Rebellen rekenen op zwakke zenuwgestel van de NAVO

Acht jaar bleef Macedonië vrij van geweld. Tot februari. Toen begon een handvol rebellen met een gewelddadige campagne voor de rechten van Albanezen in Macedonië....

Van onze buitenlandredacteur Arnout Brouwers

Het Westen houdt zich intensief bezig met de crisis, en probeert te leren van de fouten die in Bosnië en Kosovo zijn gemaakt. Dus luidt het parool: geen tolerantie voor geweld en geen onderhandelingen met de aanstichters ervan. Tenminste, zo luidt de retoriek van NAVO-chef Robertson die de rebellen als 'extremisten' en 'misdadigers' betitelt.

Die moet verhullen dat het bondgenootschap, geconfronteerd met nieuwe agressie op de Balkan, drie opties heeft - terugvechten, indammen en toegeven - en kiest voor de laatste twee. Voor de eerste - dwingend optreden - ontbreekt het aan wil, urgentie en draagvlak. Het resultaat is dat de rebellen, hoewel ze ontbreken aan de onderhandelingstafel in Ohrid, zelf de uitkomst van het conflict kunnen bepalen.

In het akkoord van Ohrid hebben de Albanese Macedoniërs de rechten gekregen waarvoor de rebellen zeggen te strijden. Nu moet blijken of ze de waarheid spreken - of toch meer willen, bijvoorbeeld de deling van het land. Liefst, zoals in Bosnië en Kosovo, bewaakt door een internationale troepenmacht.

Een van de voorwaarden voor een NAVO-waarnemersmissie die rebellenwapens moet inzamelen, is dat de Albanese strijders amnestie wordt verleend. Anders zouden ze hun guerrillatechnieken weleens op NAVO-doelen kunnen gaan uitproberen. 'Daarom', zei een westerse diplomaat deze week, 'moet het akkoord de juiste veiligheids- en amnestiebepalingen bevatten.' Het is het logische gevolg van de gekozen strategie: als de agressor - hoe relatief onbetekenend ook - niet kan worden aangepakt, dan moet hij worden afgekocht.

Zoals eerder op de Balkan, wordt de effectiviteit van de onderhandelaars ernstig belemmerd door het ontbreken van een geloofwaardige militaire afschrikking van de partijen. Zij zijn met een lastige opdracht op pad gestuurd: bezweer de crisis, red onze eer als vredebewaarder, met als uitgangspunt dat onze troepen nooit bij gevechtshandelingen betrokken mogen raken. Dat terwijl de geschiedenis ligt bezaaid met conflicten die bewijzen dat diplomatie die niet wordt gesteund door macht, ernstige beperkingen kent.

Hoewel de internationale rechtsnormen de partijen weer om de oren vliegen, weten de rebellen dat het Westen in Macedonië vooral strijdt voor de veiligheid van de eigen troepen, het behoud van de logistieke aanvoerlijn door Macedonië en zijn geloofwaardigheid als vredesbewaarder.

Aan de onderhandelingstafel betekent dat een ongelijke strijd, ten gunste van de (afwezige) rebellen. Westerse landen hebben grote invloed op de Macedonische regering, die economisch (en steeds meer ook militair) afhankelijk is van de bemiddelaars. Maar een instrument om het gedrag van de rebellen te beïnvloeden, ontbreekt. Daarom bepalen de Albanese strijders of, en zo ja wanneer, de strijd wordt gestaakt.

De NAVO-landen zijn vanaf hun eerste grote vredesmissie op de Balkan bezig het aantal militairen zo snel mogelijk weer te verminderen. Maar zij worden tegengewerkt door de erfenis van hun eigen interventies. In Bosnië is dat een 'bevroren slagveld' en een de facto scheiding langs etnische lijnen. In Kosovo is het de belofte van onafhankelijkheid voor de Albanezen, de wrok van de resterende Serviërs en de onwil van de NAVO om oud-UCK-strijders te ontwapen.

Na zes maanden Albanese revolte wordt duidelijk hoe het kon dat een groepje 'bandieten' in Macedonië met succes de wapens opnam, hoewel de glimmende tanks van de NAVO op luttele kilometers afstand de vrede aan het bewaken waren.

De Albanese rebellen hebben de NAVO leren kennen als reus op lemen voeten. Als alliantie met machtige bommen maar - als het op oorlogvoering aankomt - een zwak zenuwgestel dat bestaat uit negentien democratisch gekozen regeringen. Wiens achilleshiel niet in de militaire kracht ligt, maar in de (begrijpelijke) aarzeling van post-industriële samenlevingen om risico's te lopen, zeker als het eigen voortbestaan niet op het spel staat.

Het is de muur waar alle westerse onderhandelaars en generaals op stuiten bij hun pogingen een crisis te beslechten: die tussen hun eigen welvaartsmaatschappijen, die na een met bloed doordrenkte geschiedenis 'de oorlog voorbij' zijn, tegenover verscheurde maatschappijen waar het gevecht om de vervolmaking van de eigen heilstaat de aansluiting bij de post-industriële wereld in de weg staat.

Voor het eerst in de geschiedenis is de meeste militaire kracht in handen van democratische landen, die beschroomd zijn geweld te gebruiken. Dat is weliswaar een gunstige ontwikkeling, maar wel één die strikte beperkingen oplegt aan elke poging tot conflictbeheersing. Zo werkt de NAVO nu met vredeshandhaving als 'kerntaak', maar met dusdanig beperkte militaire opties dat ordeverstoorders hun geweld vaak snel kunnen omzetten in klinkende politieke winst.

Het verklaart waarom de Albanese rebellen tot dusver alleen successen hebben behaald. Het Macedonische leger is uitgelokt tot bombardementen op dorpen, die niets opleverden behalve gezichtsverlies in binnen- en buitenland. De NAVO zelf kon of wilde de aanvoerlijnen van de rebellen vanuit Kosovo niet blokkeren, en liet weken achtereen weten 'geen mandaat' te hebben voor Macedonië. Wel werden de verenigde democratieën het eens over een wapeninzamelmissie in het land. In ieder geval géén vredesafdwinging, haastte Robertson te verklaren. De aarzelende toename van westerse betrokkenheid loopt, net als in Bosnië en Kosovo, achter bij de veranderingen op de grond.

De hoop van de 'internationale gemeenschap' blijft gericht op een wankel politiek akkoord. Nu het op papier zover is, hoopt EU-gezant Léotard dat de rust zal terugkeren in Macedonië ('al is de situatie er erg ingewikkeld'). Zijn wens wordt gedeeld door politici in de negentien hoofdsteden. Het is, zoals een NAVO-woordvoerder het formuleerde, 'een kwestie van vertrouwen' in de goede afloop. Want over een 'plan B', waarin het akkoord niets waard blijkt en het land verder afglijdt in een burgeroorlog, durven de NAVO-regeringen niet na te denken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden