nieuws Robert Bas

Rechtbank laat gegijzelde NOS-journalist Robert Bas vrij

NOS-journalist Robert Bas heeft terecht een beroep gedaan op zijn verschoningsrecht toen hij weigerde te getuigen. Met dit vonnis sluit de rechter aan bij het Europees Hof. Nederlandse journalisten zijn opgelucht.

Journalisten demonstreren bij de rechtbank tegen de gijzeling van NOS-verslaggever Robert Bas. Beeld de Volkskrant / Freek van den Bergh

De rechtbank in Rotterdam heeft vrijdagmiddag beslist dat NOS-journalist Robert Bas wordt vrijgelaten. De journalist mocht als getuige in een rechtszaak antwoorden weigeren, aldus de raadkamer. ‘Bronbescherming strekt verder dan alleen de identiteit van een bron; het gaat ook over gesprekken met een bron.’

Ongeveer honderd journalisten demonstreerden vrijdag bij de rechtbank omdat zij de gijzeling zien als een bedreiging voor de persvrijheid. De raadkamer deelde hun zorg, bleek vrijdagmiddag uit de uitspraak om Bas te laten gaan: ‘Als een journalist wordt gedwongen tot antwoorden, gaat daar een afschrikwekkende werking van uit richting bronnen van journalisten.’

Volgens de rechtbank was er geen grond om Bas te gijzelen. De journalist noemde de uitspraak op Twitter ‘fantastisch’: ‘Vrij! Na 30 uur van cel naar cel. Een fantastische uitspraak, ook voor de hele journalistiek.’

Identiteit van de bron

Bas werd donderdag op last van de rechter-commissaris gegijzeld omdat hij weigert te getuigen in het strafproces rond de ‘vergismoord’ op ggz-directeur Rob Zweekhorst. Hij werd in 2014 in zijn woonplaats Berkel en Rodenrijs per vergissing doodgeschoten.

In het onderzoek naar de moord luisterde de recherche gesprekken af tussen de NOS-journalist en een bron. René F., de hoofdverdachte in het strafproces over deze vergismoord, wil de journalist laten bevragen over de gesprekken met zijn bron. Daarom riep de rechtbank Robert Bas eerder dit jaar op als getuige. De journalist weigerde aan het getuigenverhoor mee te werken en beriep zich daarbij op de Wet bronbescherming in strafzaken. Deze wet schrijft voor dat journalisten als getuige in een strafproces geen vragen hoeven te beantwoorden over de identiteit van hun bron.

Volgens de rechter-commissaris, die donderdag moest beoordelen of Robert Bas zich terecht op die wet beroept, was de identiteit van de bron al bekend. Het verschoningsrecht zou de journalist daarom niet toekomen, en daarom werd hij vastgezet in een huis van bewaring.

De raadkamer die het besluit tot gijzeling moest beoordelen, draaide dat besluit vrijdagmiddag terug. Daarmee bevestigde hij de kritiek van de advocaat van de journalist, Frank van Ardenne, die zich erover beklaagde dat het gijzelingsbesluit van de rechter-commissaris niet inhoudelijk was gemotiveerd.

Terughoudendheid

Kort voor de uitspraak van de raadkamer pleitte het Openbaar Ministerie in een opmerkelijk persbericht voor de vrijlating van Robert Bas. Het OM vindt net als de rechter-commissaris dat de journalist in deze zaak geen recht op bronbescherming toekomt omdat de identiteit van zijn bron al bekend is, maar stelt dat bij het horen van een journalist als getuige ‘te allen tijde uiterste terughoudendheid dient te worden betracht’.

Bovendien heeft Bas bij de rechter-commissaris gezegd dat hij geen enkele vraag wil beantwoorden, en dat hij – ongeacht de gevolgen – bij dit standpunt blijft. Volgens het OM werd daarom het wettelijke doel van het middel gijzeling dus niet gediend: ‘Het gijzelen van een rechtbankgetuige is immers bedoeld om hem te bewegen alsnog antwoord te geven op vragen. Als duidelijk is dat dit doel niet zal worden bereikt, verliest het middel alle effectiviteit en is gebruik ervan niet opportuun.’

Met haar oordeel volgt de rechtbank de opvatting van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, dat een veel ruimer begrip toekent aan bronbescherming dan alleen de identiteit van een bron (waartoe de Nederlandse wet zich beperkt). Alleen bij ‘zwaarwegend maatschappelijk belang’ kan een journalist worden gedwongen vragen te beantwoorden tijdens een strafzaak.

‘Dat geldt alleen in extreme gevallen, veel extremer dan in deze zaak’, zegt media-advocaat Otto Volgenant van Boekx Advocaten. ‘Dit is in de praktijk nog nooit voorgekomen, dus alle voorbeelden zijn theoretisch. Je zou kunnen denken aan een dreigende aanslag, waarbij een journalist in het bezit is van informatie waarmee de aanslag kan worden voorkomen.’

Verontwaardiging

Alle eerdere keren dat een journalist werd gegijzeld, leidde dat niet tot nieuwe informatie, maar wel tot grote maatschappelijke verontwaardiging. ‘Het recht op bronbescherming is voor een journalist cruciaal om zijn functie als waakhond van de democratie te kunnen uitvoeren’, zegt NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff. Hij noemt het ‘uiterst onaannemelijk’ dat Bas’ verklaring invloed zou hebben op de beoordeling van het strafproces over de vergismoord op de ggz-directeur.

Ook Thomas Bruning, secretaris van de journalistenvakbond NVJ, noemt het ‘kortzichtig’ dat de rechter-commissaris met zijn besluit een journalist te laten gijzelen de Wet bronbescherming in strafzaken nauwer interpreteert dan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. ‘Het is aan een journalist om te bepalen of het afleggen van een getuigenis een gevaar vormt voor een bron of hemzelf, niet aan de rechter’, aldus Bruning.

Robert Bas zelf bedankte vrijdag na de uitspraak ‘iedereen die mij heeft gesteund: collega’s, vrienden, bekenden en onbekenden.’

Meer over de zaak-Robert Bas en de gijzeling van journalisten

NOS-journalist gegijzeld op bevel van de rechter − mag dat? Vijf vragen over de gijzeling van NOS-journalist Robert Bas. Is de onafhankelijkheid van de journalistiek hier in het geding? 

Rechtbank gijzelt NOS-journalist om bronbescherming NOS-journalist Robert Bas werd donderdag gegijzeld door de rechtbank in Rotterdam, in een onderzoek naar de ‘vergismoord’ op Rob Zweekhorst in 2014. Het is niet de eerste keer dat een journalist door justitie wordt gegijzeld. 

‘Ik sta hier uit solidariteit en het principe dat we onze bronnen en informatie moeten kunnen beschermen’ We bellen met Wil Thijssen, politie en justitieverslaggever van de Volkskrant, die mee demonstreert. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden