Rebel van Wenen ziet missie als volbracht

DE BEKLIMMING van de Mont Blanc in de Franse Alpen ging Jörg Haider het afgelopen weekeinde goed af. Althans, zijn verblijf op het grondgebied van een van zijn grootste criticasters binnen de Europese Unie verliep geruisloos....

Mogelijk dat Haider na die bergtocht woensdag naar Brussel durfde af te reizen. Er was een overleg van regionale leiders in de EU. De gouverneur van de Oostenrijkse deelstaat Karinthië had in februari nog een dergelijke bijeenkomst gemeden; de anti-Haiderstemming was toen op een hoogtepunt. Ophef was er gisteren in Brussel. Maar die richtte zich tegen de journalisten die in groten getale aanwezig waren.

Twee maanden zijn er verstreken sinds extreem-rechts aan de macht kwam in Oostenrijk. Rond de persoon van Jörg Haider is het na die eerste rumoerige weken rustiger geworden, niet in de laatste plaats als gevolg van diens eigen aankondiging zijn functie van partijleider neer te leggen. 'Een tactische manoeuvre', luidde het commentaar in en buiten Oostenrijk. Begin deze week bracht Haider de achterdochtigen aan het twijfelen met zijn uitspraak dat hij geen nationale politieke ambities meer koestert. Wie daaraan twijfelt maakt volgens hem een 'beoordelingsfout'.

De vraag is wat Haider, die de extreem-rechtse FP & Ouml; heeft groot gemaakt, zal doen als zijn partij op termijn niet blijkt te profiteren van haar regeringsmacht. Het is nog te vroeg om daar iets zinnigs over te zeggen, maar de eerste tekenen zijn niet gunstig. De FP & Ouml; is twee maanden na de vorming van een coalitie met de conservatieve ÖVP van bondskanselier Schüssel fors gedaald in de kiezersgunst. Bij de verkiezingen een half jaar geleden behaalde zij 27 procent van de stemmen, nu zou 17 procent van de Oostenrijkers op extreem-rechts stemmen.

Daags na het aantreden van de nieuwe regering was van een electorale val nog niets te bespeuren. Het terugtreden van Haider kan van invloed zijn. Nu hij zijn missie als rebel van Wenen als volbracht ziet - de almacht van socialisten en conservatieven is doorbroken - zijn hij en zijn partij minder aantrekkelijk geworden voor de vele proteststemmers onder de FP & Ouml;-aanhang.

Daar komt bij dat de FP & Ouml;'ers in het kabinet cruciale posten op binnenlands terrein bezetten, zoals financiën en sociale zaken. Zij moeten onaangename maatregelen uitdragen, die extreem-rechts met de conservatieven zijn overeengekomen. Voor een deel betreft het maatregelen waar de FP & Ouml; nog tijdens de verkiezingscampagne tegen was, zoals verhoging van de benzineaccijns en van de pensioengerechtigde leeftijd. Vooral het laatste plan veroorzaakt veel onrust. Leraren, politieagenten, gemeenteambtenaren en spoorweg- en ziekenhuispersoneel bereiden stakingen voor. Donderdag worden de eerste acties verwacht.

Opvallend is dat de conservatieven in populariteit stijgen bij de kiezers. Hun aanhang is sinds de verkiezingen gegroeid en volgens onderzoeksbureaus zouden zij bij verkiezingen nu de grootste partij zijn, in plaats van de derde. Bondskanselier Schüssel, twee maanden geleden nog verguisd omdat hij extreem-rechts aan de macht hielp, oogst nu veel lof. De populairste minister is ÖVP'er Benita Ferrero-Waldner. Zij is het die, verbaal gesteund door Schüssel, het verkrijgen van goodwill in de EU en beëindiging van de boycotmaatregelen tot haar levenstaak lijkt te hebben gemaakt.

Intussen doet Schüssel er alles aan zijn regering in het zadel te houden, nu extra gemotiveerd door de gunstige peilingen. Hij organiseert informele borrelavonden met zijn ministers, coacht de onervaren FP & Ouml;-ministers, staat tijdens zijn wekelijkse persconferentie altijd samen met zijn extreem-rechtse vice-kanselier Riess-Passer achter de microfoon. De EU-landen met hun boycot zullen de omstreden coalitie niet kunnen breken, als het aan Schüssel ligt.

De vraag is wat er gebeurt als Oostenrijk voor het eerst in zijn naoorlogse periode wordt getroffen door sociale onrust. De regering komt dan van twee kanten onder druk te staan. Schüssel moet bewijzen of zijn coalitie daartegen bestand is. Ook zal blijken of Haider nog steeds van zins is zich louter met Karinthische problemen bezig te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.