Recensies

Jeugdtheater

Zoek het lekker zelf uit: ***

Akademietheater, Utrecht


Zoek het lekker zelf uit, Het Beloofde Feest IV door Ilay den Boer, Het Lab en Het Huis van Bourgondië. Vanaf 10 jaar. 23/5. Tournee: 31/8 t/m 13/11. hetbeloofdefeest.nl


Eerst maakte hij een voorstelling over zijn Joodse moeder, toen zijn oma, daarna zijn vader en - niet vreemd - nu is zijn grootvader aan de beurt. Met dit verschil: deze vierde productie uit de succesvolle reeks Het Beloofde Feest is niet alleen voor volwassenen bedoeld, maar ook voor jongeren vanaf 10 jaar. Een gedurfde stap, want theatermaker Ilay den Boer plaatst in al zijn voorstellingen een persoonlijke problematiek over generatieconflicten en de zoektocht naar identiteit, in het licht van grotere vraagstukken als moraliteit, het lot van de Joden, en het Israëlisch-Palestijns conflict. Geen makkelijke kost, wel urgent. Goed voorbereide jongeren die iets van de Tweede Wereldoorlog weten, zullen begrijpen dat de vlucht van Ilay's opa van Duitsland naar het toenmalige Palestina, als jong jochie, beladen was. En dat het scheldwoord 'mof' extra pijnlijk was, dat zijn grootvader in het Beloofde Land naar zijn hoofd kreeg.


Op de vertrouwd amicale en vragenstellende manier trekt Den Boer zijn publiek de voorstelling in - en daarmee zijn familiegeschiedenis. Wie was jouw held en ben jij wel eens uitgescholden? Als hij vertelt over de nieuwe Joodse naam die zijn grootvader kreeg, geeft hij toeschouwers 'in een klasje' nieuwe namen. In het begin is zijn relaas nog doorspekt met jongensachtig avontuur. Hij adoreert zijn opa om diens originele speurtochten en unieke meubelontwerpen. Vol bravoure leegt hij een koffer - een erfstuk - met Hebreeuwse briefjes en initieert hij een wedstrijdje 'krukjes-van-opa-in-elkaar-zetten'.


Zijn kompaan en jeugdvriend Florian de Backere zit (met gebroken enkel) op een steiger vol muziekinstrumenten. Hij ondersteunt Ilay's relaas met (Joodse) mondharp, wanneer die energiek verstoppertje speelt en met melancholieke klarinetklanken als de herinneringen emotioneler worden. Samen maken ze zo een held van Ilay's opa, die ook nog een beroemd kinderpsycholoog was aan een door hem opgericht instituut voor getraumatiseerde kinderen.


Het dramatisch keerpunt ontstaat wanneer Den Boer in woede ontsteekt als Florian ook de Zionistische en moreel minder klare kanten van Ilay's grootvader aan de orde stelt. Waarom ging hij in het Israëlische leger? Wie heeft hij met die handgranaat vermoord? En hoeveel aandacht had hij voor de krassen op een kinderziel? Op dat moment laat Den Boer de teugels soms te veel vieren. De chaotische energie wint het dan van het theatraal raffinement en het manipulatieve overwicht op de complexe informatie. Maar hij blijft wel zijn toeschouwers brutaal bestoken met belangrijke vragen als 'Wat had jij gedaan wanneer...?'. Om het juiste antwoord op morele kwesties natuurlijk schuldig te blijven. Dat is ook waar Den Boer zijn jonge toeschouwers hebben wil. Niet voor niets heet dit deel: Zoek het lekker zelf uit.


Salsa

Oscar d'león: ****

Paradiso, Amsterdam


Oscar D'León, 28/5


Trotse papa Oscar D'León deelt mee dat dochterlief vandaag voor het eerst in Amsterdam zal meedansen en zingen. Applaus! Naast zijn twee zoons is zij de derde telg van de salsakoning uit Venezuela die vader in zijn voetsporen volgt. Sexy Adiaroz komt op in bikinitop en presenteert in een salsabuikdans triomfantelijk haar talent om alle rondingen onafhankelijk van elkaar te kunnen laten trillen.


Het is wat anders dan de eerste blokfluitrecital van je kroost. Oscar D'León is dan ook niet de eerste beste vader, maar El Sonero del Mundo, de sonzanger van de wereld. D'León combineert virtuositeit en spelplezier met een meer dan dertig jaar omspannend salsarepertoire en leeft met het motto: in uitbundigheid alles geven. De man heeft al vier hartaanvallen gehad, waarvan een op het podium.


Zijn veertienkoppige orkest is een geoliede machine. Hij geeft met wat gebaren de richting aan en gaat met een haarscherpe bocht van de ene rumba naar de andere merengue. D'León stuurt slechts wat bij en plant de route. Die bestaat uit zijn repertoire van klassiekers; hij laat zijn uitstapjes naar reggaeton van de laatste jaren live achterwege.


Wel heeft de salsabolide van het eerste uur nog wat moeite een hogere versnelling te vinden. Pas bij het speelse Calculadora komt alles op stoom met een dansje in formatie. Opstelling van links naar rechts: de zwetende percussionist - kleine maracas, grote buik -, de atletische achtergrondzanger, D'León zelf, die elke dreiging van een vijfde attaque onbekommerd wegschopt, en diens dochter, geheel opgetrokken uit glitter en glimlach. Plezier gaat van de een naar de ander totdat het overslaat naar het publiek dat bewijst dat je genoeg hebt aan een paar vierkante centimeters om te dansen.


Vanaf dan kan de geweldenaar alles maken, zelfs een paar misplaatste maten Rock Around The Clock. In Tito Puente's Oye Como Va zijn er percussieduels als zwaardgevechten en blazerssecties die wedijveren met de heerlijk harde chaos van honderd claxons in downtown Caracas. Uitrusten kan door het hoge tempo niet. Bijkomen moet tijdens de langzamere bolero's, waarin solotrompetjes lyrisch jammeren.


De showman stelt kracht, virtuositeit en een ongelooflijk improvisatievermogen in dienst van het grote feest en dienstbaar aan het publiek. Dat overhandigt op briefjes verzoekjes aan de meester. U vraagt en D'León zingt. Naast zijn eigen salsakrakers als Me Voy Pa' Cali voor de Colombianen, een volksliedje voor de Peruanen, bereikt hij met El Rey, een Mexicaanse traditional in driekwartsmaat een breekpunt. Het is dat ultieme moment waarop de goede zin wordt bezegeld met het universele symptoom van massagezelligheid: alle handjes gaan de lucht in.


Jazz

James Farm: ****

Bimhuis, Amsterdam


James Farm (Joshua Redman, Aaron Parks, Matt Penman, Eric Harland), 29/5.


Jahaa! Zo klonk de reactie van publiek en pers bij het bekendmaken van dé nieuwe supergroep binnen de jazzmuziek. Vier jonge Amerikaanse helden met een gigantische technische intelligentie en gelauwerd om hun gevoel voor lyriek en lust naar avontuur. 'James Farm' noemen ze zichzelf, met saxofonist Joshua Redman als bandleider.


'Contemporary bop' is de beste omschrijving van dit kwartet. Het laat horen dat bebop zich heeft ontwikkeld naar een veel organischer en melodieuzer geheel. Geen losse ritmesectie meer, die enkel piano of sax begeleidt en soms mag soleren. Ook bas en drums spelen melodieus. Iedereen is gelijk, de hiërarchie en taakverdeling is onbepaald. Dit kan gevaarlijk zijn. Je moet elkaar extreem goed aanvoelen in wat de een behoeft en wat je de ander kunt flikken.


In het Amsterdamse Bimhuis laat James Farm zien dat het deze elementen uitmuntend beheerst. Ze fungeren als Barcelona in de Champions League. Tikje hier, tikje daar. Zonder te kijken naar elkaar weten ze dat hun geniale passes zonder moeite worden opgevangen door een ander, die er nog iets mooiers van maakt. Als een gesmeerd collectief werkt het viertal aan een gezamenlijk doel. En dat is heerlijk om naar te kijken.


De composities, door alle vier geschreven, hebben vaak een filmisch karakter. Pianist Aaron Parks speelt hierin een flinke rol. Zijn dromerige begeleiding en romantische lijnen roepen een veelvoud aan fijne beelden op. Hij begeleidt zichzelf of anderen met links of rechts, het gaat allebei zo ontzettend makkelijk. Hoewel Redman de officiële leider van de band is, lijkt de invloed van Parks groter. Veel stukken klinken als een vervolg op Parks' Invisible Cinema (2008), met als hoogtepunt het prachtige Chronos. Ook niet raar, want de ritmesectie is dezelfde als van zijn eigen band.


Hoewel de onregelmatige en samengestelde maatsoorten zich over elkaar heen vouwen, blijft het geluid van James Farm zonder meer toegankelijk. Dit is vooral te danken aan de soepele bewegingen van elke muzikant. Zoals drummer Eric Harland, die speelt met een hoop plezier. Felle slagen op zijn snaredrums vormen een leidraad, net als het om het ritme verschuivende getikketik. Maar vooral bassist Matt Penman is de lenigheid zelfde. Hij voegt zich naar de piano, daagt de sax uit en zaait tegelijkertijd voor een toekomstige solo. Even het handje op de bas of lichtjes wrijvend over de snaren en vervolgens alle overgave in een kippenvelsolo.


Is dan alles perfect aan James Farm? Ja, zo lijkt het. Hoewel dat een aanmerking kan zijn. Het kwartet speelt op de top van zijn grootse kunnen. Alles is volmaakt en perfect. Misschien dat een randje, even juist net buiten de eigen grenzen, voor wat meer spanning kan zorgen, hoewel de ruim anderhalf uur durende set voorbijraast.


Klassiek

Verjaarsconcert Prinses Máxima: ***

Concertgebouw, Amsterdam


Verjaarsconcert Prinses Máxima


Von Weber, Rossini, Liszt. Daniel Barenboim, Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons, 27/5.


Prinses Máxima heeft afgelopen weekeinde haar verjaardag gevierd met een concert door het Koninklijk Concertgebouworkest. Al ver buiten het Amsterdamse gebouw aan de Van Baerlestraat kondigde het feest zich aan. Een cordon van motoragenten, verkeersregelaars en beveiligers zorgde dat de bijna voltallige koninklijke familie, de Argentijnse ouders van de prinses, buitenlandse prinsen en prinsessen, kabinetsleden en andere kopstukken uit de samenleving veilig het balkon van de wereldvermaarde concertzaal bereikten. Voor de gewone muziekliefhebber waren er detectiepoortjes en ijverig fouillerende mannen-met-oortjes.


De prinses is beschermvrouwe van het orkest en heeft ter gelegenheid van haar 40ste verjaardag het project 'Kinderen maken muziek' geïnitieerd. Haar streven is de jeugd aan het zingen en musiceren te krijgen. Samen met het Fonds voor Cultuurparticipatie en het Oranje Fonds werkt ze aan de uitwerking van haar plannen. In de Grote Zaal werd ze verwelkomd met een hartelijk Lang zal ze leven door het Concertgebouworkest en het publiek.


Met Carl Maria von Webers Ouverture Oberon begon het muzikale gedeelte echt. De toon werd gezet door de solohoornist Jasper de Waal. Met een betoverend zachte toon schudde hij de drukte van de feestelijkheden af en won de magie van de klank het van de cameraploegen en heen en weer lopende royaltyjournalisten.


Chef-dirigent Mariss Jansons schroefde in het snelle vervolg van de compositie het tempo flink op. Aangevuurd door een rijtje slagwerkers moesten de strijkers hun best doen de rappe nootjes op hun plek te krijgen. Ook in de tweede ouverture, Guillaume Tell van Gioachino Rossini, zette Jansons de tegenstellingen in het stuk fel aan.


De solist van de avond, de van oorsprong Argentijnse pianist Daniel Barenboim, legt al decennialang de nadruk op zijn dirigeercarrière. Het pianospelen heeft hij in die periode sterk teruggebracht. Die twee kanten van zijn muzikale persoon kregen hun weerslag in zijn uitvoeringen van het Eerste en Tweede pianoconcert van Franz Liszt.


Barenboim-de-dirigent liet ingetogen momenten van grote klankschoonheid horen, Barenboim-de-pianist kon het vuurwerk van de aartsvirtuoos Liszt niet bijbenen. Ter ere van Máxima kwam er nog een derde, verrassende kant van de oude maestro naar boven. Na het dankwoord van de prinses stroomde er volkomen onverwacht een tango uit zijn vingers. Die leidde deze keer niet tot tranen, maar wel tot een persoonlijk applaus van de Argentijnse prinses voor de Argentijnse pianist.


Wereldmuziek

Gipsy Festival

Interpolistuin, Tilburg


15de International Gipsy Festival. 27 t/m 29-5.


Het Gipsy Festival in Tilburg vierde afgelopen weekend het vijftienjarig bestaan met een nieuw initiatief: de eerste Dutch BalkanBlues Contest, een competitie waarbij acht Nederlandse Balkan-georiënteerde bands tegen elkaar in het strijdperk traden.


Voor die gelegenheid was het festivalterrein op zaterdag bovendien gratis toegankelijk. Onder de deelnemers bevonden zich zowel gelouterde veteranen als De Coup en Waarschuwing voor de Scheepvaart, alsook (relatief) jong talent als L'Chaim en Kasha Nasha. De prijs die de groep Amariszi 's avonds in ontvangst mocht nemen, bestaat uit een artiest naar keuze uit de wereld van de balkanmuziek, die zal worden gecontracteerd voor een masterclass en een gezamenlijk optreden met de winnaars tijdens de 16de editie van het Gipsy Festival, eind mei volgend jaar.


De traditionele festivalzondag bracht weliswaar zonneschijn, aangename temperaturen en meer publiek dan gebruikelijk, maar in kwalitatief opzicht een minder consistent beeld dan de competitie. Als hun tent vorig jaar niet tijdens een dramatisch noodweer middenin hun optreden was weggewaaid, hadden de leerlingen van de sinti muziekschool, begeleid door het orkest van Roma Mirando, beslist nog geen plekje op het hoofdpodium gekregen.


Ernstiger was de wisselvalligheid waardoor het optreden van Kálmán Balogh & the gipsy cymbalom band uit Hongarije werd geplaagd. Waarom stuur je twee uitstekende vocalisten van het toneel om samen met je violist/trompettist een liedje te zingen, terwijl geen van beiden over een zangstem beschikt?


Met de afsluitende Balkan Brass Battle door de twee beste blaasorkesten van oostelijk Europa zat het wel snor. Het eindigde uiteraard in een vriendschappelijk gelijkspel, al was toen allang duidelijk dat Fanfare Ciocarlia uit Roemenië het qua raffinement en uitgekiende arrangementen toch moet afleggen tegen het Servische koper van Boban Markovic en zijn zoon Marko, die bovendien bewees een voortreffelijk zanger te zijn.


Aangenaam tegendraads was de muzikale duit die de groep NO blues in het festivalzakje deed met haar weidse klankpalet, dat zich uitstrekt van het Midden-Oosten tot diep in het Amerikaanse 'heartland'. Bovendien waren er heel wat verbaasde blikken richting het podium, want veel gipsyfestivalgangers hadden blijkbaar nog nooit een ûd (Arabische luit) of dobro (metalen resonatorgitaar) gezien.


Verrassend hoogtepunt van het festival was een spectaculair optreden van de Turks-Oostenrijkse Fatima Spar met haar Freedom Cries uit Wenen. Niet alleen hip en trendy en met een gelikte show, maar ook verfrissend muzikaal en bovendien innemend en overrompelend, dankzij de sprankelende bühnepersoonlijkheid en de formidabele zangcapaciteiten van La Spar zelf.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden