Recensies

Echt problematisch is de lengte; de benauwenis gaat maar door / Mensch
De manier waarop Federico Santi het koor en orkest door de partituur loodste, was om door een ringetje te halen / Manon Lescaut

DANS / Mensch * * *


NDSM Werf, Amsterdam. Mensch door anoukvandijk dc. Choreografie: Anouk van Dijk, 7/7. T/m 17/7 (m.u.v. 11/7 en 12/7).


Mensch. Dat is Jiddisch voor de eerlijke, integere mens. Maar het is natuurlijk ook het woord dat meteen doet denken aan het lied Mensch durf te leven!, de befaamde aanklacht van Jean-Louis Pisuisse tegen de kleinburgerlijkheid. Ook choreograaf Anouk van Dijk, die net een aanstelling bij een Australisch gezelschap heeft geaccepteerd, is niet blij met de wereld om haar heen en laat dat snoeihard weten in haar locatievoorstelling Mensch.


Het begint met de eindeloze diepte en leegte van een loods van de voormalige Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij (NDSM) in Amsterdam. Op Oerol werd een dijk gebruikt, maar dit alternatief op het Over het IJ Festival werkt ook. In deze uitgestrekte 'vlakte' bewegen de dansers als stipjes in de verte. Ze dragen overalls, iemand zwaait met de Nederlandse vlag. Ze rennen als het ware tegen de wind in. Een vrouw struikelt voortdurend. Door je koptelefoon hoor je haar opgejaagd hijgen en typisch Hollandse woorden uitspreken, allemaal met een 'g', van 'grappig' en 'gezellig' tot 'gepolder' en 'geïntegreerd'. Langzaam komen deze 'menschen' nader tot ons. Achteraan is nog een enkele schaats- of huppelbeweging zichtbaar.


Hierna volgt de verstikkende beperking van een kas, elders in de loods. De damp slaat tegen de raampjes, de acht dansers hebben nauwelijks bewegingsvrijheid. De nietige mens is beeldvullend geworden, grenzeloos is veranderd in begrensd. Het zou bij dit mooi algemeen-menselijke thema kunnen blijven, maar Van Dijk gaat politieker. Zodra het lijstje g-woorden wordt uitgebreid met 'Geert' en de bekendste politicus van Nederland daarmee de verbeelding binnenstapt, zijn de dansers vreemdelingen. Het open, welkome Nederland van daarnet is niet meer. Het vallen zet zich voort, maar nu op de vierkante meter. De dansers zijn uiterst dynamisch in hun sprongen en rollen, hun explosieve energie is bijna zelfvernietigend omdat ze geen kant op kan.


Het is ongebruikelijk in de dans om zo uitgesproken te zijn. Dat dwingt bewondering af. Tegelijkertijd ergert het ook. Het is allemaal zo helder en zwart-wit gesteld, dat je als kijker weinig ruimte voor eigen associaties krijgt. Echt problematisch aan Mensch is de lengte. De benauwenis gaat maar door, we krijgen zicht op een complete leefgemeenschap, tentoongesteld als in een glazen huis. Nog meer agressie, nog meer 'geitenbreiers' en 'groentesoep'. Het slaat compleet dood, de visuele pracht ten spijt. Jammer.


Mirjam van der Linden


----------------------------------


OPERA / Manon Lescaut * * * *

Concertgebouw, Amsterdam. Robeco Zomerconcert. Manon Lescaut van Puccini, door Zomeropera Alden Biesen o.l.v. Frank van Laecke en Federico Santi. 6/7.


Het verhaal van Manon Lescaut, Puccini's derde opera, is niet gespeend van melodrama. Vooral in de tweede helft, waarin Manon met haar geliefde Des Grieux in Amerika belandt en daar in de woestijn van dorst omkomt, druipt het ervan af. Maar er was geen componist die met zulk materiaal beter uit de voeten kon dan Puccini. Op door stuwende bassen voortgepompte harmonieën, bekleed met strijkersklanken van pluche en fondant, deponeren zijn zangers hun altijd meeslepende melodieën, gewoonlijk in de slipstream van indrukwekkend in octaven meespelende instrumentencombinaties.


In het Concertgebouw voegde zich daarbij woensdag bij wijlen een extra octaaf, geleverd door de hoorbaar meeneuriënde dirigent Federico Santi. Het zij hem vergeven, want de manier waarop hij het koor en orkest van Zomeropera Alden Biesen door de partituur loodste, was om door een ringetje te halen. Dat het geluid een beetje hard tegen de wanden ketste, was eerder te wijten aan het feit dat de zaal bijna halfleeg was. Blijkbaar is het publiek van de Robeco-zomerconcerten nog onvoldoende op de hoogte van de kwaliteit die de Zomeropera te bieden heeft. De landcommanderij Alden Biesen ligt in Vlaams Limburg, tien kilometer ten westen van Maastricht en daar wordt sinds 1998 elk jaar een opera opgevoerd. De organisatie stelt zich mede ten doel om jonge zangers en musici operaervaring te bieden.


De zangers die in het Concertgebouw aantraden waren anders bepaald geen kleintjes, en bovendien hadden ze al twintig scenische voorstellingen van Manon achter de rug. In Amsterdam deden ze het zonder decors, maar met kostuums en een aan de bescheiden manoeuvreerruimte aangepaste personenregie.


Indrukwekkend was vooral de vertolking van de titelrol door de Nederlandse sopraan Barbara Haveman, die in eigen land niet zo vaak te horen geweest is. Haveman beschikt over een vol, dragend geluid, en verleende de verschillende gestalten van Manon - van wufte levensgenietster tot afgetakelde vluchtelinge - de bijbehorende vocale kleuren.


Minstens zo opmerkelijk was het aandeel van de nog maar 27-jarige Belgische tenor Mickael Spadaccini als haar amant, de voornaamloze chevalier Des Grieux. Als Spadaccini zijn stralende, ongebroken geluid nog verder ontwikkelt zonder roofbouw op zijn stem te plegen, staat hem ongetwijfeld een luisterrijke carrière te wachten. Ook de andere grote partijen, die van Manons broer en de oude snoeper De Ravoir, waren met Emilio Marcucci en Piet Vansichen voortreffelijk bezet, terwijl het betrekkelijk kleine, fris klinkende koor bijdroeg aan de meeslepende, bijna roesverwekkende muzikale vermogens die Puccini in zijn latere opera's nog verder zou uitdiepen.


Frits van der Waa


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden