Recht van zeuren

Dertig jaar geleden was medezeggenschap een hot item, maar jongeren halen er nu de neus voor op. Valt het tij nog te keren?...

Ze wordt weleens vreemd aangekeken. ‘Jij, in de medezeggenschap? Maar dat is toch iets voor oude, grijze mannen?’ Ze valt met haar 27 jaar inderdaad op in het georganiseerd overleg van de gemeente Eindhoven.

Nathalie de Clerck kan er inmiddels wel om lachen. Want: ‘Wij hebben in veel een beslissende stem. Het verschil kunnen maken, invloed uitoefenen, meepraten en meebeslissen maken dat ik het geweldig vind. Het stelt mij bovendien in staat om mij op persoonlijk vlak te ontwikkelen.’

De Clerck is naast haar werk in het georganiseerd overleg ook nog voorzitter van YDE (spreek uit: idee), oftewel Young Dogs Eindhoven, het netwerk van jonge gemeenteambtenaren. De Clerck heeft uit de gesprekken bij YDE ondervonden dat medezeggenschap z’n imago niet mee heeft. ‘Jongeren denken dat ze er niets kunnen bereiken. En dat het hun doorgroeimogelijkheden schaadt.’ Maar haar ervaring is anders. ‘Het wordt hier in Eindhoven juist erg gepromoot. Carrière en medezeggenschap gaan heel goed samen.’

De Clerck geeft toe: het is haar met de paplepel ingegoten. Haar vader en moeder zaten ook allebei in het georganiseerd overleg – een overleg tussen werkgevers en vakbonden over de arbeidsvoorwaarden. ‘Daardoor was het voor mij iets minder een ver-van-mijn-bedshow. Maar toen ik in oktober voor het eerst binnenkwam en daar al die grijze mannen zag, dacht ik wel even: wat heb ik daar als 27-jarige te zoeken?’

Tegen de stroom in

Tegen de stroom in
Er zijn niet veel jongeren als Nathalie de Clerck. De deelname aan medezeggenschap staat in heel Nederland al jaren sterk onder druk. Met name jongeren laten het massaal afweten.

Tegen de stroom in
Opleidingsbureau Schouten & Nelissen onderzocht voor vakblad OR Rendement bijvoorbeeld de samenstelling van de ondernemingsraden. Daaruit blijkt dat ruim 64 procent van de OR-leden de 40 al gepasseerd is, een stijging van 12 procentpunt in een jaar tijd.

Tegen de stroom in
Bovendien kampt liefst 48 procent van de bedrijven met vacatures in de ondernemingsraad. Dat wil zeggen: er waren niet eens genoeg kandidaten om alle beschikbare stoelen te vullen.

Tegen de stroom in
Bij de overheden eenzelfde beeld. Jan Snijders, projectleider medezeggenschap van het sectorfonds Arbeid en Organisatie van de Vereniging Nederlandse Gemeenten: ‘Bij de eerste gemeentelijke OR-verkiezingen in 1996 had 80 procent van de gemeentes meer kandidaten dan zetels. Bij de derde verkiezingen in 2005 was dat nog maar 39 procent. Met permanente vacatures tot gevolg.’

Tegen de stroom in
Ook de opkomstpercentages staan al jaren onder druk. Zo benutte bij ING Nederland in januari dit jaar slechts 37 procent van de medewerkers de kans een stem uit te brengen, een opkomst vergelijkbaar met die van Europese parlementsverkiezingen. Snijders: ‘Toen in 1979 de medezeggenschap goed werd geregeld in de WOR – de Wet op de ondernemingsraden – kon het onderwerp min of meer worden afgesloten. Als dingen eenmaal goed geregeld zijn, dan vermindert de belangstelling. Het hoort dan als het ware bij het meubilair.’

Koers

Koers
Maar de tanende interesse heeft niet alleen met de tijdgeest te maken, het komt ook door de gemiddelde kwaliteit van de ondernemingsraden en de inhoud van het werk.

Koers
‘Leden van de OR gaan op cursus en leren daar alles over de arbowetgeving. Terwijl dat nou typisch iets is wat gewoon goed is geregeld in Nederland’, geeft Jan Middeldorp als voorbeeld.

Koers
Middeldorp is human resources-directeur bij Postkantoren BV, maar ook voorzitter van ORakel. Dat netwerk is vorig jaar opgericht om bij werkgevers het belang van medezeggenschap te promoten. ‘Mij vallen twee dingen op: als medezeggenschap stroef gaat, is vaak de koers van het bedrijf niet helder. Maar als die koers wel helder is, gaat de OR vaak te veel voor de kortetermijnbelangen.’

Koers
Kees Korevaar, die vanuit de universiteit van Tilburg ‘hervormingstrajecten’ van ondernemingsraden begeleidt: ‘Het tempo van besluitvorming binnen ondernemingen is zóveel sneller geworden. De hoeveelheid besluiten is zó toegenomen. Daar valt als OR niet tegenop te werken. Niet voor niets wordt altijd gerept over de te hoge werkdruk van de leden.’

Koers
Klopt, zegt Snijders van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. ‘Mogelijke spanningen met collega’s en onvoldoende compensatie van het OR-werk spelen een grote rol in de tanende belangstelling. Maar wat OR-leden zelf vaak niet zien, is dat de zichtbaarheid van de ondernemingsraad in de organisatie ook maar zo zo is.’

Koers
Hans van der Steen, directeur arbeidsvoorwaarden bij de Algemene Werkgeversvereniging Nederland (AWVN): ‘Veel directies vinden dat de OR zich verliest in details en procedures.’ Er ligt te veel nadruk op de uitleg van de WOR, meent hij. ‘Alsof je met kennis van wet- en regelgeving een beter klimaat binnen je organisatie schept. Er is te veel aandacht voor individuele brandjes op de vierkante millimeter.’

Sociale innovatie

Sociale innovatie
Maar er is wel hoop, denkt Van der Steen. Bijvoorbeeld door te zoeken naar andere werkvormen. Dan kan de focus meer gelegd worden op de toekomst van de onderneming. ‘Wij noemen dat sociale innovatie’, zegt hij.

Sociale innovatie
‘Waarom zouden OR-leden per se een hele zittingstermijn moeten volmaken? Projectmatig werken kan ook in een ondernemingsraad. Mensen vragen om voor de duur van een project mee te denken over de toekomst van de organisatie. Of brainstormsessies organiseren, die toegankelijk zijn voor iedereen, gefaciliteerd door de OR.’

Sociale innovatie
Ook Jan Middeldorp pleit voor een OR die zich meer op de toekomst van de onderneming richt. ‘Ik ken een ict-bedrijf waar alle honderd medewerkers via e-mail kunnen laten weten wat ze van allerlei zaken vinden. Maar ook binnen de bestaande structuur zijn er andere werkwijzen mogelijk. Je kunt denken aan een verplichting voor trainees om een jaar in de OR te gaan. Of bijvoorbeeld een verplicht assessment om te zien of een kandidaat wel geschikt is.’

Sociale innovatie
Kees Korevaar: ‘In mijn optiek moet de ondernemingsraad niet als enige over strategische langetermijnbeslissingen gaan. Beter is als een OR dan een bijeenkomst of een enquête organiseert, waardoor iedere werknemer zijn mening kan geven.’

Sociale innovatie
Bedrijven als ING en Shell proberen intussen al op eigen wijze het OR-lidmaatschap aantrekkelijk te maken. De woordvoerder van ING: ‘De OR is een goede opleiding. Het biedt veel ervaring. Je leert argumenteren, analyseren, hoofd- en bijzaken uit elkaar houden. We kijken nu hoe deze competenties ook formeel kunnen worden vastgelegd.’

Sociale innovatie
Veel nieuw jong bloed wordt er vooralsnog niet mee geworven. Kees Korevaar meent evenwel dat dit essentieel is om medezeggenschap ook voor jongere generaties aantrekkelijk te laten zijn.

Sociale innovatie
Korevaar werkt in de praktijk altijd met ondernemingsraden die zelf zover zijn dat ze zich realiseren dat het anders moet. ‘Verandering moet uit de raden zelf komen. Die moeten zelf inzien dat verandering noodzakelijk is. Dat het werkveld verlegd moet worden van juridische haarkloverij naar communicatie en strategie.’

Klaagzang

Klaagzang
Nathalie de Clerck heeft niet afgewacht maar is gewoon zelf aan de slag gegaan met medezeggenschap. ‘We leven in een cultuur waar klaagzang de boventoon voert. Maar als je wilt klagen, dan vind ik dat je daar ook iets mee moet doen. Heb het lef om in een ondernemingsraad of in een georganiseerd overleg te gaan zitten. Dan heb je ook recht van zeuren. Mensen denken, dat doen anderen wel voor me. Terwijl ik denk: ga niet achterover leunen als je vindt dat het beter kan. Draag dan ook zelf je steentje bij.’

Klaagzang
Medezeggenschap verdient een beter imago, vindt ze. ‘Het is gewoonweg heel leuk om mij nu al sterk te maken voor leeftijdsbewust personeelsbeleid, en daar op enig moment zelf profijt van te hebben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden