Reagan leeft voort in economie van Bush

'Ik ben niet bezorgd over het begrotingstekort dat is groot genoeg om voor zichzelf te zorgen', zei Ronald Reagan ooit....

De kern van Reagans beleid, ook wel Reaganomics of supply side economics genaamd, werd eind jaren zeventig op een stukje papier uitgetekend door Arthur Laffer, die later economisch adviseur van de president zou worden. Laffer bedacht dat een hoge belastingvoet de prikkel wegneemt voor ondernemers om te investeren. Door de belastingvoet te verlagen, kon de economie gestimuleerd worden. Daardoor zouden belastingverlagingen paradoxaal genoeg niet tot lagere, maar tot hogere overheidsinkomsten leiden.Slim bedacht? 'Op een triviale manier klopt die theorie. Maar verder was er geen spoor van bewijs voor. Supply side economics is kolder, en dat wisten Reagans economen zelf ook wel', zegt Sweder van Wijnbergen, hoogleraar algemene economie aan de Universiteit van Amsterdam. Maar dat weerhield Reagan er niet van het hoogste tarief van de inkomstenbelastingfors te verlagen. Net als Bush een kleine twintig jaar later zou doen. In beide gevallen bleef de verwachte stijging van de overheidsinkomsten uit. Sterker nog: de begrotingstekorten liepen snel op, tot 6 procent onder Reagan, tot meer dan 4 procent onder Bush.

Toch kan je Reagan en Bush niet over een kam scheren, legt Van Wijnbergen uit. 'Het uitgangspunt van Reagans beleid was dat de overheid slecht is. Behalve op defensie werd er door hem keihard gesnoeid in alle overheidsuitgaven.' Het verlagen van de belastingen was daartoe een stok achter de deur.

Bush lijkt daarentegen een onverdeeld expansief beleid te voeren. 'Hij heeft een gat in zijn hand, en hij is ook nog eens gevoelig voor allerlei lobby's', zegt Van Wijnbergen. Bush gaf flink uit aan medische zorg, energie, en defensie natuurlijk. En ook nog eens aan subsidies voor boeren. 'Daardoor is een onverantwoord groot gat op de overheidsbegroting ontstaan.'

Voorstanders van supply side economics wijzen er evenwel op dat zowel onder Reagan als onder Bush de economie groeide. Waarom is het begrotingsbeleid van Reagan dan toch 'rampzalig', zoals historicus Maarten van Rossem het karakteriseerde in zijn boek De Verenigde Staten in de twintigste eeuw? 'Hoe langer je wacht met het op orde krijgen van de overheidsuitgaven, hoe groter de klap. Omdat Reagan de tekorten op liet lopen, moest de Fed, het Amerikaanse systeem van Centrale Banken, hard op de rem gaan staan. De toenmalige Fedpresident Paul Volcker voerde een restrictief monetair beleid, met hoge rentes. Daardoor is de recessie van de jaren tachtig onnodig diep geweest. Ook Nederland heeft daar last van gehad', zegt Van Wijnbergen.

Ook het beleid van Bush lijkt destabiliserend te werken. Want juist nu de economie op stoom begint te raken, lopen de overheidstekorten verder op. 'Bush had er eigenlijk voor moeten zorgen dat het tekort op de overheidsbegroting weggewerkt zou worden. Als de economie over enkele jaren weer in het slop raakt, moet de volgende president van Amerika de achterstand weer inhalen.'

Volgens econoom Paul Krugman heeft de 'kruistocht tegen de belastingen' er dan ook toe geleid dat de Verenigde Staten aan de vooravond staan van een 'begrotingscrisis'. Die zal het land wel weer te boven komen, maar een fraaie nalatenschap is het niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden