Reacties op verhoormethode Maikel ‘onnozel’

Experts reageren ‘naïef en onnozel’ op de wijze waarop Maikel (11), het vriendje van Nienke Kleiss is verhoord. Dat vindt Willem Albert Wagenaar, hoogleraar rechtspsychologie in Leiden en hoogleraar in Utrecht....

Volgens Wagenaar is het gebruikelijk dat kinderen kritisch worden verhoord. Dat is noodzakelijk, zelfs als ze mogelijk het slachtoffer zijn van een misdrijf, stelt Wagenaar. ‘De ervaring leert dat mensen die een misdaad aangeven, vaak niet de waarheid spreken. Zij moeten kritisch worden ondervraagd. Daar heeft de verdachte recht op.’

Jaarlijks worden circa twaalfhonderd kinderen verhoord door de politie. Meestal gaat het om zaken waarin een volwassene wordt beschuldigd van seksueel misbruik.

Juist in dit soort zaken moeten kinderen kritisch worden ondervraagd, vindt ook advocaat Chris Veraart. ‘In mijn praktijk zie ik dat de politie vaak kritiekloos naar kinderen luistert als die iemand beschuldigen van misbruik.’ Daardoor worden geregeld mensen onterecht veroordeeld.

‘Veel beschuldigingen van misbruik zijn onjuist’, beaamt hoogleraar Wagenaar. ‘Als je dat in de praktijk hebt ervaren, wordt je beroepshouding ten opzichte van die lieve kinderen wel iets anders.’

Een kritische aanpak van alle getuigen –dus ook kinderen– is de basis van het Nederlandse rechtssysteem, meent hij. Daarom vindt Wagenaar het onterecht dat er zoveel kritiek is op Ruud Bullens, de psycholoog die toezicht hield op de verhoren van Maikel. ‘Wat hij deed, is wat het systeem vergt. Het rechtssysteem is in eerste instantie opgezet om verdachten te beschermen. Dat moet ook zo blijven.’

De hoogleraar erkent dat het voor kinderen moeilijk is kritisch ondervraagd te worden, maar volgens hem kan dat niet anders. ‘Het is een dilemma. De vraag is of we kinderen dit wel moeten aandoen. Soms moet je helemaal niet beginnen aan een verhoor. Maar dan heb je een ander probleem: plegers van seksueel misbruik kunnen niet meer worden vervolgd. Vaak is de verklaring van een kind het enige dat je hebt.’

Ook advocaat Sjoerd van Berge Henegouwen is niet verbaasd over de harde aanpak van Maikel. Hij hoort vaker dat er veel misgaat tijdens verhoren. ‘Je merkt dat de politie tactieken leert om moeilijke criminelen aan het praten te krijgen. Die tactieken worden soms ook toegepast op kinderen, die daar niet tegen zijn opgewassen.’

Van Berge Henegouwen geeft een voorbeeld uit zijn eigen praktijk. Een 15-jarige cliënt die zich beriep op zijn zwijgrecht, werd zeven uur achter elkaar ondervraagd. Tijdens het verhoor werd van dichtbij tegen hem geschreeuwd. Het gerechtshof veroordeelde de jongen voor het doodsteken van een bejaarde man, maar gaf hem strafvermindering omdat hij zo stevig was verhoord.

Harald Merckelbach, hoogleraar psychologie in Maastricht, gelooft niet dat dit soort zaken representatief is. ‘Er gaat wel eens wat mis, maar de meeste verhoren die ik op de band zie, verlopen heel netjes.’ Hij erkent dat rechercheurs kritische vragen stellen, maar volgens hem gaan ze voorzichtig om met kinderen. ‘De ondervragers zijn niet lichtgelovig, het zijn vaklui. Ze doen hun werk op een heel kundige manier.’

Hoogleraar Wagenaar vindt dat veel experts ‘schijnheilig’ reageren op de manier waarop Maikel is verhoord. ‘Dit doen we al lang zo. Weet u hoe het komt dat het nu pas opzien baart? Omdat niemand het wilde weten! Van de honderden verhoren die worden opgenomen, bekijkt de rechter er nog geen tien.’ Meestal lezen juristen alleen een schriftelijk verslag van de verhoren, zegt hij. ‘De rechter denkt: hè, jakkes, al die verhalen over piemels. Dus worden mensen als Bullens en ik met die videobanden opgezadeld.’

Volgens Wagenaar zijn enkele veranderingen nodig om misstanden te voorkomen. ‘Alle verhoren moeten worden opgenomen en als een kind ergens van verdacht wordt, moet zijn advocaat bij de ondervragingen zijn.’ Officieren van justitie moeten zich houden aan de richtlijnen voor verhoren. ‘Nu denken ze vaak: een richtlijn is geen wet, dus daar heb ik niets mee te maken. Maar zo hoort een officier zich niet te gedragen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden