Reacties illegalenakkoord: 'een dom en onwerkbaar compromis'

VVD en PvdA zijn er na anderhalve week onderhandelen uit: er komt beperkte opvang voor illegalen en uitgeprocedeerden in de vijf grote steden. Voorwaarde is wel dat mensen meewerken aan vertrek. En elders moet de opvang dicht. De eerste politieke en maatschappelijke reacties zijn zeer kritisch.

Een asielzoeker uit de Amsterdamse vluchtgarage. Beeld anp

Jan Paternotte, fractievoorzitter D66 in Amsterdam, de grootste partij in het college, noemt het 'een dom en onwerkbaar compromis'. 'Overal in Nederland sluit je de bed-, bad- en broodopvang. Die mensen stuur je naar Amsterdam, want de meesten zullen hierheen komen, en dan mogen wij ze na enkele weken weer op straat kwakken. Als je kiest voor een in tijd beperkte opvang, zoals nu het plan is, zwerven die mensen daarna weer op straat. Want een aantal mensen kan niet uitgezet worden, dat is nu juist het probleem.'

Anton van Kalmthout, hoogleraar straf- en vreemdelingenrecht in Tilburg: 'Dit is een herhaling van de schijnoplossingen die al sinds de jaren negentig de revue passeren. Politiek koopt het kabinet hoogstens tijd: over een aantal maanden moet Nederland in Europa rapporteren wat de maatregelen zijn en dan wordt dat weer getoetst. Een oplossing voor het illegalenvraagstuk wordt nauwelijks geboden, want er wonen 80- tot 100.000 mensen illegaal in Nederland. Bovendien is de vraag of uitgeprocedeerden zich überhaupt onder deze voorwaarden gaan melden. Ik denk het niet. Er moet juist meer worden geïnvesteerd in vrijwillige terugkeer met betere faciliteiten.'

Frans Ohm, lid van een ondersteuningsgroep van uitgeprocedeerde asielzoekers in Den Haag: 'Het politiek compromis van VVD en PvdA staat ver van de werkelijkheid af. Als je wil dat mensen terugkeren, vergt dat tijd, rust en activering. Geen dreigementen met eventjes opvang en dan vertrekken. Wij proberen als vrijwilligers te helpen. Eerst moet de frustratie eruit: ik heb slechte advocaat gehad, IND was niet eerlijk. Misschien hebben ze gelijk, misschien niet. In dat laatste geval zeg ik wel eens: al zet de gemeente je in het Hilton met schone lakens en een ontbijtbuffet, dan nog staat je leven stil.'

'Uitgeprocedeerden kúnnen niet terug'
We Are Here, de actiegroep die zich inzet voor de vluchtelingen die in Amsterdam in verschillende kraakpanden verbleven (onder meer 'de Vluchtgarage'), ziet niets in het coalitieplan. 'Veel afgewezen asielzoekers kúnnen niet terugkeren, bijvoorbeeld omdat ambassades van de landen waar ze naar terug moeten, niet meewerken.' Het akkoord is volgens We Are Here 'een typisch product van partijen die de ogen sluiten voor de realiteit van de asielpraktijk'. De actiegroep stelt tevens dat de uitspraak van de Europese Commissie voor Sociale Rechten 'heel helder' is: er mogen geen voorwaarden, zoals tekenen voor terugkeer, worden gesteld aan opvang.

'In strijd met Sociaal Handvest'
Ook Amnesty International meent dat het coalitieakkoord in strijd is met de uitspraak van het Europese Comité voor Sociale Rechten. De mensenrechtenorganisatie hekelt dat het onder bepaalde voorwaarden mogelijk blijft dat mensen zomaar op straat worden gezet.

Amnesty International wijst erop dat het comité heeft geoordeeld dat de Nederlandse overheid moet zorgen voor geschikte voorzieningen, zodat de menselijke waardigheid niet wordt geschaad. 'Deze uitspraak is niet voor meerdere uitleg vatbaar. Toegang tot voedsel, water, kleding en een veilige plek om te slapen zijn minimumvereisten om te kunnen overleven', aldus Amnesty.

'Door slechts tijdelijk, en onder voorwaarden, opvang te bieden handelt Nederland in strijdt met de uitspraak van het Europese Comité voor Sociale Rechten en daarmee in strijdt met het Europees Sociaal Handvest en andere internationale verdragen zoals het Internationaal Verdrag inzake Economische Sociale en Culturele Rechten.'

Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International Nederland: 'Door mensen eventueel toch weer op straat te zetten zijn we weer terug bij af, zowel juridisch als praktisch.'

VluchtelingenWerk Nederland wijst erop dat van de Raad van Europa basale noodhulp ter beschikking moet worden gesteld en dat daaraan geen voorwaarden mogen worden verbonden. Volgens Kerk in Actie 'getuigt het akkoord van weinig wijsheid'. 'Het biedt geen humane oplossing voor ongedocumenteerden, die hiermee in de kou blijven staan.'

Te beperkt
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft 'enkele kanttekeningen' bij het akkoord. 'Zo is het aantal van vijf steden waar wel opvang mogelijk is, te beperkt. Ook hebben we vraagtekens bij de praktische uitvoerbaarheid, zoals de termijn van enkele weken om te werken aan terugkeer. En als de illegalen niet willen meewerken aan terugkeer heb je weer de rondzwervende vreemdeling.'

De coalitiepartijen in Arnhem (D66, SP, GroenLinks en CDA) en de ChristenUnie in de gemeenteraad zijn ontstemd over het voorgenomen besluit van het kabinet om slechts vijf steden toestemming te geven voor 'bed, bad en brood' en deze regeling in de overige steden, waaronder Arnhem, te verbieden.

De coalitiepartijen en de CU in Arnhem vinden het 'onvoorstelbaar' dat binnen 'vier maanden na de decentralisatie van de zorg het kabinet wil bepalen hoe de gemeente Arnhem haar zorgplicht dient in te vullen'. De vijf partijen steunen de keuze van het Arnhemse college om ongeacht het kabinetsbeleid zorg te dragen voor een goede bed-, bad- en broodregeling.

'Haagse werkelijkheid'
Alexander Pechtold, leider van oppositiepartij D66, spreekt over 'een krankzinnig Haags compromis'. 'Je kan moeilijk zeggen dat het ondoordacht is want ze hebben er anderhalve week over nagedacht, maar dit verschuift de problematiek naar een aantal gemeenten. Het is ook het vooruitschuiven van de problematiek want na een paar weken moet ineens duidelijk zijn wat al jaren niet lukt.'

Hij wijst op de kritiek vanuit de gemeenten: 'In Rotterdam krijgt wethouder Joost Eerdmans een probleem want hij moet alle illegalen die nu nog in Brabant en Zeeland zitten opvangen. En in een gemeente als Nijmegen wil een meerderheid van de raad de opvang doorzetten. Ik denk dat het kabinet bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten bot gaat vangen. Die gaan zeggen: jongens dit is onwerkbaar. En dat vind ik ook, het is een Haagse werkelijkheid.'

Volgens ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind gaat het compromis 'ten koste van asielzoekers die niet terugkunnen'. De coalitie heeft zichzelf 'te lang opgesloten in kamertjes', twittert hij.

'Snel terug bij af'
SP-Tweede Kamerlid Sharon Gesthuizen heeft weinig hoop 'op een akkoord dat de problemen in de praktijk ook echt oplost'. 'Want als opvang maar heel kort mag plaatsvinden dan zijn we met een paar weken weer terug bij af - en de coalitie zelf ook, als het niet al eerder is.'

'Bizar compromis'
Ook vanuit gemeenten wordt kritisch gereageerd. De Amsterdamse gemeenteraad houdt vanavond nog een spoedvergadering over het plan. De gemeente Arnhem laat al weten door te zullen gaan met het bieden van opvang. Vanuit Groningen twittert D66-wethouder Ton Schroor: 'Als dit klopt, is het een bizar compromis. Moeten wij dan zeventig mensen op straat zetten met een enkeltje Den Haag?'

Ook PVV-leider Geert Wilders is kritisch. Hij vindt dat het akkoord niet streng genoeg is. 'Illegalen die zich niet aan hun vertrekplicht hebben gehouden krijgen nu op kosten van de belastingbetaler opvang aangeboden. Dat is de wereld op zijn kop. De zwakke knieën van de VVD zorgen steeds weer voor een versoepeling van het vreemdelingenbeleid en brengen Nederland steeds verder naar de afgrond.'

Sybrand Buma, fractievoorzitter CDA, zegt: 'De afgelopen weken zijn we getuige geweest van een gênante vertoning. Het resultaat is een compromis met twee gezichten. De premier zegt dat alle opvangvoorzieningen dicht gaan en dat hierop wordt gehandhaafd. De vicepremier zegt tegelijkertijd dat de opvang en de financiering overeind blijven en dat de uitspraak van de Raad van State wordt afgewacht. Dit kan niet allebei waar zijn. Daarmee voedt dit resultaat het cynisme in de politiek. VVD en PvdA hebben het overleven van hun coalitie voorop gesteld, maar de problemen blijven levensgroot op het bordje van de gemeenten liggen. Het kabinet zal nu eerst in het debat met de Kamer duidelijkheid moeten geven over wat nu is afgesproken.'

Geen oplossing

Joël Voordewind, ChristenUnie: 'Dit is geen oplossing voor de schrijnende problematiek van uitgeprocedeerde asielzoekers, maar een oplossing voor een coalitieprobleem. De coalitie ontkent de kern van het probleem: namelijk het ontbreken van een sluitend asielbeleid, waardoor sommige uitgeprocedeerde asielzoekers simpelweg niet kunnen vertrekken door de weigering van ambassades of vanwege het oorlogsgeweld in het land van herkomst. Het is wachten op nieuwe groepen mensen die over de straat zwerven of in de illegaliteit duiken.'

'Het slagen van kabinetsvoorstel hangt af van medewerking van burgemeesters en een nog komende uitspraak van Raad van State. Die kan het hele voorstel weer onderuithalen. Het plan zal ook aankomen op de uitvoering, waarbij de PvdA op achterstand staat omdat de verantwoordelijke staatssecretaris van VVD-huize is. Nu al zie je hoe het compromis verschillend wordt uitgelegd door de minister-president en de vicepremier.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden