Recensie

Zonneke Matthée interviewde negentien vrouwen uit een 'fout' gezin.

Historica Matthée sprak met 'foute' vrouwen van twee generaties. Het betreft een bijzondere categorie die het eigen verleden altijd zorgvuldig verborgen heeft gehouden. Een aanzienlijk deel van de geïnterviewden was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog net volwassen. De anderen waren nog kind tijdens de bezetting. Vrijwel alle betrokken vrouwen kwamen uit een NSB-gezin. Het feit dat hun namen in het boek zijn gefingeerd, is veelzeggend. De oorlog mag dan met pensioen zijn, het stigma van 'fout' duurt een leven lang. Voor NSB-kinderen is het een erfzonde.


Het boek van Matthée bevat voornamelijk levensgeschiedenissen van emotioneel beschadigde mensen. Aan het einde van de oorlog kwamen de meeste geïnterviewden terecht in een maalstroom van dramatische gebeurtenissen die zij niet konden overzien. Op de vlucht voor wraakzuchtige landgenoten raakten zij vaak gescheiden van hun gezinsleden. Na de bevrijding belandden velen in pleeggezinnen of interneringskampen. De getuigenissen van ontberingen, vernederingen en (seksueel) geweld in deze haastig geïmproviseerde kampen passen naadloos in Koos Groens onthutsende studie over de vervolging van collaborateurs: Fout en niet goed.


In het naoorlogse Nederland golden vrouwen uit foute gezinnen - kinderen inbegrepen - als sociale paria's. Voortaan zwegen zij angstvallig over hun beladen achtergrond. Ook tegenover het eigen nageslacht, waarmee de relatie dikwijls getroebleerd was. Veel geïnterviewden, zelfs diegenen die tijdens de oorlog minderjarig waren, voelen zich nog steeds schuldig. Wroeging is er vooral over wat de Joden is aangedaan. Slechts twee vrouwen - destijds twintigers - zijn onverbeterlijke nationaal-socialisten en aanhangsters van de Auschwitz-Lüge.


Als interviewster graaft Matthée diep. In haar boek presenteert zij alle vraaggesprekken afzonderlijk. Het verwerken van de interviews in thematische hoofdstukken, zoals eerder Alie Noorlag (Een leven lang gezwegen) en Bas Kromhout (Fout geboren) deden, had de mogelijkheid geboden om de verhalen van meer historische context te voorzien. Een schoolvoorbeeld hiervan is Besmette jeugd van Ismee Thames. Anderzijds geeft de aanpak van Matthée een uitstekend inzicht in de individuele lotgevallen. Haar boek is een waardevolle aanvulling op voornoemde literatuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden