Recensie

Het blijft de vraag wat de meerwaarde is van een voorstelling Buurman en BuurmanDe contrabassist Formanek weet te verleiden als een wilde paaldanseresMichael Formanek Zijn verwondering is aanstekelijkPopaganda

Jeugdtheater: Buurman & Buurman

De anekdote gaat als volgt: cabaretier Jelle Kuiper probeerde bij de grote baas van Senf Theaterpartners zijn idee te slijten om van de populaire Tsjechische animatieserie Buurman & Buurman een jeugdtheatervoorstelling te maken, in de geest van familiemusicals als Nijntje en Otje. De oude heer bleek niet geïnteresseerd (want onbekend met de twee klussende stuntels). Totdat diens (jongere) chauffeur binnenkwam en het materiaal van Kuiper terloops onder zijn neus kreeg. 'Tuurlijk ken ik dat', zei deze. En nu speelt Buurman & Buurman gaan verhuizen meer dan negentig keer in Nederlandse schouwburgen. Soms wel twee keer op een middag, beide vaak uitverkocht. Want de oeverloos sjouwende buurmannen zijn geliefd bij talloze ouders en hun kinderen.

Toch blijft na dit uurtje muziektheater de vraag wat de meerwaarde is van een voorstelling. Kuiper schreef een rustig kabbelend script, waarin de mannen druk zijn met de verhuizing van Mat (de buurman in de rode trui, gespeeld door Pim van Alten). Hij heeft een nieuw huis gekocht met 'balkon op het zuiden en separaat toilet'. In hun typische lobbes-motoriek draaien ze zich voortdurend vast met het uit huis halen van bed, bank, tv en tafel. Voor alle probleempjes bedenken ze evenzoveel knip-en-plakoplossingen.

Aan het eind komt Pat (Don van Dijke, in geel gebreide trui) plots treurig tot de conclusie dat ze nu helaas geen buurmannen meer zijn. En hop, in een vrolijk slotlied wordt ook hiervoor een oplossing bedacht.

De mannen lijken verrassend veel op de zwijgzame karakters uit de animatieserie, mede door de wijde broeken van neopreen, de eenvoudige dopmutsjes en de logge werkschoenen. De liedjes (Ivo de Wijs) zijn eenvoudig en vrolijk en het hoekhuisdecor voegt zich inventief naar alle gestuntel. Hilarisch (maar helaas spaarzaam) zijn de ontploffingen in het nieuwe huis; iets meer explosiviteit in de geest van Alex D'Electrique kan deze koddige voorstelling goed gebruiken. Want de aanwezigheid-in-het-hier-en-nu (de kracht van theater boven film!) wordt nu nog te spaarzaam uitgebuit, slechts in het begin en aan het slot, met grappig gesjor aan het theatergordijn.

Muziek: Michael Formanek

Echt aantrekkelijk is hij niet, Michael Formanek. Klein, flinke omtrek, cirkelbaardje, knoestige vingers. Toch weet de contrabassist te verleiden als een wilde paaldanseres. Driftig zwiert hij om de flinterdunne lijn van improvisatie en compositie. Dit is waar het om gaat bij zijn kwartet. Waar houdt het geschrevene op en begint de ingeving (en andersom)? Het betreft een zoektocht waarbij het resultaat er niet toe doet. De ontdekkingsreis is het onderwerp van gesprek.

Na twaalf jaar verscheen vorig jaar eindelijk weer een nieuwe plaat van Formanek: The Rub and Spare Change (ECM). Tijdens het eerste concert van de Europese tour treedt hij op met een New Yorks kwartet dat grossiert in kennis en bedrevenheid.

Constant spelen ze om, door en langs elkaar heen. Speldenprikjes uitdelen, net geïntroduceerde thema's ontleden en soms zelfs zo lelijk en hard mogelijk het instrument uitbuiten. Vooral de felle pianist Craig Taborn heeft daar een handje van, als hij zo veel mogelijk toetsen tegelijk beroert. Het intuïtieve spel van de pianist lijkt gebaseerd op totale willekeur, maar zijn oplossingen geven telkens een nieuwe schwung aan het bandgeluid en werken dwingend en inspirerend. Onruststokers zijn het, alle vier.

Misschien is de bandvisie intellectueel. Dat geforceerde zoeken en wegdraaien van de compositie maakt het luisteren niet al te gemakkelijk. Aandacht erbij als publiek: het zal lonen. De conversaties zijn enerverend genoeg. Zoals de handreikingen van Taborn aan Formanek, die hem verleiden tot het daadwerkelijk spelen van het thema. Of het daaropvolgende antwoord van drummer Gerald Cleaver, die het ritme weer omgooit met vervreemdende vertragingen.

Een enkele keer klinkt een licht patroontje of zelfs een heuse groove. Maar schijn bedriegt. De swing zelf wordt niet gespeeld, het is de omzwerving die doet vóórkomen alsof het kwartet op een lijn is beland. Vooral altsaxofonist Tim Berne is hierin een held, met zijn dissonante, lange halen die ver van ook maar enige vorm van swing afstaan en tegelijkertijd doordrenkt zijn van funk. De kunst van het weglaten blijkt effectiever dan ooit.

Muziek: Popaganda

Toen zijn oudere Comedytrain-collega's Eric van Sauers en Raoul Heertje de titel van het programma van Stefan Pop hoorden, schoten ze van schaamte in de lach. Popaganda, wat een gruwelijke woordspeling. Maar het typeert de onbevangenheid van deze nieuwe loot aan de Comedytrain-boom, die in de titel een mooie kapstok ziet om een verhaal aan op te hangen over het exhibitionistische getwitter en gefacebook.

Stefan Pop (1985) trad al als 15-jarige scholier uit Schiedam op in de Amsterdamse comedyclub Toomler. Hij werd met complimenten en wijze raad terug naar huis gestuurd, maar voor Pop stond het vast dat hij het podium op wilde.

In 2005 werd hij als volwaardig lid van het stand-upgezelschap Comedytrain aangenomen, schreef grappen voor Dit was het Nieuws, maakte samen met Herman Otten sketches voor Radio 1, en speelde in Edinburgh en clubs in New York. Die gedrevenheid, dat enorme plezier om voor een publiek te staan, was goed merkbaar bij de première van zijn debuutsolo.

Als een ware stand-upcomedian die maar tien minuten podiumtijd gegund is, danst hij door de onderwerpen heen en schieten de tweets van Cruijff, Wilders, God en Berlusconi op een groot scherm voorbij. Maar in de meer uitgewerkte stukken (als hij bijvoorbeeld de klanten observeert die bij Albert Heijn bij het vak van de eenpersoonsmaaltijden staan) dient zich al de cabaretier met de langere adem aan.

Zijn zinnen slepen soms, met intrigerende aarzelingen, en komen dan uiteindelijk weer op hun pootjes terecht. Het publiek gaat daarin mee, want Pop is iemand van het intieme contact met de zaal. Zijn verwondering, zijn vriendelijke irritaties werken aanstekelijk. Daardoor ontstaat een plezierig samenzweerderig sfeertje tegen de rest van de wereld. Tegen de man in de trein die een cactus op de stoel naast zich zet om medepassagiers af te schrikken. Tegen mensen voor wie godsdienst niet verder gaat dan de associatie Pinksteren-Pinkpop.

Met Stefan Pop ben je in goed gezelschap. Wordt zeker vervolgd.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden