Nieuwsanalyse Nepleerlingen op school in Veenendaal

Reality-tv is nooit authentiek, maar nepleerlingen op een school? De grenzen zijn aan het verschuiven

Met de nepleerlingen op het Christelijk Lyceum Veenendaal maakten tv-producenten opnieuw een verkeerde inschatting, menen experts. ‘Niets lijkt meer heilig, elke situatie leent zich nu voor een mogelijk reality-programma.’

Leerlingen van het CLV protesteren tegen inzet van ‘nepleerlingen’ voor een tv-programma van RTL. Ze voelen zich bedrogen door schooldirectie, die toestemming voor dit programma had gegeven, de opnamen zijn inmiddels gestaakt. Beeld Herman Stöver

Daar zat hij ineens, dinsdagochtend het tweede lesuur, bij maatschappijleer: de blonde Paolo. Een nieuwe leerling op het Christelijk Lyceum Veenendaal (CLV). Zijn klasgenoot Dave Roks (17) vond hem er wel wat oud uit zien voor een vijfdeklasser. Hij leek eerder een stagiair. En dan die Robin, in een andere klas, ook nieuw. Robin had al een tattoo, dat waren ze op deze school in de biblebelt niet gewend.

Het onderbuikgevoel van de scholieren klopte, bleek donderdag. Paolo, Robin en drie anderen zijn ‘nepleerlingen’. Twee weken geleden werden ze door de makers van het RTL-realityprogramma Klasse op de scholengemeenschap geplaatst om door hun ogen ‘een beter beeld’ te krijgen ‘van wat zich werkelijk afspeelt op school’.

De directie van het CLV had van tevoren toestemming van ouders en leerlingen gevraagd om een ‘documentaire’ te draaien op de school. Maar zelfs de docenten wisten niet dat er voor dat doel vijf acteurs in de klassen zouden worden geïntroduceerd. Toen donderdag werd onthuld dat de nieuwe leerlingen ‘nep’ waren, reageerden ouders en leerlingen woest. Een school zou toch bij uitstek een veilige plek moeten zijn.

Auditie

‘Ons vertrouwen is beschadigd’, zegt Xander Schut (18). Hij zit in 5 havo en is voorzitter van de leerlingenraad. ‘Het was al raar dat een van de nieuwe leerlingen zomaar mocht meedoen met de musical, terwijl iedereen auditie had moeten doen en sommige kinderen waren afgewezen. En er waren bijvoorbeeld vriendengroepen die probeerden de nieuwelingen bij hun groep te laten komen. Dan voel je je nu echt bedonderd.’

Vrijdagmiddag leidde het nieuws tot protesten op het schoolplein, daarbij werd ook vuurwerk afgestoken. De directie zag zich gedwongen alle kinderen vrijdagmiddag, na de eerste pauze, naar huis te sturen.

Opnieuw maakten televisieproducenten een verkeerde inschatting van waar voor publiek en deelnemers de grenzen liggen van reality-tv. Dat gebeurde eerder bijvoorbeeld met het programma Project P, waar gepeste leerlingen met een verborgen camera medescholieren filmden. Een middelbare school tekende bezwaar aan bij de rechter. Met succes: de aflevering mocht niet worden uitgezonden. Maatschappelijke ophef was er in 2012 ook over tv-producent Eyeworks die 35 camera’s ophing op de spoedafdeling van het VU medisch centrum. Niet alle patiënten was om toestemming gevraagd, het programma werd nooit uitgezonden.

Het maffe, zegt hoogleraar mediastudies Mark Deuze, is dat iedereen van een afstandje meteen het probleem ziet van dergelijke tv-concepten. ‘Maar als je er midden in zit kan ik me voorstellen hoe bij mediabedrijven dit soort beslissingen wordt genomen. Dat gaat heel snel naar een onderbuikgevoel: dit is cool, laten we het doen!’

Te opgewonden

Fons van Westerloo, voormalig baas van RTL en SBS, denkt dat in dit geval iemand bij het productiebedrijf ‘te opgewonden is geraakt door de gedachte aan een grote groep kijkers’. ‘Het is natuurlijk zo dat je bij de televisie alles doet voor goede kijkcijfers, maar dat moet je wel doen met programma’s die kloppen.’ Zelf had Van Westerloo het format – gebaseerd op het Amerikaanse televisieprogramma Undercover High – nooit aangekocht, zegt hij. ‘Terwijl ik vind dat je best heel ver mag gaan met reality-tv, als het doel de middelen heiligt, als je een misstand niet op een andere manier kunt aankaarten. In dit geval had je natuurlijk op duizend andere manieren een programma kunnen maken over het leven op een middelbare school.’

Dat vindt ook Xander Schut van de leerlingenraad. ‘Wij vonden het plan om een tv-programma te maken over het dagelijks leven van een scholier, eigenlijk wel leuk. Waarom zou je nepleerlingen inzetten om onze school te representeren? Alsof onze eigen leerlingen daar niet genoeg kwaliteit voor hebben.’

Maar reality-tv gaat niet om een weergave van het echte leven, maar om spannende televisie. ‘Er moet op gezette tijden iets gebeuren, anders is er geen zak aan’, zegt hoogleraar Deuze. Een gemiddelde schooldag is daarvoor te saai, zegt hij. ‘Dus dat ga je scripten.’

Volgens de hoogleraar is reality-tv per definitie niet authentiek. De grenzen van wat wel en niet toelaatbaar is om de werkelijkheid spannender te maken, zijn ruim. Dat is altijd al inherent geweest aan het genre, dat in de jaren negentig met Big Brother een grote vlucht nam.

Verschuiving

Deuze ziet wel een belangrijke verschuiving. ‘Niets lijkt meer heilig, elke situatie leent zich nu voor een mogelijk reality-programma. Het begon met echte mensen in praatprogramma’s, toen kwamen er echte mensen die liedjes zongen en nu dus echte mensen die naar school gaan.’

Kim Koppenol van RTL heeft spijt van de onrust die is ontstaan, maar ontkent dat het toevoegen van de ‘nepleerlingen’ de authenticiteit van de documentaire geweld aandeed. Volgens de woordvoerder ging het om ‘expertleerlingen’ die putten uit hun eigen zware middelbare schooltijd en zich moesten voorstellen hoe ze daar nu invulling aan zouden geven. ‘Ze hebben twee weken meegedraaid en daarbij zijn mooie dingen naar boven gekomen, sommige leerlingen zijn al vrienden met ze geworden.’

Dat kan moeder Anneloes van den Broek bevestigen. ‘Een van de nepleerlingen is zelfs al met mijn zoon bij ons thuis geweest in een tussenuur. Mijn zoon vertelde dat het een hele leuke jongen was. Hij vindt het jammer dat zijn nieuwe vriend nu niet meer op school komt, ze hadden het net zo gezellig.’ Nu houden de jongens contact via Whatsapp. Van den Broek: ‘Ze zullen elkaar vast nog wel gaan zien.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.