het bedrijf te danken aan een rechter die op 3 december weigerde om gehoor te geven aan de op het laatste moment ingediende bezwaren van enkele milieuorganisaties, waaronder Greenpeace.

Tot een geheel ander oordeel komt nu rechter Gerald Bloem van het gerechtshof in Makhanda, een plaats in Oost-Kaap. Shell mag dan jaren geleden toestemming van de Zuid-Afrikaanse overheid hebben gekregen, Bloem wijst in zijn uitspraak op de recente verklaringen van tien deskundigen, die waarschuwen voor ernstige natuurschade als Shell doorgaat met zijn seismisch onderzoek. Volgens Bloem heeft Shell niet aannemelijk weten te maken dat het met de schade zal meevallen, zoals het bedrijf steeds heeft gezegd.

Onderzeese explosies

De seismische activiteiten zijn omstreden omdat ze gepaard gaan met onderzeese explosies, die bedoeld zijn om via geluidsgolven olie of gas in de oceaanbodem te detecteren. Volgens biologen en andere experts ondervinden walvissen, dolfijnen en andere zeezoogdieren hier hinder van. De zee bij de Wildkust is bovendien een belangrijke migratieroute voor allerhande oceaanbewoners.

Behalve voor de natuur heeft Shell volgens de rechter te weinig oog gehad voor de mensen die langs de Wildkust leven. Procedures om informatie uit te wisselen met plaatselijke gemeenschappen, die de zee onder meer gebruiken om in te vissen, zijn ‘wezenlijk’ tekortgeschoten. Zo wijst rechter Bloem er bijvoorbeeld op dat Shell zijn inspraakronden enkel aankondigde in kranten en bladen die het Engels of het Afrikaans hanteren, talen die lang niet iedereen langs de Wildkust goed beheerst.

Shell heeft in een reactie laten weten de gerechtelijke uitspraak te ‘respecteren’ en de seismische activiteiten bij de Wildkust te zullen ‘pauzeren’. Eerder had Shell gedreigd dat een tegenvallende uitspraak misschien zou leiden tot een besluit om het kostbare investeringsproject geheel en al vaarwel te zeggen. Volgens Shell kan Zuid-Afrika olie en/of gas goed gebruiken, een argument dat ook naar voren wordt gebracht door de Zuid-Afrikaanse regering: olie maakt het land minder afhankelijk van de import van brandstof, gas helpt bij het opwekken van elektriciteit. Bovendien leunt de productie van stroom nu nog zwaar op het gebruik van uiterst vervuilende kolencentrales.

Vervolgprocedure

Of er definitief een einde komt aan de operatie bij de Wildkust, hangt mogelijk ook af van een vervolgprocedure. Lokale bewoners zeggen dat de olie- en gasexploratie compleet moet worden beëindigd omdat Shell ook niet de juiste milieuvergunningen zou hebben gehad. Shell betwist dit. Rechter Bloem noemt dit een ‘ingewikkelde’ kwestie, waarover de rechtbank zich op een later moment zal buigen. Bloem laat al wel doorschemeren dat de tegenstanders van Shell ‘vooruitzichten op succes’ lijken te hebben.

Namens een organisatie van kustbewoners zegt activiste Nonhle Mbuthuma tegen de Volkskrant ‘heel, heel blij’ te zijn met de stillegging van Shells activiteiten. ‘Dit laat zien dat het respecteren van rechten belangrijker is dan het maken van winst.’ Een van de advocaten in de zaak, Johan Lorenzen, is ‘optimistisch’ dat ook de vervolgprocedure in het voordeel van de bewoners uitvalt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden