Raw boy raw

Puber Tom Watkins eet al sinds zijn 5de rauw voedsel. Anneloek Sollart maakte vier jaar geleden en nu twee films over Tom. Rauwer is nu te zien op het IDFA. Wat vindt Tom van deze levensstijl nu hij volgens deskundigen ondervoed is? En Jeugdzorg?

Steengoeie scène aan het begin van Rauwer, de film over de 15-jarige Tom Watkins, de jongen die al sinds zijn 5de uitsluitend rauw voedsel eet. Zijn moeder, Francis Kenter, staat in de keuken en drinkt met een rietje een slok versgeperst, groen sap uit een overlopende maatbeker.


Kenter, 45 kilo, 'misschien iets minder', is aan het vasten. 'Jezus en Boeddha hebben ook langdurig gevast voor ze aan een grote opdracht begonnen', zegt ze. 'Dit is mijn voorbereiding op alles wat komen gaat.'


Alles wat komen gaat: dat is de ondertoezichtstelling die de Raad voor de Kinderbescherming heeft aangevraagd nadat een kinderarts van het Academisch Medisch Centrum aan de bel trok bij het Meldpunt Kindermishandeling.


Volgens de arts die Kenters zoon Tom onderzocht, heeft hij een tekort aan calcium, eiwitten, proteïne en vetten en komt zijn groeicurve overeen met die van een ernstig ondervoed kind in Afrika. En dat komt door zijn dieet.


'Hoe zou jij het vinden', vraagt Kenter in een scène op de bank met puberzoon Tom, 'als mensen mij gaan dwingen om jou gekookt voedsel te geven?'


'Weet ik niet', zegt die, amper verstaanbaar.


Rauwer is het vervolg op Rauw, de spraakmakende film die documentairemaker Anneloek Sollart in 2008 voor de VPRO maakte. Heftige reacties alom, nadat moeder en zoon te gast waren geweest bij De Wereld Draait Door. Tafelheer Hugo Borst raadde de moeder een psychiater aan en vond dat ze uit de ouderlijke macht moest worden gezet.


Het zal zo'n jaar of twee eerder zijn geweest dat Sollart, in een restaurant aan een enorme Argentijnse steak, met een vriendin te spreken kwam over of het wel gezond was, het eten van zo'n grote hoeveelheid vlees. Bij haar op school, vertelde die vriendin toen, zat een jongen die rauw at: ongekookt, onverhit voedsel. Geen vlees, geen vis, geen brood, pasta of rijst, geen kaas, geen eieren of melk. Alleen fruit, groente, zaden en noten.


Sollart, praktisch: 'Ik dacht meteen: wat neem je dan mee als lunch? Tijdens schoolreisjes? Of als je jarig bent en je moet uitdelen? Het leek me vooral op school heel confronterend voor zo'n jongen.'


Waar was je het nieuwsgierigst naar, toen je besloot een film over Tom te maken?

'Of hij eenzaam was.'


Had je een beeld van wat voor soort mensen Tom en zijn moeder Francis waren?

'Ik dacht dat Tom zielig was. Ik vond het nogal wat, dat een moeder haar kind zo'n heftig dieet oplegt, daar zo dwingend in is en zo van haar gelijk overtuigd.


'Ik ben zelf een opvoeder die het allemaal niet zo zeker weet. Ik kan de ene dag tegen mijn kinderen zeggen dat ze moeten sparen voor een iPod, om de dag erna te roepen: geld moet rollen, je krijgt 'm van mij. Met andere woorden: mijn kinderen moeten het zelf uitzoeken, en daardoor hebben ze een eigen mening.'


Bleek Tom een hartstikke leuke jongen, 'heel diplomatiek, iemand die goed laveerde tussen twee werelden, school en thuis.'


En Francis?

'Ik kon een heel eind met haar meegaan. Ik begreep haar zorgen over voeding in Nederland. Over dat kinderen op de middelbare school tussen de middag naar Albert Heijn gaan, zich vol gieten met energiedrankjes en hun boterhammen gewoon weggooien om chips of patat te eten.'


En waar stopte je begrip?

'Francis is geen slechte moeder, ze heeft echt het beste met haar kinderen voor. Maar ik vond, vind nog steeds, dat ze doorslaat in haar strijd tegen de gangbare eetgewoonten. Daar ben ik ook heel eerlijk in. In een scène in Rauw houdt ze de vrienden van Tom voor dat ze kanker krijgen van vlees eten en van alles met een hardgebakken randje. Daar heeft ze nu trouwens spijt van, dat ze dat op die manier heeft gezegd.'


Na Rauw kreeg Sollart de vraag: je had de moeder moeten aangeven, in plaats van een film te maken. 'Daar ben ik het helemaal niet mee eens. Aangifte doen is niet de taak van een filmmaker. Ik wakker de discussie aan. Bovendien: ik wist toen, in 2008, nog niet dat Tom ernstig ondervoed was.'


Had je je dat nooit afgevraagd?

'Natuurlijk. Ik heb wel eens aan de hand van een tabel van het Voedingscentrum uitgerekend hoeveel calorieën hij binnenkreeg met zijn dagelijkse portie van appels, mandarijnen en sla. Te weinig dus. Maar zelfs de schoolarts was nooit gealarmeerd geweest. Het was iedereen ontgaan dat Toms groei, sinds hij rauw was gaan eten, twee jaar lang had stilgestaan.'


'Ik ben benieuwd hoe je eet als je groot bent.' Met die opmerking hadden Anneloek Sollart en Tom in 2008 afscheid genomen. 'We waren het erover eens dat ik een vervolg zou maken als hij 18 was. Ik had nooit gedacht dat we elkaar weer zo snel zouden zien.'


In de zomer van 2010 werd ze door Toms moeder gebeld: de Raad voor de Kinderbescherming maakte zich zorgen over 'vormen van kindermishandeling' en stelde onderzoek in naar de mogelijkheid van ondertoezichtstelling.


Sollart: 'Het ging inmiddels niet meer alleen over rauw eten; Tom was door Francis van de middelbare school gehaald omdat ze zich niet kon vinden in het geboden onderwijs. Dat gaf ze hem dus zelf.'


Was Rauw vooral een film over Tom, gemaakt voor de jeugd, met Rauwer richt Sollart haar camera meer op zijn moeder en op de buitenwereld. We maken kennis met Toms oudere broer Ben en met zijn vader. Die wonen in Engeland; Ben is bij zijn vader gaan wonen omdat hij het rauwe eten niet trok.


Mooi beeld: hoe Francis een handje blauwe bessen eet, terwijl haar ex-man geroosterd brood met boter besmeert.


We zien de volgelingen van rawfoodgoeroe David Wolfe, die tijdens een workshop in Amsterdam beweert dat alle chronische ontstekingspijn wordt veroorzaakt door een disconnectie met Moeder Aarde. 'Anderhalf uur met blote voeten door een park lopen en het is over.'


Maar we worden vooral ingevoerd in de strijd die Francis Kenter levert tegen 'de instanties'.


Zegt de kinderarts van het AMC dat Tom te weinig vetten binnen krijgt?


'Ik voer die discussies met het AMC al jaren. Tom eet elke dag chiazaadjes. Die zitten bomvol proteïne, vetten en vezels. Maar dat willen ze niet horen.'


Moet ze zich met Tom bij het AMC melden voor een controleafspraak? Gaat ze niet.


Dreigt uithuisplaatsing omdat Tom wordt onttrokken aan het reguliere onderwijs? 'Ik heb met Tom besproken waar hij zich verstoppen moet als ik in de gevangenis zit.'


Goede keuze van Sollart, om die scènes waarbij je wel wilt schreeuwen tegen het tv-scherm, af te wisselen met beelden waarin het allemaal niet zo duidelijk is wat je als kijker moet vinden.


Ben en zijn vader: vinden Francis een goede moeder.


Tom: is wel klein, maar nooit ziek.


En kijk hem dollen met zijn moeder, hand in hand zitten met zijn vriendinnetje, drummen, skateboarden, dansen: een gewone puber.


Twijfelt Francis wel eens of ze het goede doet?

'Niet één seconde. Dat vind ik fascinerend. Ze gaat dwars tegen iedereen in, in de overtuiging dat ze gelijk heeft. Zelfs toen de arts, die ze zelf had uitgezocht voor een second opinion, constateerde dat Tom ernstig ondervoed was en bij ongewijzigd dieet 12 centimeter kleiner zou worden, hield ze vol: ik wijzig niks.


Terwijl het niet alleen over lengte gaat, hè. Het heeft consequenties voor de groei van zijn hersens, van zijn organen. Althans: daar gaan artsen van uit.'


Is daar geen onderzoek naar gedaan?

'Nee. In Amerika, waar rauw eten meer voorkomt, zijn bijvoorbeeld geen kinderen te vinden die zo lang rauw eten als Tom. Want alle 'rauwe' kinderen zijn daar uit huis geplaatst.'


Hoe je dan van dichtbij meemaakt dat hulpverlening soms in Nederland 'niks voorstelt, sorry dat ik het zeg'. De eerste keer dat Tom en zijn moeder voor de rechter moeten verschijnen, stelt die de beslissing voor ondertoezichtstelling met een half jaar uit - ook al ligt er dat onderzoek van het AMC en gaat Tom zonder toestemming niet meer naar school.


Francis, zichtbaar opgelucht tegen Tom: 'Wil je een mandarijn om het te vieren?'


Als in de zomer van 2011 dan toch tot ondertoezichtstelling wordt overgegaan, vraagt Jeugdzorg zich af of 12 centimeter groeiverlies opweegt tegen de ellende van uithuisplaatsing en komt ze tot de conclusie: nee.


Sollart: 'Jeugdzorg neemt het standpunt in dat een kind als Tom zelf een beslissing moet nemen: zijn moeder volgen, of niet.'


In september lieten het Meldpunt Kindermishandeling, de Raad voor de Kinderbescherming en Bureau Jeugdzorg Sollart weten dat ze de film alvast wilden zien.


Na afloop vroeg de Raad voor de Kinderbescherming zich af: 'Hoe gaan we dit aan Nederland uitleggen?'


Sollart: 'Een maand later lag er bij Francis een brief op de mat: als Tom voor 15 december niet stond ingeschreven op een erkende middelbare school, zou ze opnieuw voor de rechter moeten verschijnen en kon Tom alsnog uit huis worden geplaatst. Ik kan dat niet als toeval zien.'


En zo is een film die begon met de vraag: hoe doe je dat, rauw eten?, een film geworden over hoe ouders hun kinderen een levensstijl opleggen, en over hoe je onder die omstandigheden als kind je eigen keuzen moet leren maken.


Tom, terwijl zijn moeder een salade bereidt: 'Nee, niet die saus erin.' Evengoed gaat de dressing er met lepels tegelijk in, want, zegt zijn moeder: 'Dat is juist lekker, een beetje scherp.'


De film is onverwacht ook een aanklacht geworden tegen jeugdhulpverlening in Nederland. Sollart: 'Ik denk nu helemaal: hoe moet dat met kinderen op wie de camera niet gericht staat?' De hoofdrolspelers zijn intussen blij met Rauwer. 'Ze herkennen zich er helemaal in. De film is geen pamflet voor of tegen geworden, dat wilde ik ook niet. De kijker moet zelf maar een mening vormen.'


Komt er nog een derde deel?

'Ik heb met Tom afgesproken dat ik weer contact met hem opneem als hij volwassen is. We maken er al grapjes over hoe die gaat heten. Rauwst, of toch Gekookt.'


Rauwer gaat vanavond in première op het IDFA en wordt 17/12 door de NCRV uitgezonden op tv.


Crudivorisme


Crudivorisme of raw foodism is ook vaak aangeduid met de naam living food: levend voedsel. Aanhangers van deze eetwijze menen dat je de microben die zich van nature in voedingsmiddelen bevinden (onder andere vitaminen en enzymen) niet bij de bereiding door verhitting moet doden. Door rauw te eten blijven de microben leven, ook tijdens het spijsverteringsproces. Er zijn raw foodies die geen vis of vlees eten, er zijn er ook die dat wel doen, maar ook dan in de rauwe variant .


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden