Rauw

Weinig Nederlandse regisseurs zijn productiever dan Paula van der Oest, eregast op het NFF. 'Vijf jaar priegelen aan één film is niks voor mij.'

Gebroken vrouwen, harde vrouwen, klagende vrouwen. Haaibaaien en neuroten. Het oeuvre van Paula van der Oest geeft bepaald geen rooskleurig beeld van het vrouwelijk geslacht. Toegegeven, soms komt er een vrouw in haar films voor die wel warm en sympathiek is. Die heeft dan vaak weer andere gebreken. Ze is chaotisch of hopeloos naïef.


Het is niet dat Van der Oest de mannen in haar werk een betere behandeling geeft, zij komen er doorgaans net zo slecht vanaf. Het is dat de vrouwen vaak op de voorgrond treden en dat de regisseur zo'n scherpe kijk heeft op het menselijk tekort. Een liefdevolle kijk, dat ook: Van der Oest heeft alle begrip voor de zwakheden van haar personages.


Neem de Zuid-Afrikaanse dichteres Ingrid Jonker, zo mooi gespeeld door Carice van Houten in Black Butterflies. 'Je put me uit', zeggen haar geliefden een voor een tegen Jonker, en dat is goed voorstelbaar. Ze is promiscue, claimend en wispelturig, maar in de regie van Van der Oest is de dichteres vooral buitengewoon getalenteerd en kwetsbaar.


De vereenzaamde oude vrouw in Verborgen gebreken, de drie hysterische zussen in Zus & zo, de actrice met divatrekjes in Tiramisu, de carrièrevrouwen in The Domino Effect, ze zijn allemaal niet te benijden. Hoe verschillend haar films ook zijn, Van der Oest koestert een duidelijke voorliefde voor personages met een stekelige, rauwe kant. Mensen die mislukken en het dan opnieuw moeten proberen.


Vaak gaat het mis uit onachtzaamheid. Zoals bij Marie, de vrouw uit De nieuwe moeder die gaandeweg haar dromen uit het oog is verloren. Of zoals bij de gescheiden Anne in Tiramisu, die zegt: 'We hadden alles, maar we waren er niet zuinig op.'


Soms zijn het ook de omstandigheden die tegenwerken. Op dit moment werkt Van der Oest aan een film over Lucia de B., de verpleegkundige die ten onrechte werd veroordeeld voor de moord op zeven patiënten en na zes jaar gevangenschap werd vrijgesproken. Het is een schrijnend verhaal dat goed in het straatje van de regisseur past. Al vaker maakte ze films over eenlingen die klem komen te zitten in het systeem.


Dit jaar is ze eregast op het Nederlands Film Festival. Een groot deel van haar oeuvre zal daar te zien zijn. Hoewel ze nog lang niet is uitgefilmd, is dat een behoorlijke lijst. Weinig Nederlandse regisseurs zijn productiever dan Van der Oest. Altijd is ze aan het werk, vaak in de weer met meerdere projecten tegelijk. Als er even geen speelfilm kan worden gemaakt, gaat ze wel voor de televisie aan de slag.


Die werklust is misschien wel het meest typerend voor Van der Oest (1965), geboren en opgegroeid in Laag-Soeren in Gelderland. Ook met een beperkt budget of weinig tijd boekt ze resultaat. 'Vijf jaar priegelen aan één film is niks voor mij', zei ze in een interview. Gevraagd naar regisseurs die haar inspireren, noemde ze Michael Winterbottom en Steven Soderbergh. Geen toeval natuurlijk dat die twee net zo werken als zij: hard, snel, zonder pretenties maar met liefde voor het vak. Soms op basis van een eigen scenario, soms met het scenario van een ander. En in een wisselende stijl die past bij het onderwerp.


Het maakt dat de films van Van der Oest verschillende kanten opwaaien, van een somber horrorsprookje als Moonlight tot de vrolijke Bijlmerkomedie Madame Jeannette. Toch zijn er meer overeenkomsten te vinden dan alleen de tobbende hoofdpersonen. Een lichte neiging tot overdrijven en uitvergroten bijvoorbeeld, zoals goed te zien is in Zus & zo, de film die haar in 2003 een Oscarnominatie opleverde.


Die nominatie was haar gloriemoment. In een mooie jurk ging ze naar de uitreiking van de Oscars in Los Angeles. Even leek het of ze een Hollywoodcarrière tegemoet zou gaan, maar al gauw werd ze weer geconfronteerd met Hollandse budgetten, loketten en starre regels. Dolgraag wilde ze bijvoorbeeld De gelukkige huisvrouw verfilmen, maar het Filmfonds keurde geen enkele van haar scenarioversies goed, hoeveel ze er ook schreef.


Ze laat zich er niet door op de kop zitten. Gewoon doorgaan is haar credo, op haar eigen zacht dwingende manier. In een interview met Vrij Nederland vertelde ze dat haar gedrevenheid waarschijnlijk te maken heeft met het vertrek van haar vader, die toen ze 6 jaar was van haar moeder scheidde en vervolgens uit haar leven verdween. Nog altijd wordt ze aangetrokken door verhalen over moeizame ouder-kindrelaties. Dat ze Black Butterflies wilde maken, kwam vooral door Ingrid Jonkers vruchteloze verlangen indruk te maken op haar vader, die haar onvermurwbaar afwees.


Zo weet Van der Oest stiekem altijd wel haar stempel te drukken op haar films, zelfs wanneer ze min of meer toevallig op haar pad komen. Het door haar geschreven Tiramisu - heel in de verte gebaseerd op haar eigen scheiding - kan gezien worden als een blauwdruk van haar interesses. Hoe luchtig de komedie ook is, het drama ligt altijd dicht onder de oppervlakte. Hoofdpersoon Anne Slot is een hopeloze heldin: ze probeert uit alle macht de moed erin te houden, maar maakt er ondertussen een zootje van.


Het hoeft ook niet perfect te zijn, lijkt Van der Oest te willen zeggen. Mislukkingen zijn veel interessanter. Ze maakt misschien geen makkelijke films om bij weg te zwijmelen, maar die boodschap is uiteindelijk wel geruststellend.


Prijzenkast


Paula van der Oest (Laag-Soeren, 1965) regisseerde twintig korte en lange films. Zinderend, de korte film waarmee ze in 1988 afstudeerde aan de Filmacademie, werd bekroond met een Tuschinski Award en met haar eerste korte televisiefilm Coma (1994) sleepte ze een Gouden Kalf in de wacht. Ook haar speelfilms The Domino Effect (2012) en Black Butterflies (2011) wonnen Gouden Kalveren. Voor Moonlight (2002) kreeg ze de Hollywood Discovery Award en Zus & Zo (2001) werd genomineerd voor een Oscar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden