Rechter: doodstraf in Californië is ongrondwettelijk

Zeven jaar geleden bouwde de San Quentin gevangenis in Californië een nieuwe executieruimte. Nooit gebruikt en dat zal nog wel even zo blijven. Een rechter van het district deed gisteren uitspraak: het doodstrafsysteem in Californië is ongrondwettelijk.

Charlotte Boudesteijn
Het bed waarop de dodelijke injectie wordt toegediend in Oklahoma. Beeld ap
Het bed waarop de dodelijke injectie wordt toegediend in Oklahoma.Beeld ap

De rechters in de Verenigde Staten kunnen bestaande wetten toetsen aan de grondwet. De rechter heeft nu dus besloten dat de doodstraf zoals die in Californië wordt toegepast in strijd is met de grondwet.

Wrede en ongebruikelijke straffen
In het achtste amendement van de Amerikaanse grondwet staat namelijk dat er geen wrede en ongebruikelijke straffen uitgevoerd mogen worden. Rechter Cormac J. Carney vindt dat het huidige doodstrafsysteem wreed is. In een rapport schreef de rechter dat 'buitensporige en onvoorspelbare vertragingen hebben geresulteerd in een doodstrafsysteem waar heel weinig gevangenen ook daadwerkelijk geëxecuteerd worden.'

Sinds het doodstrafsysteem in Californië 35 jaar geleden weer werd ingesteld zijn meer dan 900 mensen ter dood veroordeeld. Maar dertien van hen werden daadwerkelijk geëxecuteerd. Lange en onvoorspelbare vertragingen hebben volgens de rechter geresulteerd in een arbitrair en oneerlijk doodstrafsysteem.

De rechter onderzocht het doodstrafsysteem op verzoek van Ernest Dewayne Jones. De gevangene werd twintig jaar geleden, in 1994, ter dood veroordeeld voor de moord en de verkrachting van de moeder van zijn vriendin. De rechter oordeelde dat hij de doodstraf niet meer krijgt, omdat hij er al zo lang in onzekerheid op wacht.

Defect
Dat het doodstrafsysteem van Californië slecht werkt, is niets nieuws. Al jarenlang wordt er in de Golden State gezocht naar een oplossing voor de 748 mensen die op hun veroordeling wachten op death row. De uitspraak van de rechter is een kleine stap, maar wordt de doodstraf nu echt afgeschaft?

Gevangene Ernest Dewayne Jones. Beeld reuters
Gevangene Ernest Dewayne Jones.Beeld reuters

Het is een kleine stap, maar de Californiërs zijn er nog lang niet. De uitspraak van de districtsrechter kan nog aangevochten in hoger beroep.

Wel is het de eerste keer dat een rechtbank bevonden heeft dat de doodstraf in Californië ongrondwettelijk is. Een stukje dichterbij de afschaffing van het meest defecte doodstrafsysteem van de V.S.

Afschaffing
Het zou niet de eerste keer zijn dat de doodstraf in Californië afgeschaft werd. In 1972 gebeurde dat namelijk ook. Om deze reden werd de doodstraf die seriemoordenaar Charles Manson in 1971 kreeg in 1972 omgezet naar levenslang.

Na 1978 werd de doodstraf weer ingevoerd: vanaf dat moment werden er 13 executies uitgevoerd. 63 mensen op death row stierven een natuurlijk dood.

In 2012 besloot Gill Garcetti, de vroegere officier van justitie van Los Angeles, campagne te gaan voeren om de doodstraf af te laten schaffen. Hij vond dat hervormingen het doodstrafsysteem niet zouden redden. Volgens hem lag de oplossing in het omzetten van de doodstraf naar levenslang zonder kans op verlof. Zijn voorstel, proposition 34, verscheen tijdens de verkiezingen van november dat jaar op het stembiljet.

Uiteindelijk stemde 48 procent van de Californiërs voor proposition 48, niet genoeg om de doodstraf af te laten schaffen.

Vertraging
Er werd beloofd dat het doodstrafsysteem hervormd zou worden, maar daar kwam maar weinig van terecht. Farmaceutische bedrijven wilden de middelen voor de dodelijke injectie inmiddels niet meer leveren, omdat ze bezwaar hebben gekregen tegen het gebruik van hun medicatie voor executies. Onder andere de Amerikaanse fabrikant Hospira legde de productie van het middel sodium thiopental stil, wegens principiële bezwaren en omdat het bedrijf onder druk gezet werd door activisten. Sodium thiopental is één van de drie stoffen in de cocktail voor dodelijke injecties.

Het tekort op de middelen voor de dodelijke injectie is niet de enige reden waarom gevangenen jarenlang op death row zitten. Ze kunnen namelijk eindeloos in beroep gaan tegen hun straf. Deze zogeheten appeals nemen veel tijd in beslag, waardoor de uitvoering van een doodstraf bijna altijd vertraging oploopt.

Het lange wachten van de gevangenen weerhoudt Californië er niet van om de doodstraf uit te delen. In april van dit jaar werd Ronnie Vang nog ter dood veroordeeld.

Een model van een cel op death row in San Quentin. Beeld AFP
Een model van een cel op death row in San Quentin.Beeld AFP

Levenslang
Toch steunen lang niet alle Amerikanen de doodstraf meer. De meerderheid van de Amerikanen prefereert levenslang zonder kans op verlof inmiddels boven de doodstraf, blijkt uit een peiling van ABC News en de Washington Post. Van de deelnemers aan de peiling koos 52 procent voor levenslang en 42 procent voor de doodstraf. Dat is het laagste aantal voorstanders van de doodstraf in de afgelopen vijftien jaar.

Voor de tegenstanders van de doodstraf lijkt het dus de goede kant uit te gaan. Garcetti sprak tegen persbureau AP over een historische gebeurtenis. Volgens de oud officier van justitie kan het doodstrafsysteem niet gerepareerd worden. Hij pleit nog steeds voor het vervangen van de doodstraf door levenslang zonder kans op verlof.

Kent S. Scheidegger van de Criminal Justice Legal Foundation en fervent voorstander van de doodstraf voorspelt dat de uitspraak van de rechter verworpen zal worden in het hoger beroep. Uit eerdere rechtszaken bleek dat gevangenen zo lang op death row zitten doordat ze eindeloos in beroep tegen de uitspraak gaan, niet doordat de staat de grondwet schendt', zei Scheidegger tegen de San Francisco Chronicle.

In de V.S. hebben achttien staten de doodstraf afgeschaft. Vorig jaar werd de doodstraf in Maryland nog afgeschaft.

Een demonstratie tegen de doodstraf voor de San Quentin gevangenis in Californië. Beeld AFP
Een demonstratie tegen de doodstraf voor de San Quentin gevangenis in Californië.Beeld AFP
Het bed waarop terdoodveroordeelden in Texas vastgebonden worden als ze de dodelijke injectie krijgen. Beeld ap
Het bed waarop terdoodveroordeelden in Texas vastgebonden worden als ze de dodelijke injectie krijgen.Beeld ap

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden