Recensies

THEATER / Oumi * * * *

Solovoorstelling als een klein eerbetoon aan de moeder.


'Ik stap eruit.' Het was een moeilijke beslissing voor acteur Nasrdin Dchar. Met trots had hij Mohammed gespeeld, in het eerste gedeelte van de toneelcyclus De geschiedenis van de familie Avenier van schrijfster Maria Goos. Maar als blijkt dat in het vervolggedeelte zijn personage zich als een fraudeur ontpopt, krijgt de acteur het letterlijk benauwd. Hoe kan hij, met zijn Marokkaanse wortels, een allochtoon spelen die als een dief wordt neergezet?


Dat voelt als verraad, aan zijn vader, aan dat verre vaderland. Aan het gezin dat in Steenbergen belandde, aan de ouders die elke cent opzij legden voor een huis bij terugkeer naar Marokko. Na een bedrukte zomer, hakt Dchar de knoop door: hij speelt niet mee in deel 3 en 4 van de cyclus bij Het Toneel Speelt. Hij schrijft Goos en regisseur Jaap Spijkers in 2007 een brief: 'Ik stap eruit.'


Nu staat Nasrdin Dchar in Oumi, een solovoorstelling die werd geschreven door Goos en geregisseerd door Spijkers. Het is een afwisselend ontroerend, geestig en relativerend stuk over loyaliteit, culturele achtergrond en familie, naar aanleiding van Dchars dilemma van toen; en over hoe hij daaruit een uitweg vond door wijze woorden van zijn moeder.


Oumi - 'Mijn moeder' in het Marokkaans - is dan ook een klein eerbetoon aan deze vrouw, zoals Goos eerder Smoeder schreef, een stuk over haar eigen (Brabantse) moeder en die van acteur Marcel Musters: liefdevol en met humor. De sfeervolle, bescheiden enscenering van Spijkers sluit daar mooi bij aan.


Moeder Habiba vindt het dan bijvoorbeeld helemaal niet zo'n geweldig plan dat zoonlief zich uit de productie terugtrekt. Naar haar idee legt hij een vreemde gevoeligheid aan de dag: er bestaan net zo goed Marokkaanse fraudeurs als, zeg, Nederlandse, en waarom zou je er niet gewoon één kunnen spélen. Kom nou. Beeldvorming tot daaraantoe, maar het onderscheid tussen goed en kwaad ken je zelf het best.


Voordat de moeder dit haar zoon duidelijk weet te maken, is er wel wat tijd verstreken, want oumi is wat betreft persoonlijke dingen niet echt spraakzaam, vertelt de zoon; maar op enig moment realiseert ze zich kennelijk de noodzaak tot het delen van het verleden. En zo is de voorstelling een (veelal puntig verwoord) verhaal van herinnering, verwondering, weemoed en veerkracht - ontwapenend en fris.


Karin Veraart


Bellevue, Amsterdam. Oumi door Bellevue Lunchtheater. Tekst Maria Goos; regie Jaap Spijkers, 8/4, tot 24/4. Bellevue.nl.

-------------------------------


MUZIEK / The Claudia Quintet * *

The Claudia Quintet is genoemd naar een wildenthousiaste fan. Volgens bandleider John Hollenbeck is het ook een goede naam vanwege het feminiene karakter. Geen machosolo's, egotripperij of arrogante houdingen, maar een zachtaardig bandgeluid zonder markante persoonlijkheden. Maar arrogante brutaliteit is nu precies wat dit ensemble mist.


Ingenieuze en intelligent in elkaar stekende composities vormen het fundament van dit Amerikaanse gezelschap, dat vijftien jaar terug vorm kreeg. Een variëteit aan melodieën en ritmes haken in en aan elkaar. Het gros is uitgeschreven en wordt gespeeld van het blad.


De jazzband, al geruime tijd aangevuld met pianist Matt Mitchell (+1), gaat heel beschrijvend te werk: achter elke klank zit een van tevoren bepaalde gedachte. De stukken lijken nauwgezet situaties, beelden en verhalen punt voor punt uit te leggen. Ruimte voor improvisatie is er wel, maar in beperkte mate en bovendien geregisseerd. Spontaniteit is ver te zoeken.


Hoewel The Claudia Quintet over fantastische muzikanten en een bijzonder originele bezetting (drums, contrabas, vibrafoon, accordeon, klarinet en piano) beschikt, blijft het allemaal kleurloos.


De Amerikaanse veelvraat John Zorn heeft vergelijkbare projecten waarbij de filmisch aandoende, gecompliceerde composities stiekem haarfijn zijn uitgeschreven. Maar zo klinkt het niet bij Zorn. De bandleden zijn een stuk vrijer zijn om zich te uiten en hebben de mogelijkheid te leunen op hun eigen sound.The Claudia Quintet mist deze flair, het klinkt gedwongen. Zeggingskracht is ver te zoeken en daardoor is het vooral droge kost.


Slechts een enkele keer wordt de schroom afgeschud, zoals tijdens de V-vogelvluchtimitatie. Als piepende vogels zweeft het sextet liefjes voort met telkens één zich afwisselende solerende leider die de punt van de V moet voorstellen. Ook spannend is bassist Drew Gress die net zo makkelijk melodieën als ritmes meepakt. Maar wat vooral blijft hangen is de ietwat treurige en zielloze sfeer. Helemaal als aan de tergend lange en saaie aankondigingen van Hollenbeck geen einde lijkt te komen.


Tim Sprangers


Lantaren/Venster, Rotterdam. The Claudia Quintet +1, 8/4. johnhollenbeck.com

-------------------------------


JEUGDTHEATER / Clyde & Bonnie * * * *

De man met de Bakkebaarden

Met het drama in Alphen aan den Rijn vers op het netvlies, krijgt het openingsgeluid van Clyde & Bonnie van De Toneelmakerij een bizarre lading. Maar toch, het is goed gekozen van regisseur Ad de Bont om een schietsalvo te insinueren, door de twee acteurs met hun vier pistolen op staal te laten roffelen of (later) een handvol kiezels tegen het metaal te laten ketsen. Eerst staan Chiem Vreeken en Laura de Boer nog stoer te poseren, als criminele filmhelden, in maatkostuum, stropdas en gleufhoed. Wachtend tot ze kunnen toeslaan. Maar dan, na de schoten en de schreeuw 'Krijg toch de tering, kloteklabakken!', stappen ze rustig naar voren om in korte, directe en geladen dialogen te vertellen hoe hun achtergrond wezenlijk in elkaar steekt. En hoe het zo ver heeft kunnen komen, dat ze, stapelverliefd en eeuwig trouw, binnen geen tijd in de voetsporen traden van hun naamgenoten uit de beroemde bankroverfilm uit 1967.


In hun wereld zit de ene vader onder de rokken van zijn dochter en weigert de ander zijn zoon op te vangen, nadat zijn moeder is doodgereden. 'Mensen die van je houden is een luxe', zegt Clyde. 'Je moet er niet afhankelijk van worden.' Huilen kan Bonnie niet. Vrijen wel. Om 15.00 uur kwam ze Clyde voor het eerst tegen, om 15.07 uur had ze het met hem gedaan op de achterbank van zijn auto.


De Toneelmakerij heeft een zinderende voorstelling gemaakt, voor tieners vanaf 15 jaar, van een gulzige (en bekroonde) tekst van de Oostenrijkse schrijver Holger Schober over de ondergang van twee jonge mensen.


Vreeken en De Boer zijn juist niet getypecast: hij oogt zacht en lief met zijn blonde haren en blauwe ogen; zij hard en androgyn met haar pezig dunne lijf. Dat maakt het des te fascinerend hoe ze zonder opsmuk verhalen over de shit in hun leven en hoe ze die spiegelen aan krimi's, boevenfilms en vooral aan elkaar. Laag voor laag pellen de acteurs de harde schillen van hun personages af, om aan het slot hun ziel door water en modder te halen.


Ook geïnspireerd door filmthrillers maar dan 'detectives' is de knap gemaakte voorstelling De Man met de Bakkebaarden (8+) van Beumer & Drost. Maurits van den Berg en Peter Drost wisselen razendsnel van rol en scène. Eerst spelen ze de afspraak van een zenuwachtige scriptschrijver die zijn detective komt pitchen bij een blasé televisiebaas. Daarna stappen ze, met behulp van filmdoek en schaduwtheater, deze speurdersserie in. Terwijl ze een serie moorden onderzoeken in de wereld van modeltreinverzamelaars, nemen ze alle bekende detectiveclichés op de hak. Van het haantjesgedrag op de plaats van delict en de onderlinge hiërarchie, tot de vingerafdrukken op het bewijsmateriaal. Regisseur Michael Helmerhorst houdt de vaart erin, door scènes snel te versnijden tot grappige achtervolgingen.


De Man met de Bakkebaarden is daarmee net zo verslavend als een goede Duitse krimi.


Annette Embrechts


Rozentheater, Amsterdam. Clyde & Bonnie door De Toneelmakerijtot 24/5, toneelmakerij.nl

Stadsschouwburg, Utrecht. De Man met de Bakkebaarden door Beumer & Drost, 4/3. beumerendrost.nl

-------------------------------


BEELDENDE KUNST / Magic Affairs * * */ The end of history and the return of History Painting * * * *

Een pretpark in Rwanda - het klinkt als een slechte boektitel, maar het is geen grap. In april 2007 kondigde de Rwandese zakenman Eugene Nyagahene aan dat Kigali City Park dat jaar nog zou verrijzen. Het grootste pretpark van Oost- en Centraal-Afrika moest het worden en het zou de wonden te helen die door de burgeroorlog en de genocide in de harten van de mensen geslagen waren.


Dankzij fotografe Anouk Steketee kunnen we zien wat er van terechtkwam: de paarden en gondeltjes voor de carroussel staan te vergaan, opgeslagen in half weggewaaid bolletjesplastic aan de oever van een kunstmatig aangelegd watertje. Geen casino kwam er, geen botanische tuin, geen vier bioscopen en al helemaal geen rollercoaster van een paar miljoen dollar. Rwanda heeft wel wat anders aan zijn hoofd.


Steketee (1974, Hoorn) maakte een serie foto's van pretparken op plaatsen in de wereld waar je ze niet verwacht, zoals in Rwanda. In Turkmenistan, Irak en Colombia kwamen ze wél van de grond. Ja, waarom ook niet?


Waar eerst een militaire basis van Saddam Hussein stond, is nu 'Dream City' verrezen en het effect is op z'n minst vréémd. Tegen een decor van vale bergen dat je nog kent uit de oorlogsbeelden wijst nu een 'Space Gun'naar de hemel.


De serie Dream City Series (2006-2010), genoemd naar dat Iraakse park, is het hoogtepunt van een compacte tentoonstelling in het museum voor moderne kunst Arnhem, waarin magisch realistische werken uit de collectie (onder andere Dick Ket en Carel Willink) gecombineerd worden met hedendaags werk. Drie jonge curatoren uit het 'Euregio'-curatorenproject 'smax' maakten de combinaties.


De foto's van Steketee hangen bij de schilderijen van Willink, Dick Ket (waarvan juist de meest realistische werken zijn gekozen) kreeg gezelschap van sculpturen van Heike Kabisch, die haar recept voor 'magie' wel een beetje makkelijk uitmelkt: kinderlijven met te grote, volwassen hoofden zien er al gauw eng uit.


Maar wat je ook ziet - de rare standpunten van Pyke Koch, de dreigende luchten van Willink - niets haalt het qua magie bij de gewone, realistische foto's van Steketee. Het gekke is dat er meer magisch realisme schuilt in een andere tentoonstelling in hetzelfde museum, die al eerder openging. The End of History and the Return of History Painting valt niet een-twee-drie uit te leggen. In ieder geval toont het wat de kunstenaar aan opties overhoudt nu er overal onmiddellijk instant beeld van de actualiteit te krijgen is. Wat voegt hij toe? Gebruikt hij nieuwsfoto's? Verhalen van ooggetuigen? Satire? Videobeelden van eenbewakingscamera die in sfumato worden gepenseeld? In handen van de Italiaanse schilder Nicola Verlato wordt een groep soldaten in Afghanistan (het schilderij heet Enduring Freedom) opgeschrikt door - ja, door wat?- een knal? Een sirene? De soldaten, in beeld gezet als op een podium, worden door hun houding (allemaal alert naar dezelfde kant gedraaid) een heroische beeldengroep in een zand-gouden licht.


Het is edelkitsch, zeker, maar ook 'magischer' dan alle opzettelijk zo bedoelde kunst.


Sacha Bronwasser


MMKA, Arnhem. Magic Affairs - Contemporary meets Magic Realists, t/m 19 juni. The end of history and the return of history painting, t/m 8 mei

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden