Rebellen Atjeh laten eis tot onafhankelijkheid vallen

De Beweging Vrij Atjeh (GAM) ziet af van haar streven naar een onafhankelijk Atjeh. Na ontmoetingen met Atjeese groeperingen in Zweden heeft de leiding van de GAM een verklaring uitgegeven waarin staat dat een duurzame vrede in Atjeh alleen kan worden bereikt als de bevolking het recht krijgt haar eigen...

Met die concessie heeft de GAM aan de vooravond van een nieuwe, en wellicht laatste, onderhandelingsronde het grootste obstakel weggenomen dat een vredesverdrag in de weg heeft gestaan.

In de verwachting dat er nu eindelijk spijkers met koppen kunnen worden geslagen, heeft de Indonesische regering haar afvaardiging naar het overleg in de Finse hoofdstad Helsinki voor het eerst aangevuld met een aantal militairen. Drie hoge officieren, onder wie generaal-majoor Bambang Darmono die een offensief tegen de GAM heeft geleid, zullen 'technische afspraken met betrekking tot de veiligheid' moeten maken. Die afspraken betreffen het terugtrekken van Indonesische troepen en het ontwapenen van de GAM.

Het verzet in Atjeh is begonnen in 1976. De eerste acties van de GAM werden bloedig neergeslagen en de top van de GAM vluchtte naar het buitenland. Leider Hasan di Tiro vestigde zich in Zweden met een 'regering in ball i n g s ch a p ' . In Atjeh ging de gewapende strijd door. De provincie werd onder militair bewind gesteld en werd het toneel van een bloedige

oorlog, die aan meer dan vijftienduizend mensen het leven heeft gekost. Zowel het Indonesische leger als de GAM heeft zich schuldig gemaakt aan wreedheden, moorden, ontvoeringen en afpersing .

Na de val van de dictatoriale president Soeharto in 1998 kreeg de bevrijdingsbeweging in Atjeh vleugels. Op een massabijeenkomst in de hoofdstad Banda Atjeh eisten honderdduizenden Atjeeërs een referendum waarin zij over hun toekomst zouden kunnen beslissen. De toenmalige president Wa -hid zinspeelde op onafhankelijkheid en zijn opvolgster, Megawati Soekarnoputri, verklaarde dat er 'nooit meer een druppel bloed' zou vloeien in Atjeh. Een eerste vredespoging mislukte echter, als gevolg van wederzijds wantrouwen. Daarop ontketende Megawati in 2003 een bloedig militair offensief. De gevechten gaan door tot op de dag van vandaag.

Het was de tsunami van 26 december vorig jaar die het pad effende voor de vredesbesprekingen in Helsinki. Het zwaar getroffen Atjeh (alleen hier al vielen 170 duizend doden) wilde worden verlost van de slepende oorlog.

De onderhandelingen bleven echter steken, met als belangrijkste struikelblok de weigering van de GAM af te zien van onafhankelijkheid. Maar na twee gespreksrondes sprak de GAM ineens van 'een verregaande vorm van zelfbeschikking'.

Daar is de cruciale zinsnede 'binnen de context van Indonesië' aan toegevoegd.

De verdere onderhandelingen zullen vooral moeten gaan over de invulling van de autonomie. Op papier heeft de provincie al een autonome status, maar in de praktijk maakt Jakarta er nog altijd de dienst uit. De GAM wil een eigen politieke partij oprichten en daarmee deelnemen aan de lokale en provinciale verkiezingen waarin de Atjeeërs hun eigen vertegenwoordigers kiezen. De Indonesische regering wil niet zo ver gaan. GAM-leden mogen wel deelnemen aan de verkiezingen, maar als lid van een bestaande, landelijke politieke partij .

Een ander punt van onderhandeling zal de overgangsperiode zijn, waarin GAM wordt ontwapend en het Indonesische leger zich terugtrekt in de kazerne. Een delegatie van de Europese Unie is al in Atjeh geweest om de komst van internationale waarnemers voor te bereiden, die zullen toezien op de naleving van het akkoord.

Hen wacht een moeizame taak. Een vorige vredespoging mislukte omdat noch het leger, noch de GAM zich aan de afspraken hield. Beide partijen vinden het moeilijk een einde te maken aan een oorlog die behalve veel ellende ook veel geld heeft opgeleverd. De strijd vormt een dekmantel voor afpersing, diefstal en illegale handel - praktijken waarmee in Atjeh miljoenen worden verdiend.

Hoe lang de onderhandelingen in Helsinki zullen duren is niet bekend. De regering in Jakarta heeft aangekondigd dat dit de laatste ronde is, en dat die in ieder geval vóór 17 augustus, de Indonesische bevrijdingsdag, moet zijn afgesloten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden