REPORTAGE

Rebellen Aleppo in de tegenaanval

'Geen eten, geen brandstof, geen medicijnen'

Er dreigt een humanitaire ramp in de Syrische stad Aleppo na de omsingeling door Assads leger. Maar het verzet is niet gebroken; strijders schoten een Russische helikopter neer.

Op een foto verspreid door de rebellen van Jabhat Fatah al-Sham is een explosie te zien; het zou een zelfmoordaanslag zijn op de al-Hikmah-school waar het regeringsleger het hoofdkwartier had. Beeld epa

Wie trekt er aan het langste eind in Aleppo? Het oosten van de stad werd eind vorige week door het Syrische regime omsingeld en voor de 300 duizend achtergebleven burgers dreigt een humanitaire noodsituatie - zonder voedsel en medicijnen. Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) zei te vrezen voor een nieuw 'Srebrenica', waarbij de internationale gemeenschap toekijkt zonder iets te doen.

Maar de vraag is of de omsingeling standhoudt. De extremistische rebellen van Jabhat Fatah al-Sham (voorheen Jabhat al-Nusra) en Ahrar al-Sham zijn, samen met brigades van het Vrije Syrische Leger, een verrassingsaanval begonnen in het zuidwesten van de stad. De marges zijn daar klein: op sommige plekken zijn de rebellen maar enkele honderden meters weg van de omsingelde enclave. Het regime heeft een aantal cruciale wegen in handen, en stuurt nu in hoog tempo versterkingen.

Terreinwinst

Ondanks hevige bombardementen van Syrische of Russische gevechtsvliegtuigen boekten de rebellen volgens waarnemers een kleine terreinwinst op zondag en maandag. Ze claimden onder meer de verovering van al-Hikmah, een schoolgebouw dat door troepen loyaal aan Assad werd gebruikt als militair hoofdkwartier.

Aleppo was voor de oorlog met twee miljoen inwoners de grootste en economisch belangrijkste stad van Syrië. Er heerst sinds 2012 in impasse: het westen staat onder controle van het regime, het oosten van verschillende rebellenfacties. Valt de stad, dan boekt president Bashar al-Assad zijn grootste overwinning sinds het begin van de burgeroorlog vijf jaar geleden, en kantelen de verhoudingen definitief in zijn voordeel. Omgekeerd geldt: als de rebellen de omsingeling doorbreken, zullen zij op hun beurt proberen west-Aleppo te omsingelen.

Het zijn angstige uren voor de Syrische burgers die klem zitten in de oostelijke enclave. Sinds afgelopen donderdag, toen dit deel van de stad werd omsingeld, kunnen vrachtwagens met hulpgoederen hen niet meer bereiken. Ook dreigt een tekort aan medische hulp, na talloze bombardementen op klinieken.

Nogmaals een foto verspreid door de rebellen van Jabhat Fatah al-Sham. Het zou hier gaan om de tweede zelfmoordaanslag op de al-Hikmah-school waar het regeringsleger het hoofdkwartier had. Beeld epa

Geen kant op

'In rebellengebied zijn nog maar twee ziekenhuizen operationeel', zegt Abdulkarim Ekzayez, een arts voor Save the Children. Hij ontvluchtte Aleppo al eerder, maar heeft nog dagelijks contact met zijn collega's ter plaatse. 'Tientallen artsen wachten buiten de stad op toestemming om Aleppo binnen te gaan, maar tot nu toe worden ze geweigerd.'

Burgers kunnen geen kant op zolang de strijdende partijen geen akkoord bereiken over het instellen van (bijvoorbeeld) humanitaire corridors. Een voorstel van Moskou en Damascus om hun vrije doorgang te bieden naar het door het regime gecontroleerde deel, werd door de Verenigde Naties en het Rode Kruis verworpen. Volgens de hulporganisaties is daar ook een akkoord met de rebellen voor nodig.

'In de ogen van Syriërs hebben de VN gefaald', zegt analist Emile Hokayem van het International Institute for Strategic Studies in Londen. 'Het is een coalitie van jihadisten die nu de humanitaire nood in Aleppo probeert te verlichten. Op hen hebben burgers nu hun hoop gevestigd.'

'We hebben onszelf klem gezet in Syrië'

Speciaal gezant voor Syrië Koos van Dam houdt er maandag mee op.De Volkskrant sprak met hem (+) over de rol die Nederland heeft gespeeld in het oplossen van het Syrische conflict: 'Ik vind dat je met het regime moet praten'.

Humanitaire nood als tactiek

Aan voedsel, medicijnen en brandstof is in het oosten een groot tekort. Over drie weken, waarschuwde VN-gezant De Mistura, zijn de voorraden mogelijk op. Gevreesd wordt dat het regime van Assad de humanitaire nood gebruikt als tactiek om de rebellen tot overgave te dwingen - een tactiek die het eerder met succes toepaste bij het beleg van Homs in 2014.

Zelfs al krijgen de burgers een vrije doorgang, dan nog is de vraag waar zij heen kunnen. Turkije heeft de grens voor vluchtelingen gesloten. 'De internationale hulpgemeenschap is slecht voorbereid op de verplaatsing van 250 duizend mensen', schreef Ben Parker, tot 2012 hoofd van de humanitaire tak van de VN in Syrië. Parker verwees in een opiniestuk dit weekend naar de Iraakse stad Falluja. Toen enkele tienduizenden mensen die stad ontvluchtten, strandden zij in erbarmelijke condities in de woestijn.

De Russen beweren dat ruim driehonderd burgers toch van de corridors gebruik hebben gemaakt, maar lokale bronnen spreken dat tegen. Dokter Ekzayez: 'Inwoners wantrouwen de corridors omdat ze zijn geïnitieerd door de autoriteiten. Die maken deel uit van het conflict. Mensen voelen zich daardoor niet veilig.' Volgens Ekzayez werd een vrouw met kind eind vorige week doodgeschoten, toen ze bij de wijk Bustan al-Qasr de enclave uit wilde vluchten.

Brandende autobanden

Ook ten noorden van Aleppo en op het platteland rondom de stad werd maandag hevig gevochten. Bij Saraqib, 25 kilometer ten zuiden in de provincie Idlib, schoten rebellen een Russische Mi-8 transporthelikopter neer, waarbij alle vijf bemanningsleden omkwamen.

Volgens het Russische ministerie van Defensie had de helikopter humanitaire goederen afgeleverd in Aleppo, maar dat werd door anderen betwist. Het gaat om het dodelijkste incident voor de Russen, sinds ze in oktober vorig jaar militair intervenieerden. Op filmpjes was te zien hoe rebellen een van de lichamen als trofee meesleepten.

In delen van Aleppo steken burgers nu autobanden in brand in de hoop dat de vrijkomende rookpluimen het zicht van de piloten boven de stad belemmeren. 'Een no-fly zone van eigen makelij', zoals lokale activisten dat noemen. 'De Verenigde Staten hebben het steeds over onderhandelingen, maar daarmee bereik je op dit moment niets', zegt Aref (28, niet zijn echte naam), vijf maanden geleden gevlucht uit Aleppo. 'Er is concrete actie nodig. Nu meteen.'

Tuin

De situatie in zijn geboortestad is nooit zo nijpend geweest. 'Er is geen eten, geen brandstof, er zijn geen medicijnen. De straten zijn uitgestorven. Mensen blijven binnen uit angst voor de vele sluipschutters en luchtaanvallen. Ook rijden er door het benzinetekort geen auto's meer.'

Zijn familie vluchtte vier jaar geleden al naar Turkije. Zijn vrouw en twee jonge kinderen wonen sinds vier maanden in Duitsland. Shasho bleef. 'Mijn broer is vermoord', verklaart hij via Facebook. 'Ik heb veel vrienden verloren. Deze revolutie is niet voor niets geweest. Ik blijf tot het einde. Ja, ik geloof nog steeds in een overwinning.'

Over het voedsel- en watertekort maakt hij zich niet al te veel zorgen. 'We vinden altijd een oplossing. Inwoners in Aleppo zijn inventief geworden na vier jaar oorlog. Er is nu geen brood, maar dan eten we toch wat anders? Samen met buurtbewoners onderhoud ik een tuin, waar komkommers, aubergines en spinazie groeien. Geen bom die dat tegenhoudt.'

'Zo kunnen piloten hun doelwitten niet zien'

Het chatgesprek is nog maar net begonnen als hij plotseling weg moet. 'Ik heb een belangrijke klus', schrijft de 27-jarige Younes Shasho op Facebook Messenger. Een uur later is hij terug. 'Ik heb even wat autobanden in de fik gestoken.' Als bewijs stuurt hij foto's. Daar liggen ze op straat in Salaheddine, een oppositiewijk in het belegerde Oost-Aleppo. Grote, zwarte rookpluimen kringelen de lucht in.

'We hebben ze in brand gestoken met plastic, want de benzine in de stad is op. Daardoor stinkt onze wijk nu heel erg. Dit is de enige manier om de luchtaanvallen tegen te houden. De piloten kunnen hun doelwitten nu niet meer zien.'

Shasho studeerde voor de oorlog toerisme aan de Universiteit van Aleppo. Hij moest stoppen nadat het regime hem had opgepakt wegens deelname aan anti-regeringsdemonstraties. Zoals zoveel Syrische jongeren ging Shasho foto's maken van 'de misdaden van Assad'. Ook begon hij een YouTube-kanaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.