nieuws journalistiek

Rechtbank gijzelt NOS-journalist om bronbescherming

NOS-verslaggever Robert Bas is donderdag op last van de rechter-commissaris in Rotterdam in gijzeling genomen omdat hij weigert te getuigen in een strafzaak. Hij blijft in ieder geval tot maandag vastzitten.  De zaak betreft de ‘vergismoord’ op ggz-directeur Rob Zweekhorst.

De rechtbank in Rotterdam. Beeld ANP

NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff spreekt van een aanval op de persvrijheid. ‘We zijn ons er uiteraard van bewust dat het gaat om een ernstig feit en een ingrijpende strafzaak. Wat alleen vergeten wordt, is dat het uiterst onaannemelijk is dat een verklaring van Robert Bas de beoordeling van deze strafzaak zal beïnvloeden.’ Volgens de NOS komt de veiligheid van de journalist en zijn bron ernstig in het geding als Robert Bas zou getuigen.

De NOS wijst op het wettelijke verschoningsrecht dat journalisten hebben sinds oktober 2018. Robert Bas wil op basis hiervan de identiteit van zijn bron niet prijsgeven, en ook niet de informatie die hij als journalist heeft gekregen. Dat sluit volgens de NOS aan bij jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Vergismoord

De zaak draait om de ‘vergismoord’ op Rob Zweekhorst op 1 januari 2015 . Hij werd vermoord terwijl hij in zijn woonplaats Berkel en Rodenrijs zijn honden uitliet. De politie tastte lang in het duister over de moord op Zweekhorst en kon geen enkel aanknopingspunt vinden. De politie vermoedde dat er sprake was van een vergissing, omdat Zweekhorst geen criminele banden had. Later bleek dat zijn overbuurman, een beruchte drugsbaron, het doelwit was. In november 2018 werd René F. aangehouden op verdenking van de moord.

NOS-verslaggever Bas ontdekte begin dit jaar dat justitie telefoongesprekken had afgeluisterd tussen hem en een bron. Justitie voegde enkele gespreksverslagen toe aan het strafdossier. Het afluisteren richtte zich op de bron. Zowel de bron als Bas is geen verdachte in deze zaak. 

Gijzeling van journalisten

2006: Twee journalisten van De Telegraaf moeten getuigen in de zaak tegen ex-BVD’er Paul H. De rechter-commissaris in Den Haag laat Bart Mos en Joost de Haas in gijzeling nemen. Beiden weigeren hun bron te onthullen die geheime dossiers van de inlichtingendienst BVD (nu AIVD) heeft geleverd. De zaak tegen H. kwam aan het rollen na publicatie van de journalisten eind januari.

2006: De rechter-commissaris in Rotterdam laat misdaadjournalist Bas van Hout gedurende anderhalf uur gijzelen. De onderzoeksrechter hoort Van Hout als getuige in de zaak tegen crimineel Mink K. De journalist wil echter een bepaalde vraag niet beantwoorden en meent zich te kunnen beroepen op zijn verschoningsrecht.

2000: De gijzeling van Sp!ts-verslaggever Koen Voskuil wordt op 9 oktober 2000 na achttien dagen door het gerechtshof in Amsterdam beëindigd. De rechtbank riep hem enkele weken eerder op als getuige om een verklaring af te leggen over twee artikelen die hij kort daarvoor in Sp!ts had gepubliceerd. Een anonieme politieagent verklaarde daarin dat de politie onder valse voorwendselen een Amsterdams pand heeft betreden, waar ze vervolgens een enorm wapenarsenaal aantrof. Topcrimineel Mink K. wordt wegens betrokkenheid tot 3,5 jaar cel veroordeeld.

1988: De rechter-commissaris bepaalt dat journalist Rob van Es van de Delftsche Courant in gijzeling moet worden genomen. Van Es weigert te zeggen wie hem een geheim rapport van de gemeente Nootdorp in handen heeft gespeeld. De raadkamer van de rechtbank in Den Haag beslist echter na 24 uur anders. Ze vindt het vastzetten van de journalist een te zwaar middel.

1988: Een redacteur van de Delftsche Courant wordt op last van de burgemeester van Nootdorp gegijzeld, omdat hij weigert de naam te noemen van de persoon die hem een geheim rapport van de gemeenteraad heeft toegespeeld. De gijzeling duurt een etmaal en eindigt in vrijlating van de redacteur die volhardt in zijn zwijgen.

1976: Elseviers Magazine publiceert een artikel waarin wordt gesuggereerd dat een progressief Kamerlid voor de Russische inlichtingendienst zou werken. De Limburger en De Stem schrijven vervolgens dat hiermee het PSP-Kamerlid Van der Lek wordt bedoeld. Deze eist dat Ferry Hoogendijk en Renée de Bok (Elsevier) en Frans Hulskorte (De Limburger) en Loek Leijendekker (De Stem) documenten en bronnen openbaren. Elsevier doet een beroep op het verschoningsrecht, maar de Hoge Raad verwerpt dat. ‘In zijn algemeenheid’ hebben journalisten geen verschoningsrecht, waarmee de Hoge Raad de mogelijkheid van uitzonderingen openlaat. Van der Lek vindt het middel van gijzeling te zwaar. De Limburger en De Stem moeten na een kort geding een dwangsom betalen, maar de betrokken journalisten blijven zwijgen.

1952: A.H. Hommerson, redacteur van de Zaanse editie van Het Vrije Volk, wordt in gijzeling genomen omdat hij weigert zijn bronnen te onthullen van een bericht over de mogelijke dader van een roofmoord. Hij komt na anderhalve maand vrij. De onthulling van Hommerson was toen al door Het Vrije Volk als ‘onwaar’ herroepen.

1947: H.A. Lunshof, hoofdredacteur van Elseviers Weekblad, publiceert op 20 maart 1947 de geheime notulen van de onderhandelingen tussen Nederland en de Indonesische Republiek in Linggadjatti. Rechter-commissaris, rechtbank en hof veroordelen hem tot een boete van tien gulden. De Hoge Raad oordeelt dat Lunshof zijn bron had moeten noemen, omdat deze zijn geheimhoudingsplicht heeft geschonden en dus moet worden opgespoord. Het kan zijn dat een hoger belang publicatie rechtvaardigt, maar dan is het volgens de Hoge Raad aan de rechter en niet aan de journalist dat te bepalen.

1937: C.L. Hansen, redacteur van Het Vaderland, bericht over een geheime vergadering van de Haagse gemeenteraad over stroomleveranties aan buurgemeente Rijswijk. Hansen wordt wekenlang gegijzeld op last van de Haagse burgemeester die het lek boven water wenst te krijgen. Na hevige protest mondt de zaak uit in een boete van honderd gulden.

1905: M. Vierhout, hoofdredacteur van De Locomotief te Semarang wordt gegijzeld omdat hij weigert de naam te noemen van een auteur die in zijn krant militaire geheimen heeft verklapt. Het bestuur van de Nederlandse Journalisten Kring (NJK) protesteert, onder andere tijdens een audiëntie bij de gouverneur-generaal. Vierhout blijft weigeren en wordt na enkele dagen vrijgelaten.

1852: De NRC publiceert een artikel waarin een zekere P. Kops jr. wordt beschuldigd van verduistering. In de strafzaak tegen Kops wordt directeur H. Nijgh van de NRC gedagvaard de bron te noemen. De Haarlemse rechtbank beveelt Nijgh zijn bron te noemen; doet hij dat niet dan wordt hij gegijzeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden