Rechtbank dwingt May haar Brexit-kaarten op tafel te leggen

De kans op een harde Brexit is flink afgenomen. De Britse regering mag artikel 50 van het Verdrag van Lissabon, waarin het opzeggen van het lidmaatschap van de Europese Unie wordt geregeld, niet in werking stellen zonder het parlement te raadplegen. Dat heeft een gerechtshof in Londen donderdag bepaald in een door burgers aangespannen zaak.

Demonstrant voor de deur van het Britse High Court waar Gina Miller de rechtszaak leidt waarin het recht van Premier Theresa May om artikel 50 zelfstandig in werking te laten treden wordt aangevochten. Beeld EPA

Het oordeel, dat door de regering mogelijk zal worden aangevochten bij het Hooggerechtshof, is een slag voor premier Theresa May, die had gehoopt de vrije hand te zullen krijgen bij de onderhandelingen in Brussel. Wanneer het parlement activering van artikel 50 tegenhoudt of Mays speelruimte teveel beperkt, lonken er nieuwe parlementsverkiezingen.

Er hing altijd een zweem van ironie rond dit proces dat werd aangespannen door een zakenvrouw, een kapper, een loodgieter en andere voorstanders van het EU-lidmaatschap. Tijdens de referendumcampagne was de soevereiniteit van de moeder aller parlementen een van de zwaarstwegende argumenten, dus waarom zouden volksvertegenwoordigers niet mogen besluiten over zo'n historische stap? In de woorden van rechter John Thomas: 'Het meest fundamentele principe van de Britse constitutie is de soevereiniteit van het parlement.'

Het oordeel van de raadsheer kwam niet als een totale verrassing. Al tijdens de zitting had hij zijn verbazing uitgesproken over het pleidooi van de landsadvocaten. May en haar ministers beriepen zich op het 'Koninklijke Privilege', dat de uitvoerende macht van oudsher de mogelijkheid biedt sommige zware besluiten, zoals een oorlogsverklaring, zelfstandig te nemen. Het informeren van Brussel over de geplande uittreding zou daar ook onder vallen. 'Deze regering zal hetgeen u besluit implementeren,' stond er niet voor niets in de door de overheid verspreide referendumbrochure.

De drie rechters van de Royal Courts stelden echter dat het parlement soeverein is, niet Harer Majesteits regering. Als het Hooggerechtshof die opvatting komende maand staande houdt, is de vraag wat de volksvertegenwoordiging met deze overwinning gaat doen. Een grote meerderheid van het parlement was voor het referendum, dat op papier raadgevend was maar in wezen bindend. Tegelijk was een aanzienlijke meerderheid tegen een Brexit. Feit is echter ook dat in 421 van de 574 Engelse en Welshe kiesdisctricten een meerderheid voor een vertrek uit de EU bestaat. Deze vox populi kunnen afgevaardigden moeilijk negeren.

Softe Brexit

Debatten in het Lager- en Hogerhuis zullen er waarschijnlijk toe leiden dat May niet voor eind maart de Europese Commissie op de hoogte kan stellen van een eventuele uittreding. Uit de eerste reacties van vroom eurogezinde Kamerleden als Hilary Benn en Stephen Kinnock kan worden opgemaakt dat ze een Brexit niet zullen tegenhouden - wat wel de bedoeling leek van de initiatiefnemers van het proces. Wat de eurogezinden wel willen is meepraten over de Britse onderhandelingspositie, en de verzekering krijgen dat het land deel blijft uitmaken van de douane-unie danwel de gemeenschappelijke markt. Kortom: een softe Brexit.

Premier May zit er niet op te wachten om nog voordat het pokerspel begonnen is, haar kaarten op tafel te moeten leggen. De bereidheid bijvoorbeeld de banden met de EU geheel te verbreken maakt deel uit van de onderhandelingstactiek. De premier kan desnoods verkiezingen uitschrijven - wat ze misschien al had moeten doen - om een ruimere meerderheid in het Lagerhuis te krijgen dan de huidige 15 zetels. Dat herbergt een risico in zich dat de verkiezingen uitlopen op een nieuw EU-referendum, met een ongewisse afloop, afhankelijk van hoe het er tegen die tijd met de economie voorstaat.

Bij de Brexit-voorstanders draagt de uitspraak van gisteren bij tot het vermoeden dat de elite er alles doet om een Brexit uit te stellen of zelfs te voorkomen. Na de uitspraak wees UKIP-kamerlid Douglas Carswell erop dat rechter Thomas medeoprichter was van het European Law Institute, wier missie het is de Europese integratie te bevorderen. Dat sluit aan bij het wantrouwen in de richting van de overwegend eurogezinde ambtenarij, die een actieve rol speelde hij Camerons campagne. In een hoofdredactioneel vroeg The Daily Telegraph zich af of de vierde macht wel kan worden vertrouwd.

Aan de vooravond van de pruikenmuiterij grapte minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson tijdens de uitreiking van de jaarlijkse Spectator-awards voor politici dat 'Brexit een titanisch succes' gaat worden. De speelse associatie met het passagierschip leek zo gek nog niet te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden