AnalyseForum van Democratie

Ravage bij Forum is amper nog te overzien

Theo Hiddema en Thierry Baudet tijdens de presentatie van de eerste tien kandidaten voor de Tweede Kamerverkiezingen.Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

Na een halve week van opstand en machtsstrijd ligt Forum voor Democratie op apegapen. Theo Hiddema vertrokken, Thierry Baudet op een zijspoor, aanhoudende verdeeldheid. ‘Het ziet er donker uit.’

Het ergste is achter de rug. Dat is dinsdag vroeg op de middag nog even het gevoel binnen Forum van Democratie (FVD). Na de dagen van opstand en machtsstrijd lijkt het stof neergedaald. De partij kan wonden gaan likken. Een illusie, zo blijkt als Tweede Kamer-voorzitter Khadija Arib rond drie uur het woord neemt. Openingszin: ‘Ik heb vandaag een brief gekregen van de heer Hiddema.’ 

De woorden die de Kamervoorzitter daarna voorleest, komen aan als vuistslagen voor een partij die toch al in touwen hangt. ‘Lieve Khadija, bij deze wil ik je berichten dat ik mezelf politiek arbeidsongeschikt heb verklaard. Ik treed per heden terug als lid van het parlement.’

Het vertrek van Hiddema komt als een verrassing. De voormalige strafadvocaat heeft wel geklaagd dat hij tabak heeft van het gedonder binnen de partij, maar dat is niet voor het eerst de laatste jaren. Wybren van Haga, het ex-VVD-Kamerlid dat zich heeft aangesloten bij de FVD-fractie, zegt een uur voordat Arib de onheilstijding brengt nog dat Hiddema ‘woensdag gewoon weer in de Kamer is’. 

Ook Joost Eerdmans blijft optimistisch. ‘Ik weet dat hij er genoeg van heeft, maar ik hoop dat hij samen met Baudet de rit uitzit.’ Een minuut nadat Eerdmans de telefoon ophangt, blijkt dat Hiddema is opgestapt.

‘Verschrikkelijkste persoon’

Naast het verlies van een populaire nummer twee is er ook nog nevenschade voor FVD. Wie kan de vrijkomende zetel van Hiddema in de Tweede Kamer innemen? Henk Otten, de geroyeerde en verguisde ex-penningmeester. Voor menig FVD’er voelt het als een oudtestamentische straf. ‘Baudet is de op één na verschrikkelijkste persoon die ik ken’, merkt een kritische FVD’er op. ‘De verschrikkelijkste is Henk Otten.’

Zo woekert de crisis bij Forum dinsdag onverminderd voort. Een week voor de presentatie van Baudets nieuwe boek De ravage van tien jaar Rutte is de ravage binnen zijn eigen partij amper te overzien. Of zoals zijn eigen partijgenoot Annabel Nanninga het later op de dag zal omschrijven: ‘Uit de rokende puinhopen van wat ooit de grootste partij van Nederland was, walmen onfrisse bruine dampen.’ 

Bij de vraag waarom het conflict zo is geëscaleerd, wijzen veel vingers richting Baudet. Zelfs toen een grote groep prominente FVD’ers het afgelopen weekend dreigde met opstappen, weigerde de partijleider in te grijpen bij de jongerenbeweging JFVD. Een onderzoek naar opnieuw opgedoken extremistische en antisemitische berichten van JFVD’ers was volgens hem wel genoeg. Zijn vertrouweling en JFVD-voorzitter Freek Jansen hoefde al helemaal niet op te stappen. 

‘Ik heb tegen Thierry gezegd dat zijn eerste reactie veel te zwak, veel te klein, veel te mager was om ons imago op te schonen’, zegt ex-Leefbaar Rotterdam-voorman Eerdmans. ‘Hij moest Freek Jansen loslaten. Dat vond eigenlijk de hele partijtop. Een groot deel van de lijst voor de Tweede Kamerverkiezingen, Annabel Nanninga, europarlementariërs, mensen in de Provinciale Staten: ze wilden allemaal opstappen. Maar Baudet bleef maar zeggen dat het onterecht was en trial by media.’ 

Uitroken foute elementen

Eerste Kamerlid Annabel Nanninga oordeelt in een stuk op de The Post Online nog veel harder. ‘We hebben een weekend achter de rug waarin de partijleider liever de hele partij in de open haard flikkert, dan stante pede over te gaan tot het uitroken van foute elementen. Een weekend waarin nazistische relpubers beter worden beschermd dan de goede naam en integriteit van de pakweg honderd FVD volksvertegenwoordigers.’

Dat Baudet maandag de vlucht naar voren neemt, kan zijn tegenstanders niet overtuigen. Hij blijft weigeren om Jansen te offeren en de jongerenbeweging op te doeken, maar treedt wel zelf terug als lijsttrekker. Dat heeft volgens ingewijden niet alleen met loyaliteit te maken; de partijleider is bovenal gekrenkt door alle kritiek van zijn partijgenoten. 

De storm gaat ook na de verrassende videoboodschap van Baudet niet liggen. Niemand gelooft dat de voorman echt van het toneel verdwijnt, zeker omdat Baudet wel wil aanblijven als partijvoorzitter – een uiterst machtige functie binnen FVD. Ook biedt hij zich meteen aan als lijstduwer bij de verkiezingen.  

Onder druk van zijn de morrende leden moet Baudet dinsdagochtend alsnog inbinden. Tijdens een kort persmoment voor het partijbureau maakt de afzwaaiende lijsttrekker ook zijn aftreden als voorzitter bekend. Wel wil Baudet lijstduwer worden en hij sluit ook niet uit dat hij terugkeert in de Kamer bij voldoende voorkeursstemmen. ‘Ik ben nog lang niet klaar met de politiek.’

Aanblijven in bestuur

Wat Baudet niet vertelt, is dat hij gewoon aanblijft als bestuurslid. Daarmee houdt hij nog steeds een belangrijke stem bij bijvoorbeeld de samenstelling van de lijst. De afzwaaiende lijsttrekker weigert tijdens het persmoment bovendien nog steeds afstand te nemen van zijn jongerenbeweging. De kritiek op het extremisme blijft volgens hem ‘absurd’. ‘De verwijten raken kant noch wal.’

‘Krankzinnig gemekker’, oordeelt Nanninga een paar uur later. Het terugtreden van Baudet als partijvoorzitter noemt ze ‘een wassen neus’. Zolang hij in het bestuur zit, blijft de partij volgens Nanninga ‘effectief onder zijn leiding’. Ze wil dat Baudet definitief vertrekt. Weg uit het bestuur, geen plek op de lijst.

Maar lang niet iedereen steunt de lijn van Nanninga. Haar collega-senator Lennart van der Linden wil Baudet juist wel graag op de lijst, zeker nu de populaire Hiddema ook al is vertrokken. ‘We willen op 17 maart zoveel mogelijk stemmen halen en Baudet is ook als lijstduwer een geweldig stemmenkanon’, aldus Van der Linden.

Eerdmans, die zich dinsdag nadrukkelijk aanbiedt als mogelijke nieuwe lijsttrekker, houdt zich op de vlakte. Hij wil de partij samen met Baudet ‘groot maken’, maar heeft ook bedenkingen. ‘Thierry moet zich kleiner maken. Ik hoop dat hij dat kan. Hij was de absolute nummer één, maar dat is vanaf nu anders.’ 

De voormalige voorman van Leefbaar Rotterdam wil vooral dat de rust snel terugkeert. Volgens Eerdmans is er nog tijd genoeg om te herstellen. ‘Ik voel dat we veel zetels kunnen halen. Verandering kan ook nieuwe dynamiek brengen.’

Elders in de partij overheersen andere visioenen. Eerste Kamerlid Paul Cliteur noemt de gebeurtenissen van de afgelopen dagen ‘dramatisch’, ‘tragisch’ en ‘heel erg’. Cliteur weet niet of de partij nog te redden is, zo laat hij persbureau ANP weten. ‘Het ziet er donker uit.’ Dinsdagavond trekt ook hij de uiterste consequentie en stapt op. Hij kan ‘de motivatie niet meer opbrengen’.

Lees ook

Ook FvD-senator Cliteur legt taken neer, Nanninga haalt hard uit naar Baudet
Forum voor Democratie-senator Paul Cliteur  legt zijn taken neer. Eerder op dinsdag gaf Kamerlid Theo Hiddema ook aan dat hij vertrekt. Senator en gemeenteraadslid Annabel Nanninga blijft bij de partij, maar haalt in een open brief wel hard uit naar Thierry Baudet en eist verandering. 

Joost Eerdmans: felle debater die klaarstaat om erfenis Pim Fortuyn veilig te stellen via FvD
Joost Eerdmans is ‘beschikbaar’ als lijsttrekker van Forum voor Democratie. Dat komt goed uit, want de Pim Fortuyn-adept en voormalig wethouder van Rotterdam zou die lijsttrekkersverkiezing straks zomaar eens naar zijn hand kunnen zetten.

‘Baudet een koningsdrama? Welnee.’ Dit schrijven onze lezers over de tumult bij Forum
Is een einde gekomen aan Baudets stormachtige, politieke carrière? Volkskrant-lezers reageren.

Freek Jansen, de vriend en vertrouweling die Baudet ten val bracht
Freek Jansen was de spraakmakende voorzitter van de jongerenclub van Forum voor Democratie. Maar bovenal is hij vriend, adviseur en vertrouweling van Thierry Baudet. Maandag werd hij ook degene die Baudet onbedoeld ten val bracht.

Baudet stapt op als lijsttrekker: ultiem offer voor de secondant
Na het terugtreden van Thierry Baudet als partijleider is één ding duidelijk: het Forum voor Democratie van vóór maandagavond bestaat niet meer. Het is de uitkomst van een richtingenstrijd. Maar waarom heeft Baudet de radicale stap gezet?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden