NieuwsRechtsspraak

Rechtbanken werken corona-achterstand weg met minder rechters per zaakstrafzaken

Rechtbanken gaan de door corona ontstane achterstand in strafzaken wegwerken door ze vaker door één in plaats van drie rechters te laten afhandelen. Ook komen er meer avondzittingen en krijgen rechters de mogelijkheid na hun pensioen op 70-jarige leeftijd nog drie jaar door te werken. Daar zullen vanaf dit najaar ongeveer honderd rechters parttime gebruik van maken.

De rechtbank van Den Haag tijdens de coronacrisis. Verdachten worden via een videoverbinding gehoord. Beeld ANP

Volgens Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak (het bestuur van alle rechters, red.), zijn tussen half maart en begin juni door de coronacrisis ongeveer 14 duizend misdrijfzaken extra blijven liggen. In hoger beroep zijn drieduizend zaken bij gerechtshoven niet aan bod gekomen. Die getallen komen boven op de werkvoorraad van 40 duizend zaken die er al was.

De rechtspraak heeft in samenspraak met het Openbaar Ministerie (OM) besloten tot ingrijpende maatregelen. Het OM gaat vaker strafzaken zelf afdoen met een zogenoemde strafbeschikking. Het gaat dan om relatief eenvoudige zaken die anders door een politierechter zouden worden afgehandeld en nu door een officier van justitie. Tegen die afdoening blijft wel verzet bij de rechter mogelijk, verzekert strafrechter Michiel de Ridder, voorzitter van het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht.

‘We hebben in Nederland 2.500 rechters en raadsheren’, zegt Naves. ‘Weliswaar hebben we er ook ruim 200 in opleiding, maar je trekt niet zomaar een nieuw blik rechters open. Dus hebben we ons afgevraagd: wat kunnen we met de huidige bezetting realiseren?’ De Ridder: ‘Door minder snel een zaak aan een meervoudige kamer met drie rechters voor te leggen en vaker de politierechter in te schakelen, die zelfstandig rechtspreekt, spelen we rechters vrij.’

Aan het plan is een aantal voorwaarden verbonden. De rechter die alleen rechtspreekt, moet iemand zijn met ruime ervaring. Als hij vindt dat een zaak alsnog naar een meervoudige kamer moet, dan gebeurt dat. Er wordt niet getornd aan het wettelijk voorschrift dat een enkelvoudige rechter maximaal een jaar gevangenisstraf kan opleggen. En de maatregelen zijn tijdelijk: eind 2021 moeten de corona-achterstanden zijn weggewerkt.

Verdachte in de ogen kijken

Naves vindt niet dat de gerechtsgebouwen te rigoureus zijn dichtgegaan, zoals korpschef Henk van Essen van de Nationale Politie vorige maand zei. ‘Als wij niet zelfstandig hadden besloten de toegang te beperken, dan had onze omgeving ons daartoe wel bewogen. De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) gaf het signaal dat ze geen gedetineerden meer wilde vervoeren, om corona buiten de gevangenissen te houden. De strafrechtadvocatuur vroeg in een open brief om te stoppen met strafzittingen. Het zou verzoeken om uitstel hebben geregend als we wel waren doorgegaan.’

Hij wijst erop dat 75 procent van het werk bij rechtbanken, hoven en bijzondere colleges gewoon is doorgegaan. ‘Medewerkers namen dossiers mee naar huis, rechters werkten met Skype. In de meeste rechtsgebieden kon dat. Maar juist in strafzaken is de fysieke ontmoeting bij inhoudelijke behandeling uiteindelijk onmisbaar. Rechters willen een verdachte in de ogen kunnen kijken. Dat kan alleen in een omgeving waarin afdoende beveiliging is. Daar heb je rechtbanken en grote rechtszalen voor nodig.’

De verregaande maatregelen zullen de kwaliteit van de rechtspraak niet aantasten, verwacht De Ridder. ‘Wij willen onze rechtsstatelijke verantwoordelijkheid waarmaken, dat is de reden voor dit plan. Het is voor zowel slachtoffers als verdachten belangrijk dat je niet te lang moet wachten op een vonnis. Dat doet afbreuk aan het rechtsgevoel. Met een uitspraak sluit je een zaak af en kun je verder met je leven.’

De rechtspraak heeft becijferd dat in 30 procent van de strafzaken met een meervoudige kamer toch niet meer dan een jaar gevangenisstraf wordt opgelegd. ‘Daar zit volgens ons dus ruimte,’ zegt De Ridder, ‘al zijn er natuurlijk altijd uiteenlopende redenen om een zaak door een meervoudige kamer te laten behandelen. Drie rechters weten meer dan een.’

Hij noemt het voorbeeld van verkeersdelicten. ‘Aanrijdingen met zwaar lichamelijk letsel worden standaard door een meervoudige kamer behandeld. Maar een gebroken sleutelbeen is ook zwaar letsel. Als het slachtoffer daarvan goed herstelt en de schuld van de bestuurder niet zo groot is, kan die zaak ook door één ervaren rechter met kennis van het verkeersrecht worden afgedaan.’

Sepots

Het is expliciet niet de bedoeling dat er meer sepots komen. Naves: ‘Wij zetten juist in op zoveel mogelijk zittingen en het OM kijkt naar strafbeschikkingen, om te voorkomen dat er geseponeerd moet worden. Overigens zijn sepots de verantwoordelijkheid van het OM, maar deze gezamenlijke aanpak is er juist op gericht dat niemand zijn berechting ontloopt.’

De coronacrisis heeft de rechtspraak wrang genoeg ook iets opgeleverd. Het telehoren heeft een grote vlucht genomen. Per week worden nu vierhonderd verdachten vanuit de gevangenis door middel van telehoren bediend. Die moesten voorheen met een busje naar de rechtbank komen, vaak voor gesprekken van slechts tien minuten waarin bijvoorbeeld over de verlenging van een voorlopige hechtenis wordt beslist. Het verloopt nog niet vlekkeloos, weet Naves, ‘maar daar wordt hard aan gewerkt'.

En de samenwerking tussen de diverse partijen in de strafrechtketen, waarover de Tweede Kamer veel klachten heeft, is volgens Naves en De Ridder verbeterd. ‘We hebben veel gesprekken gevoerd met het OM, DJI, de reclassering en andere organisaties. Dat is de immateriële winst van deze periode.’

LEES OOK:

Met Prinsjesdag zijn afspraken gemaakt tussen minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) en de Raad voor de rechtspraak over het wegwerken van de bestaande voorraad achterstallige zaken. Eind 2022 mag er geen achterstand meer zijn, leest u hier. Door de coronacrisis is nu een extra ingreep nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden